QTO - Trải qua chiều dài lịch sử, phụ nữ Việt Nam nói chung, phụ nữ Quảng Trị nói riêng đã có những đóng góp đáng tự hào trên nhiều lĩnh vực, trong đó có văn học, nghệ thuật (VHNT). Bằng tài năng, tâm huyết và niềm đam mê, các nữ văn nghệ sĩ (VNS) đã không ngừng sáng tạo, góp phần làm phong phú diện mạo VHNT tỉnh nhà. Nhân dịp kỷ niệm Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, phóng viên (P.V) Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị có cuộc trò chuyện với nhà văn Nguyễn Thị Lê Na, Chủ tịch Hội VHNT tỉnh, về những đóng góp, dấu ấn cũng như vai trò của các nữ VNS đối với sự phát triển VHNT tỉnh nhà.

• P.V: Với cương vị là Chủ tịch Hội VHNT, nhà văn đánh giá như thế nào về vị trí và vai trò của đội ngũ nữ VNS trong đời sống VHNT Quảng Trị?

- Nhà văn Nguyễn Thị Lê Na: Trong suốt chiều dài lịch sử, phụ nữ Việt Nam luôn gìn giữ và phát huy những phẩm chất truyền thống tốt đẹp, đồng thời không ngừng khẳng định vẻ đẹp, bản lĩnh và vai trò của người phụ nữ trong xã hội hiện đại. Hình ảnh người phụ nữ vì thế trở thành nguồn cảm hứng phong phú trong sáng tác VHNT.

Đặc biệt, phụ nữ còn đóng vai trò chủ thể sáng tạo, đóng góp tích cực vào đời sống VHNT. Trong đội ngũ VNS của tỉnh, lực lượng nữ chiếm tỉ lệ đáng kể (110/554 hội viên, 20%), có mặt ở hầu hết các lĩnh vực, từ văn học, nghệ thuật biểu diễn đến mỹ thuật, nhiếp ảnh…

Tổ chức cho nữ văn nghệ sĩ giao lưu, trải nghiệm thực tế sáng tác là một trong những hoạt động được Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh chú trọng - Ảnh: NVCC

Nhiều nữ VNS đã khẳng định được tên tuổi trên hành trình hoạt động nghệ thuật. Điển hình như ở lĩnh vực văn học có các nhà văn: Nguyễn Thị Lê Na, Nguyễn Hương Duyên, Trương Thu Hiền, Hoàng Thụy Anh, Diệu Ái, Trần Thị Trác Diễm; âm nhạc có nhạc sĩ Dương Nguyệt Ánh, Nghệ sĩ nhân dân Thùy Linh; mỹ thuật có Lê Thị Hồng Đạt, Lương Giang; nghiên cứu văn hóa văn nghệ dân gian có Đặng Thị Kim Liên và nhiều văn nghệ sĩ khác…

Nhiều người là hội viên Trung ương ở các chuyên ngành. Dù mỗi người một công việc, lĩnh vực hoạt động nghệ thuật khác nhau nhưng điểm chung giữa họ là niềm đam mê với VHNT. Bằng tài năng, tâm huyết và sáng tạo, các nữ VNS đã góp phần làm phong phú diện mạo VHNT của tỉnh, đồng thời lan tỏa những giá trị tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam trong thời đại mới.

• P.V: Theo nhà văn, nữ VNS có những thế mạnh riêng nào? Những thay đổi trong quan niệm về vai trò của phụ nữ có tác động như thế nào đến sáng tác của các cây bút nữ hiện nay?

- Nhà văn Nguyễn Thị Lê Na: Theo tôi, phụ nữ thường tinh tế và nhạy cảm trong cách quan sát cuộc sống. Họ có khả năng nhận ra những biến chuyển rất nhỏ trong tâm lý, những góc khuất trong thế giới nội tâm con người mà đôi khi dễ bị bỏ qua. Điều này thể hiện khá rõ trong sáng tác của các cây bút nữ. Không ít tác phẩm của họ xoay quanh những vấn đề gần gũi của đời sống, tập trung vào gia đình, tình yêu, các mối quan hệ và thân phận con người.

Hình tượng người phụ nữ trong sáng tác của các nhà văn nữ cũng có nhiều chuyển biến. Bên cạnh hình ảnh người phụ nữ cần cù, giàu đức hy sinh, nhẫn nại, chịu thương chịu khó, họ còn được khắc họa với vẻ đẹp của sự sáng tạo trong lao động, có bản lĩnh, trí tuệ và khẳng định giá trị của bản thân.

