QTO - Từ bao đời nay, những câu hò khơi, hò nậu xăm đã trở thành nét văn hóa đặc trưng, gắn bó mật thiết với đời sống lao động và tinh thần của người dân vùng biển xã Sen Ngư. Những câu hò mộc mạc đã tiếp thêm sức mạnh cho ngư dân trong mỗi chuyến vươn khơi, ẩn chứa trong đó tình yêu quê hương, tình cảm gia đình và tinh thần đoàn kết của cư dân miền biển. Với mong muốn gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống ấy, Câu lạc bộ (CLB) Dân ca-Hò khơi xã Sen Ngư đã thành lập và trở thành mái nhà chung của những người yêu dân ca, là nhịp cầu kết nối các thế hệ trên hành trình bảo tồn và trao truyền di sản văn hóa quê hương.
Ngân vang điệu hò làng biển
CLB Dân ca-Hò khơi Sen Ngư có 35 thành viên, trong đó có nhiều giáo viên và học sinh của các trường học trên địa bàn xã. Đóng vai trò đầu tàu của CLB là các nghệ nhân dân gian đã dành nhiều năm gắn bó với dân ca quê nhà.
Nghệ nhân dân gian Nguyễn Thanh Thiếu, Chủ nhiệm CLB cho biết: “Từ những năm 1990, chúng tôi đã sưu tầm các làn điệu và theo các cụ đi biển để học hỏi, tiếp nhận những mái hò truyền thống. Qua thời gian, CLB ngày càng phát triển. Đặc biệt, được sự quan tâm của lãnh đạo địa phương, CLB đã phối hợp với các trường học tổ chức truyền dạy dân ca cho học sinh. Đáng mừng là ngày càng có nhiều giáo viên, học sinh nhiệt tình tham gia các hoạt động của CLB.
Được hình thành từ chính cuộc sống lao động của cư dân miền biển, hò khơi mang trong mình những nét đặc trưng, phản ánh sinh động đời sống sinh hoạt và tâm hồn của người dân vùng biển.
![]() |
| Ra đời từ lao động biển, hò khơi phản ánh sinh động đời sống và tâm hồn người dân miền biển - Ảnh: Nh.V |
Sinh ra trong những gia đình có truyền thống văn nghệ dân gian, nhiều nghệ nhân của CLB đã được nghe ông bà, cha mẹ cất lên những câu hò biển từ thuở nhỏ. Lớn lên, họ lại gắn bó với nghề biển, rồi cũng từ trong lao động mà thêm yêu, thêm hiểu những câu hò của quê hương.
Qua lời kể của các nghệ nhân, hò khơi đã gắn bó với người dân vùng biển từ rất lâu đời. Điều làm nên nét riêng của hò khơi Sen Ngư chính là sự gắn bó mật thiết với từng công đoạn lao động của ngư dân. Mỗi mái hò mang một sắc thái riêng, phản ánh sinh động cuộc sống lênh đênh theo con nước và tinh thần đoàn kết của người dân miền biển.
Ông Dương Văn Liên (Chi hội Văn nghệ dân gian Việt Nam tỉnh Quảng Trị), một người am hiểu và dành nhiều tâm huyết với các làn điệu dân ca cho hay: Các địa phương vùng biển có những hình thái lao động đặc thù, đòi hỏi sự phối hợp, đoàn kết của nhiều người. Chính trong quá trình lao động ấy, người dân đã sáng tạo nên những điệu hò phù hợp với từng công việc, giúp mọi người phối hợp nhịp nhàng, tạo sự đồng sức, đồng lòng khi lao động trên biển. Sự khác biệt của hò khơi, hò nậu xăm còn được thể hiện rõ nét qua ngôn ngữ, âm điệu và hình thức diễn xướng. Lời hò thường sử dụng những từ ngữ mộc mạc, giản dị, gần gũi với đời sống sinh hoạt và lao động của ngư dân.
Đặc biệt, thổ âm của cư dân vùng biển mang âm sắc khỏe khoắn, âm vực rộng, tạo nên tiếng hò vang xa, giàu sức biểu cảm. Những yếu tố này hòa quyện, tạo nên nét đặc trưng riêng biệt của hò khơi, hò nậu xăm và các điệu hò làng biển. Vì vậy, chỉ cần lắng nghe những câu hò cất lên, người nghe, nhất là những người am hiểu văn nghệ dân gian có thể dễ dàng nhận ra âm hưởng đặc trưng của làn điệu dân ca miền biển.
