QTO - Biến đổi khí hậu khiến thiên tai ngày càng cực đoan và khó lường. Mặc dù thiên tai không thể tránh nhưng thiệt hại do thiên tai gây ra có thể giảm đáng kể nếu có sự chủ động phòng ngừa từ sớm của cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, cùng đó là năng lực ứng phó cho cộng đồng. Liên quan đến vấn đề này, phóng viên (P.V) Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị có cuộc phỏng vấn ông Lê Quang Lam, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng chống thiên tai (PCTT) tỉnh.

• P.V: Thưa ông, biến đổi khí hậu khiến các loại hình thiên tai diễn ra ngày càng khốc liệt, để lại hậu quả nặng nề. Như năm 2025, thiên tai đã gây thiệt hại lớn về tài sản và con người, tác động tiêu cực đến hoạt động kinh tế-xã hội ở nhiều địa phương. Vậy đối với tỉnh Quảng Trị, trong năm qua thiên tai đã ảnh hưởng như thế nào?

 - Ông Lê Quang Lam: Năm 2025, trên địa bàn tỉnh thiên tai diễn biến phức tạp, bất thường, đa dạng về loại hình, gây khó khăn cho công tác PCTT và ứng phó sự cố.

Với số lượng bão, áp thấp nhiệt đới (ATNĐ) hoạt động trên biển Đông trong năm 2025 nhiều nhất từ trước đến nay, hoàn lưu của nhiều cơn bão và ATNĐ đã gây mưa lớn diện rộng, gió mạnh trên biển và ven biển, lũ lụt, sạt lở đất và ngập úng, tác động nghiêm trọng đến sản xuất và đời sống dân sinh của người dân. Trước đó, tình hình nắng nóng cũng xuất hiện nhiều đợt. Trong đó, tháng 8/2025 ghi nhận đợt nắng nóng kéo dài nhất trong năm, có thời điểm nắng nóng gay gắt, nhiệt độ cao nhất đo được hơn 39,5°C. Nắng nóng đã ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp trên địa bàn.

Tính chung toàn tỉnh, thiên tai trong năm 2025 đã làm 24 người chết, 7 người mất tích, 24 người bị thương. Tổng thiệt hại do thiên tai gây ra về kinh tế ước hơn 2.532 tỉ đồng. Trong đó thiệt hại tập trung chủ yếu ở các lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, thủy sản; hệ thống công trình thủy lợi, giao thông, trường học, cơ sở y tế, nhà ở và các hạ tầng thiết yếu khác.

Dự án sửa chữa, nâng cấp bảo đảm an toàn đập Khe Dỗi (xã Kim Phú) đã hoàn thành 87% khối lượng, dự kiến đưa vào sử dụng trước mùa mưa bão năm nay - Ảnh: Xuân Phú

• P.V:Hạn hán là một trong những loại hình thiên tai hay xuất hiện. Theo dự báo của cơ quan khí tượng thủy văn, hiện tượng El Nino sẽ khiến nắng nóng năm 2026 xuất hiện sớm và gay gắt hơn so với năm 2025. Hiện nông dân các địa phương trong tỉnh đang chuẩn bị bước vào vụ sản xuất hè-thu, tỉnh có phương án gì để bảo đảm nguồn nước, ứng phó với hạn hán trong vụ sản xuất này, thưa ông?

- Ông Lê Quang Lam: Đầu tháng 4/2026, Chi cục Thủy lợi và PCTT tỉnh đã phối hợp với các đơn vị, địa phương liên quan kiểm tra thực tế công tác tưới tiêu phục vụ sản xuất vụ đông-xuân tại các hồ chứa trọng điểm và rà soát phương án phòng chống hạn hán cho vụ hè-thu năm 2026. Qua kiểm tra cho thấy, có 52 hồ chứa do Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi (CTTL) Quảng Bình và Công ty TNHH MTV Quản lý khai thác CTTL Quảng Trị quản lý đạt dung tích trung bình 77,92% thiết kế, 114 hồ chứa do các địa phương quản lý đạt 76,13%.

Dù hiện tại nguồn nước cho sản xuất cơ bản đáp ứng nhu cầu nhưng theo dự báo hiện tượng El Nino sẽ khiến nắng nóng cực đoan xuất hiện sớm, gay gắt và kéo dài hơn so với năm 2025 nên chi cục đã yêu cầu các đơn vị quản lý thực hiện nghiêm phương châm tưới tiết kiệm; rà soát, xây dựng kế hoạch cấp nước cụ thể cho từng khu vực theo nguyên tắc “xa tưới trước, gần tưới sau”, “khu cao tưới trước, khu trũng tưới sau”, có phương án cụ thể cho các vùng thường xuyên bị hạn hán, như: Hạ Trạch, Mỹ Trạch, Trung Thuần và một số xã miền núi phía Tây của tỉnh. Các địa phương cũng chủ động nạo vét kênh mương, khắc phục kịp thời các điểm rò rỉ nhằm hạn chế tối đa thất thoát nước, bảo đảm ổn định sản xuất và nhu cầu dân sinh trước diễn biến phức tạp của thời tiết.

• P.V: Để chủ động PCTT, việc tháo gỡ “điểm nghẽn” về hạ tầng, đầu tư sửa chữa, nâng cấp công trình phòng chống thiên tai vừa mang tính cấp bách, vừa có ý nghĩa lâu dài. Vậy tỉnh đã thực hiện giải pháp này như thế nào trong thời gian qua, thưa ông?

