QTO - Trong ký ức của mỗi người, hương vị những món bánh quê luôn là điều khó phai. Mỗi chiếc bánh không chỉ lưu giữ hương vị của quê nhà mà còn gợi nhắc những người con xa quê nhớ về nơi chôn rau cắt rốn. Ở làng Đại Hào, xã Triệu Bình, bánh ít lá gai gắn với ngôi chợ Thuận không chỉ là thức quà của tuổi thơ bao thế hệ mà còn là sợi dây kết nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.

Theo lời kể của các bậc cao niên, nghề làm bánh ít lá gai ở làng đã có từ lâu đời. Qua thời gian đến nay, nghề này vẫn còn tồn tại và phát triển. Bánh ít lá gai xuất hiện hằng ngày tại chợ Thuận-ngôi chợ làng có những đặc sản của quê hương được bày bán. Chợ Thuận xưa nằm ở khu đất tiếp giáp giữa 3 làng gồm Vệ Nghĩa (Triệu Long), Đại Hào (Triệu Đại) và Phúc Lộc (Triệu Thuận) cách tỉnh lộ 64 khoảng 1km về phía Tây thuộc huyện Triệu Phong (cũ).

Theo "Ô Châu cận lục" của Dương Văn An, chợ Thuận nằm “ở ranh giới hai huyện Hải Lăng và Vũ Xương. Từ sông cái ở mặt Tây Nam có sông con đổ về”. “Sông cái” ở đây là hệ thống sông Thạch Hãn, “sông con” tức là hói Thuận. Hói Thuận là một chi lưu quan trọng trong hệ thống chi lưu của sông Thạch Hãn-Vĩnh Định, khơi nguồn từ Đại Lộc, chạy vòng vèo giữa cánh đồng Triệu Phong trước khi qua khu vực chợ.

Qua nhiều biến thiên của lịch sử, những dấu tích xưa đã phai mờ theo năm tháng, chỉ biết rằng nơi đây một thời là trung tâm giao thương tấp nập của đường thủy và đường bộ. Đây là một ngôi chợ quê, vốn xưa tập trung nhiều mặt hàng đặc sản của các vùng lân cận.

Bây giờ, chợ Thuận cũng bày bán những mặt hàng nông sản, cùng với đó là nhiều loại cá, tôm, cua… trên sông Thạch Hãn được khai thác quanh năm và mang lên chợ bán. Trong số những hàng hóa ấy, thứ bánh gắn liền với người dân quê vẫn luôn được mọi người nhắc đến đó là bánh ít lá gai.

Một góc chợ Thuận - Ảnh: N.D

Sở dĩ bánh ít lá gai nơi đây nổi tiếng vì sản phẩm có từ lâu đời, đặc biệt là bánh có mùi thơm, ngon, dẻo mềm. Với sự cần cù, chịu khó, người dân đã biết tận dụng hạt nếp để tạo thành thứ bánh dân dã gắn liền với vùng quê, gắn liền với con người nơi đây. Vì vậy, mỗi chiếc bánh được làm ra không quá khó, nhưng đòi hỏi phải tỉ mỉ trong từng công đoạn. Từ nhân bánh, bột nếp đến lá gai đều được lựa chọn kỹ lưỡng và phối trộn theo tỉ lệ phù hợp, mới tạo nên vị ngọt của đường, vị bùi của đậu xanh, vị cay nồng của gừng và độ dẻo của bột nếp.

Tất cả được gói trong lớp lá chuối xanh rồi đem hấp chín. Từ những công đoạn và sự khéo tay của những người thợ làm bánh đã làm nên những chiếc bánh ít lá gai mang đậm vị ngọt ngào quyện với mùi lúa mới của quê hương.

Ông Phạm Viêm, người có thâm niên 20 năm làm bánh, ở làng Đại Hào, chia sẻ: “Công đoạn đơn giản nhưng có kinh nghiệm mới làm bánh dẻo thơm được. Mỗi ngày bình quân làm từ 500-700 cái. Nhờ vào nghề này, gia đình tôi có thêm thu nhập để nuôi con ăn học”.

Người dân làng Đại Hào bán bánh ít lá gai ở chợ Thuận - Ảnh: N.D

Hiện nay, ở làng Đại Hào có 30 hộ làm bánh ít lá gai. Bởi ngoài làm nông, làm bánh cũng là nghề chính giúp họ phát triển kinh tế gia đình. Đặc biệt, bánh ít lá gai của làng Đại Hào đã được chứng nhận OCOP 3 sao, sản phẩm không chỉ tiêu thụ trong xã mà còn ra thị trường trong và ngoài tỉnh. Vì thế, số lượng làm bánh ít lá gai ngày càng tăng lên. “Trước đây, bình quân mỗi ngày làm khoảng hơn 500 cái nhưng bây giờ có ngày làm từ 1.500-2.000 cái”, bà Lê Thị Trang, ở làng Đại Hào, nói thêm.

Nhờ hương vị thơm ngon, dẻo ngọt đặc trưng, bánh ít lá gai của vùng quê này ngày càng được nhiều người biết đến và có mặt ở nhiều nơi. Đây là một tín hiệu đáng mừng để người dân Đại Hào vừa giữ được nghề truyền thống, vừa phát triển nghề.

Ông Trần Thiên Phong, Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Triệu Bình, cho biết: “Hiện tại, bánh ít lá gai của Đại Hào cũng đã  có thương hiệu, xã sẽ tiếp tục hỗ trợ trong kết nối tiêu thụ sản phẩm, đồng thời hỗ trợ người dân thực hiện quy trình sản xuất, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm để sản phẩm đưa ra thị trường đạt chất lượng”.

Nghề làm bánh ít lá gai - Ảnh: N.D

Trong dòng chảy hối hả của thị trường, người tiêu dùng hiện đại không chỉ mua sản phẩm mà còn muốn “nghe”câu chuyện về nguồn gốc, văn hóa, con người của vùng đất làm nên sản phẩm ấy. Khi sản phẩm được kể bằng ngôn ngữ văn hóa, nó sẽ chạm tới cảm xúc, khơi dậy niềm tự hào và tạo nên giá trị bền vững. Câu chuyện về bánh ít lá gai gắn với ngôi chợ Thuận cùng với thương hiệu OCOP đã giúp người dân làng Đại Hào giảm bớt khó khăn trong việc tìm đầu ra cho sản phẩm.

Buổi chiều muộn, khi mặt trời đã tắt nắng, người dân lại tất bật rời đồng ruộng, vườn rau trở về để chuẩn bị cho mẻ bánh mới kịp buổi chợ sáng mai. Một công việc bình dị được lặp lại mỗi ngày, nhưng nó đã nuôi lớn biết bao thế hệ người con của làng, giúp nhiều gia đình ổn định cuộc sống và cho con cái ăn học thành đạt. Bởi vậy, với nhiều người, bánh ít lá gai không đơn thuần là một nghề, mà đó còn là một nét đẹp văn hóa cần lưu truyền và gìn giữ.

Ngọc Diệp