QTO - Ở xã miền núi Minh Hóa, nhắc đến ông Đinh Long (75 tuổi), người nuôi ong đều trìu mến gọi ông bằng “thầy”. Bởi lẽ, với kinh nghiệm hơn 30 năm trong nghề, kỹ thuật nuôi ong của ông Long đã đạt đến trình độ của một “nghệ nhân”. Điều đáng trân quý là ông Long không hề giấu nghề mà miệt mài “trao truyền” cho hàng trăm hộ nông dân quanh vùng cùng vươn lên thoát nghèo và làm giàu nhờ nghề nuôi ong lấy mật.

Đặc sản mật ong mùa đông

Tháng ba, mùa con ong đi lấy mật. Lẽ thường là vậy, nhưng ở vùng núi Minh Hóa, nhiều năm qua, bằng kinh nghiệm đúc rút được, ông Đinh Long còn “bắt” đàn ong của mình làm mật vào mùa đông.

Ông Đinh Long cho biết, các xã thuộc huyện Minh Hóa (cũ) có diện tích rừng tự nhiên lớn, khí hậu trong lành, nguồn hoa rừng phong phú, nên từ lâu, nghề nuôi ong lấy mật đã rất phát triển, đem lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân.

Phần lớn loài cây rừng đều nở hoa vào mùa xuân, nhưng thiên nhiên luôn có nhiều điều kỳ diệu. Ở vùng đất Minh Hóa có 2 loại cây rừng nở hoa vào mùa đông, đó là cây tría và cây ngũ gia bì. Trùng hợp, đó là 2 loài hoa được xếp vào loại “thảo dược” quý, được ong mật rất ưa thích.

Với diện tích rừng tự nhiên rộng lớn, vùng đất Minh Hóa phát triển mạnh nghề nuôi ong lấy mật - Ảnh: P.P

“Cây tría là loại cây gỗ cao to, mọc theo quần thể ở các vùng núi đất. Cây tría nở hoa vào khoảng tháng 11 âm lịch. Hoa tría có màu trắng, mùi thơm nhẹ, rất nhiều mật và phấn.

Vào mùa hoa tría nở, loài ong chỉ mất 2 ngày đầu để lấy phấn và 3 ngày để tạo mật, đến ngày thứ 6 là ong đã làm đầy mật, vít nắp (tạo một màng mỏng để trám óng mật). Mật ong hoa tría có màu vàng trắng, vị ngọt thanh, thơm nhẹ.

Kế tiếp mùa hoa tría là mùa hoa ngũ gia bì, loại cây theo dân gian có tác dụng như một loại thuốc, giúp làm giảm các cơn ho, phòng ngừa bệnh ung thư, giúp giảm huyết áp. Mật ong hoa ngũ gia bì cũng có màu trắng nhạt, vị ngọt thanh pha chút đắng nhẹ về sau”, ông Đinh Long chia sẻ.

Theo ông Long, mật ong từ hoa cây tría và cây ngũ gia bì rất quý. Bởi ngoài tác dụng như một loài thảo dược quý, 2 loại cây này chỉ ra hoa vào mùa đông, vào dịp cuối năm. Lúc này, thời tiết lạnh và khô hanh nên mật ong đậm đặc, thủy phần (nước) thấp, chỉ khoảng 20%.

Vậy nên, từ tháng 11 âm lịch đến tháng 2 năm sau, khi đàn ong ở các nơi thường “ngủ đông” thì đàn ong ở nhà ông Long nhờ được chăm sóc và “huấn luyện” kỹ lưỡng vẫn cần mẫn hút hoa làm mật, cho ra đặc sản mật ong mùa đông, mang về một nguồn thu không nhỏ cho gia đình ông.

Miệt mài truyền nghề

Ở vùng đất Minh Hóa, ông Long có lẽ là người bén duyên sớm nhất với nghề nuôi ong. Năm 1990, sau nhiều lần luồn núi, đạp rừng đi lấy mật, ông quyết định đưa một vài tổ ong rừng về “thuần hóa” để nuôi ở vườn nhà.

Thế nhưng mọi chuyện không hề đơn giản, do không có kỹ thuật nuôi, ong rừng vẫn mang tính hoang dã cao, thích thì chúng ở, không thích thì bay đi mất, nên nguồn thu từ nghề nuôi ong không đáng kể.

Cơ may thực sự đến với ông Long vào năm 1996 khi dự án “An toàn lương thực” do Chính phủ Đức tài trợ được triển khai ở Minh Hóa. Một trong những nội dung quan trọng của dự án là dạy nghề nuôi ong lấy mật cho người dân, mà ông Long là một trong những hộ đầu tiên được dự án chọn để nuôi thí điểm.

Ông Đinh Long chăm sóc đàn ong của gia đình - Ảnh: P.P

Với bản tính ham học hỏi và sự hỗ trợ kỹ thuật từ dự án, ông Long đã có cách “giữ” được đàn ong rừng gắn bó với nhà mình và thu được sản lượng mật ong như ý. Sau thời gian dài đúc rút kinh nghiệm, kỹ thuật nuôi ong của ông Long đã đạt đến trình độ “nghệ nhân”. Không chỉ dày dặn kinh nghiệm nuôi ong, ông còn là “bậc thầy” về kỹ thuật tạo ong chúa mới, tách đàn để bán giống ong.

Hiện nay, ông Long không chỉ có thu nhập từ bán mật ong mà còn nhân giống thành công hàng trăm đàn ong. Ong giống của gia đình ông Đinh Long được bán với giá 600 nghìn/đàn, được người nuôi ong rất ưa chuộng, yên tâm vì chất lượng bảo đảm, dễ nuôi.

Điều đáng trân quý, trong suốt hơn 30 năm nuôi ong, ông Đinh Long không hề dấu nghề mà đã “trao truyền” hết cho hàng trăm hộ nông dân khác trong vùng cùng thoát nghèo, vươn lên làm giàu.

Tiến sĩ Ngô Văn Hồng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu quản trị tài nguyên vùng cao (trực thuộc Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam)-tổ chức có nhiều năm hoạt động trong các dự án nghiên cứu kiến thức bản địa, hỗ trợ sinh kế cho người nghèo và vùng đồng bào dân tộc, cho biết: Hàng chục năm qua, ông Đinh Long được xem như là “giảng viên chính” trong các cuộc hội thảo, tập huấn kỹ thuật về nuôi ong mật do trung tâm tổ chức.

Hiện nay, ở tuổi 75, ông Long vẫn không quản ngại đường xa, chạy xe máy hàng trăm km đi “truyền nghề” cho nông dân ở nhiều địa phương trong tỉnh.

Phan Phương