Những trải nghiệm trong đời sống làm vợ, làm mẹ, trong công việc và các mối quan hệ xã hội đã đem lại cho người phụ nữ một vốn sống đặc biệt. Từ sự yêu thương, hy sinh, nhẫn nại đến những tổn thương, mất mát hay niềm vui, hạnh phúc… đều có thể trở thành chất liệu để các cây bút nữ khai thác và thể hiện những vấn đề của người phụ nữ đương đại.

Có thể kể đến các tập truyện ngắn như: “Bến đợi nhọc nhằn”, “Viết tặng anh từ căn bếp này”, “Lập lòe kính lúp” của nhà văn Nguyễn Thị Hương Duyên; “Bến mê”, “Đắng ngọt đàn bà”, “Bể người thăm thẳm” của nhà văn Nguyễn Thị Lê Na; “Người đàn bà vẽ hoàng hôn” của nhà văn Trác Diễm, tập thơ “Người đàn bà sinh ra từ mưa” của Hoàng Thụy Anh…

• P.V: Nhà văn nhìn nhận thế nào về lực lượng nữ VNS hiện nay, nhất là trong bối cảnh công nghệ số và mạng xã hội phát triển mạnh?

- Nhà văn Nguyễn Thị Lê Na: Tôi cho rằng, lực lượng VNS trẻ Quảng Trị hôm nay đang đứng trước nhiều cơ hội để khẳng định mình, đồng thời cũng phải đối mặt với không ít thách thức. Họ được sáng tác trong không gian mở của công nghệ số. Chỉ với một chiếc điện thoại hoặc máy tính có kết nối internet, họ có thể tiếp cận những tác phẩm mới, những xu hướng nghệ thuật đương đại; có thể sử dụng mạng xã hội để giới thiệu tác phẩm và kết nối với độc giả. Sự tiện ích của công nghệ mang lại những thuận lợi nhưng cũng có không ít thách thức với VNS.

Một trong những vấn đề đáng quan tâm là nguy cơ phụ thuộc vào công nghệ. Lao động nghệ thuật đòi hỏi sự trải nghiệm, cần có quá trình ấp ủ ý tưởng, tìm tòi chắt lọc tư liệu, trong khi công nghệ có thể khiến việc sáng tác và tiếp nhận trở nên nhanh chóng, tiện lợi hơn.

Nếu thiếu bản lĩnh nghề nghiệp, người sáng tạo dễ bị chi phối bởi thị hiếu nhất thời hoặc lệ thuộc vào công cụ, từ đó làm giảm dấu ấn cá nhân và chiều sâu cảm xúc trong tác phẩm. Vì vậy, người nghệ sĩ cần biết sử dụng công nghệ như một công cụ hỗ trợ, chứ không để công nghệ chi phối tư duy sáng tạo.

• P.V: Theo nhà văn, để tạo nên một tác phẩm VHNT có giá trị, nữ VNS cần có những yếu tố và phẩm chất gì?

- Nhà văn Nguyễn Thị Lê Na: Người phụ nữ hiện đại cùng lúc phải đảm nhận nhiều vai trò, công việc, gia đình, chăm sóc con cái, các mối quan hệ xã hội và hoạt động sáng tạo. Vì thế, để theo đuổi nghệ thuật lâu dài, họ cần có sự chia sẻ của gia đình, một môi trường làm việc thuận lợi và sự đồng hành của các tổ chức nghề nghiệp. Và điều quan trọng nhất vẫn là bản lĩnh, tài năng, sự dấn thân và tình yêu dành cho nghệ thuật.

Để tạo điều kiện cho VNS, nhất là nữ VNS, thời gian tới, Hội VHNT tiếp tục chú trọng phát triển hội viên, đặc biệt quan tâm đến lực lượng nữ VNS trẻ; tổ chức các diễn đàn, tọa đàm, trại sáng tác và lớp bồi dưỡng chuyên môn, tạo điều kiện để các cây bút trẻ giao lưu, trao đổi nghề nghiệp và giới thiệu tác phẩm đến công chúng.

Tôi tin rằng nếu biết kết nối ký ức với hiện tại, truyền thống với đời sống đương đại và khai thác được những giá trị riêng của quê hương Quảng Trị, VNS nói chung, lực lượng sáng tác nữ nói riêng sẽ có nhiều chất liệu để tạo nên những tác phẩm giàu bản sắc. Điều quan trọng là dù viết về đề tài nào, hình thức thể hiện nào thì người nghệ sĩ vẫn phải có tiếng nói riêng và sự trung thực với cảm xúc, trải nghiệm của chính mình.

• P.V: Cảm ơn nhà văn đã có cuộc trao đổi rất thú vị.        

Nhật Văn (thực hiện)