QTO - Với nhiều người, có thể nghề báo cũng như bao nghề mưu sinh khác. Còn với tôi, nghề báo mang đến nhiều hơn thế. Những chuyến đi, những cuộc tao ngộ cho tôi cơ hội chứng kiến những điều tử tế dung dị giữa đời thường. Để một người theo nghiệp viết lách như tôi càng thấm thía hơn, sự tử tế luôn hiện hữu quanh ta, tiếp thêm năng lượng tích cực giữa cuộc sống muôn màu.

1.Trận lũ lịch sử tháng 10/2016, vùng rốn xã Phù Hóa, huyện Quảng Trạch (cũ) nay là xã Tân Gianh chìm trong biển nước mênh mông. Sông Gianh nước hỗn, lũ từ thượng nguồn đổ về ào ạt khiến người dân không kịp trở tay. Nhiều người chết, mất tích, nhiều gia đình mất trắng tài sản.

Tôi lúc đó được phân công phụ trách địa bàn, dĩ nhiên không thể đứng ngoài cuộc. Chiếc máy ảnh và máy tính cũng sập nguồn sau mấy ngày quăng quật với lũ, để lại kinh nghiệm xương máu cho cậu phóng viên trẻ mới tập tễnh vào nghề mấy năm. Lũ vừa rút, tôi cùng anh bạn đồng nghiệp Quốc Việt (lúc đó đang là phóng viên Đài PT-TH Quảng Bình) mới tiếp cận được các thôn xóm nằm sát sông Gianh. Bùn đặc quánh ngang đầu gối, ngọn tre, cột điện còn vất vưởng những bao nilon, quần áo của người dân bị lũ cuốn.

Tìm đến nhà anh Hoàng Văn Tâm, thôn Long Châu, được người dân địa phương gọi trìu mến là Tâm “vớt”. Đỉnh lũ mấy ngày trước đó, 2 cha con anh chèo thuyền luồn lách qua từng mái nhà, ngọn tre cứu 15 người đang tuyệt vọng cầu cứu giữa đêm khuya. Ngôi nhà cấp 4 toang hoác, tường còn dính đầy bùn đất, cửa ngõ đã trôi theo dòng nước lũ, anh Tâm vừa xong mẻ lưới buổi sáng, lóp ngóp từ bờ sông đi lên, cười hồn hậu. Tôi vẫn nhớ câu nói của anh Tâm “có chi mô chú, lũ ngập cả làng, mình giúp được chi thì giúp”.

Mỗi cuộc gặp gỡ là một lần học hỏi thêm nhiều điều - Ảnh: X.P

Bài viết về người hùng Tâm “Vớt” xuất bản trên báo điện tử. Ngay sau đó, gương sáng về anh Tâm xuất hiện liên tục trên các phương tiện truyền thông. Mấy ngày sau, cũng không rõ qua kênh liên lạc kết nối nào đó, chị Ngọc Anh là cháu ngoại của Đại tướng Võ Nguyên Giáp điện thoại đặt vấn đề hỗ trợ chiếc thuyền mới cho gia đình anh Tâm mưu sinh.

Tôi nhận nhiệm vụ liên hệ cơ sở đóng thuyền, rồi đón anh Tâm vào cùng để thống nhất về bản thiết kế. Mươi ngày sau, chiếc thuyền hoàn thiện, trị giá gần 100 triệu đồng. Chủ cơ sở đóng thuyền biết hoàn cảnh và hành động nghĩa hiệp của anh Tâm, chỉ lấy giá gốc, không lấy lãi, còn miễn phí một chuyến xe cẩu chở thuyền ra cửa Gianh. Người hỗ trợ, người đóng thuyền, người nhận thuyền và cả tôi, ai cũng vui ra mặt.

Bẵng đi một thời gian, tôi nhận điện thoại và ra trước cổng cơ quan, anh Tâm khệ nệ với túi nilon đầy cá vừa đánh bắt lúc sớm, giao vạ rồi lên xe đi thẳng. Lần đầu tiên nhận quà từ nhân vật sau mấy năm vào nghề. Dĩ nhiên, bữa cơm tối đó của gia đình tôi nóng hổi với nồi cá kho từ sông Gianh. Ngon đến lạ…

2. Trận lũ kép năm 2020, vùng cồn bãi thuộc thị xã Ba Đồn cũ (nay là xã Nam Gianh, Nam Ba Đồn) bị cô lập nhiều ngày. Tối ngày 18 và rạng sáng 19/10 năm đó, tiếng kêu cứu ngập tràn mạng xã hội của những người con xa quê, lo lắng cho bố mẹ, người thân ở nhà. Lũ bắt đầu rút, như thường lệ, tôi nắm tình hình, liên hệ các kênh hỗ trợ thêm lương thực, nước uống kịp thời cho bà con vùng lũ. Tối 20/10, một số điện thoại lạ từ Hà Nội gọi vào, 1h sáng ngày 22/10 tôi chờ ở Quốc lộ 1 đón xe tải đường dài nhận 200kg bánh chưng.

Sau này mới biết, số bánh chưng đó được một bạn nữ cùng team của mình ở Hà Nội, dành nguyên ngày lễ 20/10 cùng gói, nấu và gửi vào cho bà con vùng lũ. Hai tạ bánh chưng được gói ghém cẩn thận, cầm tay còn nghe hơi ấm. Rạng sáng, tôi cùng một vài đồng nghiệp chở theo hàng, thêm một ít tiền mặt nhờ xuồng của chính quyền địa phương qua các vùng cồn bãi. Nước, bùn non còn lấp xấp mắt cá, dù mệt phờ mấy ngày theo lũ, chúng tôi vẫn cố gắng đưa đến từng nhà văn hóa thôn để trao cho bà con. Bởi lời nhắn của các bạn ngoài kia: “Nhờ các anh trao cho nơi thật sự cần…”.