Qua mỗi làn điệu, người nghe cảm nhận được nhịp điệu lao động và tâm hồn phóng khoáng, mạnh mẽ của những con người ngày ngày đối mặt với sóng gió. Câu hò cũng là sợi dây kết nối những người đang vươn khơi với hậu phương nơi đất liền, gửi gắm nỗi nhớ thương, niềm mong đợi và ước vọng về những chuyến đi biển thuận buồm, xuôi gió.
Giữ gìn “hồn cốt” quê hương
Để di sản hiện diện trong đời sống cộng đồng, các thành viên CLB Dân ca-Hò khơi Sen Ngư luôn chú trọng công tác sưu tầm, luyện tập và truyền dạy cho thế hệ trẻ. Điều đáng mừng là CLB đã huy động được nhiều gương mặt trẻ là học sinh, giáo viên đến từ các trường trên địa bàn, tạo thêm sức sống mới cho hoạt động bảo tồn dân ca truyền thống.
Trong các buổi truyền dạy, những nghệ nhân trực tiếp hướng dẫn học sinh cách lấy nhịp, nhả chữ, giữ hơi và thể hiện từng câu hò. Các em còn được tìm hiểu về nguồn gốc, ý nghĩa của từng làn điệu cũng như những câu chuyện gắn với đời sống lao động của cha ông. Từ những bỡ ngỡ ban đầu, các em dần làm quen, yêu thích và tự tin thể hiện những câu hò của quê hương.
![]() |
| Các nghệ nhân trực tiếp hướng dẫn học sinh cách thể hiện từng làn điệu dân ca - Ảnh: Nh.V |
Em Trần Thị Quỳnh Ngân, học sinh Trường THPT Trần Hưng Đạo chia sẻ: Em biết đến dân ca làng biển qua những lời hát của bà nội. Mỗi lần được nghe bà hát hay theo bà xem biểu diễn hò khơi, hò nậu xăm, em đều rất ấn tượng và mong muốn được học những làn điệu ấy. Ban đầu, em còn nhiều bỡ ngỡ, nhưng càng học, càng hát, em càng thêm yêu và tự hào về dân ca quê hương. Vì vậy em sẽ cố gắng học hỏi từ các nghệ nhân và mong muốn được lan tỏa tình yêu dân ca đến nhiều người, góp phần gìn giữ, lưu truyền nét đẹp văn hóa truyền thống của quê mình.
Trong nhịp sống lao động nơi đầu sóng, những câu hò khơi, hò nậu xăm đã trở thành nét đẹp văn hóa, gửi gắm tình yêu quê hương, tình nghĩa gia đình và tinh thần gắn kết của người dân vùng biển Sen Ngư. Bằng tâm huyết và sự bền bỉ, các nghệ nhân cao tuổi vẫn miệt mài sưu tầm, gìn giữ và truyền dạy những làn điệu cổ cho thế hệ trẻ nhằm góp phần gìn giữ hồn cốt văn hóa của quê hương.
Sau khi 3 xã: Hưng Thủy, Sen Thủy và Ngư Thủy sáp nhập thành xã Sen Ngư, hoạt động của CLB Dân ca-Hò khơi có thêm nhiều điều kiện thuận lợi để duy trì và phát triển. UBND xã đã quan tâm kiện toàn CLB trên cơ sở kế thừa, phát triển từ CLB hò khơi của xã Ngư Thủy trước đây. Phát huy những giá trị văn hóa truyền thống được các thế hệ nghệ nhân gìn giữ và trao truyền, CLB từng bước củng cố lực lượng, mở rộng thành viên, thu hút ngày càng nhiều người có niềm đam mê với dân ca tham gia. Sự tiếp nối giữa những nghệ nhân cao tuổi với lớp trẻ đã tạo nên nét đa dạng trong hoạt động, mở ra triển vọng lâu dài cho công tác bảo tồn di sản văn hóa địa phương.
Ông Võ Lê Anh, Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội, UBND xã Sen Ngư cho hay: “Hò khơi là nét văn hóa dân gian đặc sắc của người dân vùng biển Sen Ngư. Trong mỗi điệu hò đều thể hiện tinh thần lao động, sự đoàn kết và tình yêu quê hương, yêu biển cả của người dân làng biển. Vì vậy, bảo tồn hò khơi là hoạt động thiết thực nhằm gìn giữ hồn cốt văn hóa biển, trao truyền những giá trị tốt đẹp của cha ông cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Hoạt động của CLB góp phần quan trọng trong công tác bảo tồn, lan tỏa hò khơi, là cầu nối giữa các nghệ nhân cao tuổi với thế hệ trẻ để tiếng hò luôn được lưu giữ và ngân vang trong đời sống cộng đồng”.
Nhật Văn