- Ông Lê Quang Lam: Tỉnh đã vận dụng linh hoạt nhiều nguồn kinh phí khác nhau, bao gồm ngân sách trung ương, ngân sách địa phương, vốn lồng ghép từ các chương trình, dự án, quỹ PCTT và các nguồn hợp pháp khác để đầu tư sửa chữa, nâng cấp nhiều công trình, trong đó tập trung ưu tiên xử lý các khu vực sạt lở đặc biệt nguy hiểm, nâng cấp, sửa chữa đê điều, kè chống sạt lở, hồ chứa nước, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu thuyền, từng bước hoàn thiện hệ thống hạ tầng PCTT trên địa bàn tỉnh.

Nhờ vậy, nhiều dự án sửa chữa, nâng cấp hồ chứa, đê kè trọng điểm được triển khai quyết liệt, kịp thời đưa vào vận hành phục sản xuất, như: Sửa chữa cấp bách hồ Vực Tròn (hơn 120 tỉ đồng); sửa chữa nâng cấp đập Khe Dỗi (81,7 tỉ đồng); kè chống sạt lở sông Nhật Lệ giai đoạn 2 (42 tỉ đồng); khu neo đậu tàu thuyền tránh trú bão kết hợp cảng cá Bắc sông Gianh (hơn 340 tỉ đồng); sửa chữa hệ thống đê điều (tả sông Gianh, đê Thượng Mỹ Trung, đê tả Kiến Giang, đê Bắc Phước…); kè chống sạt lở khẩn cấp bờ biển đoạn Gio Hải-thị trấn Cửa Việt (cũ)… và một số công trình PCTT cấp bách khác.

Chi cục Thủy lợi và Phòng chống thiên tai tỉnh phối hợp với các đơn vị, địa phương liên quan kiểm tra thực tế tại công trình thủy lợi Bàu Nhum - Ảnh: M.L

• P.V: Song song với đầu tư hạ tầng, tỉnh có giải pháp gì về ứng dụng khoa học, công nghệ nhằm nâng cao chất lượng cảnh báo, trao đổi xử lý khi có tình huống thiên tai khẩn cấp xảy ra?

 - Ông Lê Quang Lam: Hiện nay, các cơ quan chuyên môn trực tiếp quản lý, điều hành về công tác PCTT trên địa bàn tỉnh đã khai thác, sử dụng thông tin từ hệ thống dự báo, cảnh báo; tăng cường quan trắc khí tượng thủy văn, theo dõi diễn biến mưa, lũ, ngập lụt, sạt lở để kịp thời tham mưu UBND tỉnh điều chỉnh phương án ứng phó phù hợp với thực tiễn. Bước đầu tỉnh đã ứng dụng hiệu quả hệ thống phần mềm cảnh báo ngập lụt trên các lưu vực sông; ứng dụng PCTT trực tuyến; vận hành hiệu quả hệ thống hơn 90 trạm quan trắc lượng mưa, 16 trạm mực nước tự động, 7 trạm cảnh báo ngập lụt tự động qua loa phát thanh, 26 camera giám sát thiên tai tại các khu vực xung yếu, hơn 20 tháp cảnh báo lũ thông minh…

Hệ thống điều hành trực tuyến được áp dụng để chỉ đạo từ tỉnh đến xã trong thời gian xảy ra thiên tai. Hệ thống thông tin, truyền thông từ tỉnh đến cơ sở được vận hành tương đối đồng bộ; các kênh thông tin điện tử, mạng xã hội, hệ thống loa truyền thanh cơ sở được huy động tối đa để truyền tải kịp thời các bản tin cảnh báo, chỉ đạo điều hành và hướng dẫn kỹ năng phòng, tránh thiên tai đến người dân. Việc trao đổi thông tin, báo cáo nhanh giữa các cấp, ngành được thực hiện linh hoạt, góp phần nâng cao hiệu quả chỉ huy, điều hành trong các tình huống khẩn cấp.

• P.V: Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phòng chống và khắc phục hậu quả thiên tai của tỉnh vẫn còn một số tồn tại, hạn chế cần được nghiêm túc rút kinh nghiệm, đó là gì thưa ông?

- Ông Lê Quang Lam: Mặc dù tỉnh đã chủ động xây dựng và triển khai phương án ứng phó với thiên tai từ sớm, từ xa; huy động lực lượng, phương tiện, dự trữ vật tư và bảo đảm thông tin cảnh báo kịp thời đến người dân, nhưng do diễn biến thời tiết quá cực đoan nên thiệt hại về người và tài sản vẫn xảy ra.

Đáng chú ý, một số trường hợp thiệt hại về người bắt nguồn từ nguyên nhân chủ quan. Người dân vẫn còn tâm lý chủ quan, chưa chấp hành nghiêm chỉ đạo sơ tán, cố tình băng qua vùng ngập sâu, quay lại vớt tài sản hoặc đánh bắt cá trong mưa lũ, dẫn đến những tai nạn thương tâm mà hoàn toàn có thể phòng tránh được. Đây là bài học lớn trong công tác tuyên truyền, vận động, nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng chống thiên tai, nhất là tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Ngoài việc chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện, vật tư tại chỗ và hậu cần tại chỗ, các địa phương cần chú trọng công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân. Cần đa dạng các hình thức truyền thông cũng như triển khai tập huấn, hướng dẫn kỹ năng phòng ngừa và ứng phó với các loại hình thiên tai phổ biến như bão, mưa lũ, lũ quét, sạt lở đất, hạn hán… cho người dân. Qua đó từng bước hình thành văn hóa chủ động phòng ngừa thiên tai trong cộng đồng.

• P.V: Xin cảm ơn ông!

Lâm Thanh (thực hiện)