Trưa muộn, sau khi phân phát xong gần 2 tạ bánh chưng, tôi ngồi phệt dưới gốc cây trò chuyện cùng một vị trưởng thôn. Trong sọt trống còn đúng 1 cái bánh, có lẽ là khẩu phần còn lại của nhà vị trưởng thôn. Thực sự lúc đó rất mệt, đói lả… nhấp ngụm nước rồi nhìn cái bánh một cách ái ngại và suy nghĩ, không lẽ đã phát cho bà con, giờ còn xin lại. Bất ngờ, một cô bé con hàng xóm mon men qua chơi, ông trưởng thôn gọi cô bé vào nhà lấy con dao cùn cắt chiếc bánh thành mấy phần. Ông một miếng, cô bé một miếng và tôi cũng được chia 1 miếng. Đó là miếng bánh chưng ngon nhất mà tôi từng được ăn…

Tác giả trong một chuyến tác nghiệp tại nhà giàn DK1, thềm lục địa phía Nam - Ảnh: X.P

3. Tôi có duyên gặp vợ chồng anh chị những ngày đỉnh điểm phong tỏa đại dịch COVID-19. Anh tên Hà, chị tên Thơm. Suốt tháng trời, anh chị dậy từ 3h sáng, cùng những người bạn thơm thảo nấu hàng ngàn suất cơm tiếp tế cho đội ngũ y tế, các chốt trực đang làm nhiệm vụ và các khu cách ly. Chi phí các suất ăn hoàn toàn được anh chị bỏ tiền túi, chỉ nhận từ bạn bè, người quen hiện vật như rau, gạo…

Từ năm 2020, gia tài của anh chị có thêm 1 chiếc cano chuyên chở hàng hóa tiếp tế cho bà con vùng lũ. Từ vùng lũ Quảng Ninh, Lệ Thủy ra Nghệ An, ra tận Thái Nguyên, Tuyên Quang, chiếc cano đồng hành với anh chị qua nhiều mùa mưa lũ, mang theo những phần quà mang hơi ấm tình người cho đồng bào lúc khốn khó.

Biết nhau nhiều năm, anh chị là địa chỉ quen thuộc của tôi mỗi khi cần sự giúp đỡ cho ai đó. Chưa lần nào từ chối, từ cá nhân đến tập thể. Nhưng “của cho không bằng cách cho”, tôi quý anh chị ở chỗ đó. Có lần, chúng tôi tổ chức Tết Trung thu cho các em học sinh Trường tiểu học ở Bãi Dinh, xã Dân Hóa.

Trường học vùng cao, còn nhiều thiếu thốn, một trong những đề xuất của thầy cô là hỗ trợ chiếc trống trường đã bị thủng. Anh chị hứa. Và tháng sau chiếc trống xịn được đóng từ làng nghề thủ công phía Bắc chuyển vào tận trường. Một lần khác, tôi gặp hoàn cảnh một em gái bị tai nạn liệt cả đôi chân trong ngày đầu tiên đi nhận việc. Biến cố đột ngột, khiến cuộc đời cô gái trẻ đi vào ngõ cụt. Mỗi ngày tựa đầu giường nhìn đời qua khung cửa sổ, khuôn mặt đẹp không giấu được sự u uất, lâu ngày tính tình sinh ra cáu bẩn.

Tôi viết bài, nhờ anh chị hỗ trợ. Khoảng 50 triệu tiền mặt và một chiếc xe lăn chuyên dụng được anh chị hỗ trợ. Ngày trao quà, chiếc xe lăn hơi “quá khổ” so với vóc người, sẵn có nghề cơ khí, anh hì hục mấy tiếng đồng hồ cắt mài khung xe cho vừa. Chị ngồi đó, ôm người em gái nhỏ vào lòng, trò chuyện như những người thân trong gia đình. Đã lâu lắm rồi, bố mẹ mới thấy nụ cười trên môi của con gái…

4. Cổ nhân có câu “Tam nhân hành, tất hữu ngã sư yên”, nghĩa là ba người đi cùng tất có người là thầy của ta. Tôi may mắn hơn thế, từ thuở mới chập chững vào nghề đến nay, được đồng hành với nhiều anh chị đồng nghiệp đáng quý. Những chuyến tác nghiệp, những lúc trò chuyện và cả những buổi “trà dư tửu hậu” giúp tôi vỡ vạc, trưởng thành hơn từng ngày. Những lời khuyên chân thành, những giúp đỡ đầy sự tử tế đến đúng thời điểm như tiếp thêm sức mạnh để tôi vượt qua áp lực của công việc hay những vấp ngã trong cuộc đời. Tôi không gọi những người đáng quý ấy là thầy, nhưng sự tử tế họ dành cho đời và cả cho tôi là vô giá. Tự đáy lòng, tôi biết ơn vô vàn…

Những ngày tháng 6, không khí của ngày “giỗ” nghề không còn rộn ràng như mọi năm. Bởi ngoài kia hàng ngàn đồng nghiệp, trong đó có nhiều bạn bè của tôi bị ảnh hưởng bởi cuộc sắp xếp, sáp nhập các cơ quan báo chí trong cả nước. Nhiều người có thể tiếp tục bám trụ với nghề và cũng có thể bắt buộc phải chọn ngã rẽ khác. Còn tôi hiện tại, vẫn may mắn hơn đồng nghiệp khác, vẫn còn cơ hội để theo nghề mình đam mê. Dù chưa nói trước được điều gì nhưng ít nhất nghề báo đã dạy cho tôi những điều tử tế…

Xuân Phú