QTO - Trong nét đẹp văn hóa Việt Nam, áo dài và nón lá là những hình ảnh quen thuộc, góp phần tôn vinh vẻ đẹp của người phụ nữ Việt. Sự kết hợp hài hòa giữa tà áo dài thướt tha và chiếc nón lá mộc mạc làm nổi bật nét thanh lịch, kín đáo, đằm thắm, dịu dàng, thể hiện tâm hồn, cốt cách và bản sắc riêng của người phụ nữ Việt Nam qua bao thế hệ.

1. Từ bao đời nay, chiếc nón lá đã trở thành vật dụng thân thuộc trong đời sống người Việt. Nón theo người nông dân ra đồng, theo các bà, các chị ra chợ... Đến nay, nghề làm nón vẫn được người dân gìn giữ, tiếp nối, vừa tạo thu nhập cho nhiều gia đình, vừa lưu giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của quê hương.

Áo dài và nón lá-nét duyên phụ nữ Việt Nam - Ảnh: Nh.V

Để làm nên một chiếc nón lá đẹp, người thợ phải trải qua khá nhiều công đoạn, từ chọn lá, làm vành, xếp lá đến chằm (may/khâu) nón... Tất cả đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên trì và đôi bàn tay khéo léo. Lá nón được lựa chọn kỹ lưỡng, bảo đảm độ đồng đều về màu sắc, không rách, sau đó đem phơi, sấy và là (ủi) phẳng để giữ được độ mềm mại, tạo vẻ đẹp tự nhiên và độ bền cho sản phẩm.

Những thanh tre, nứa được chẻ nhỏ, chuốt tròn rồi uốn thành các vành có kích thước khác nhau, tạo nên bộ khung hình chóp cân đối. Trên khuôn nón, người thợ cẩn thận xếp từng lớp lá, khéo léo dùng kim và sợi cước chằm nối phần lá với các vành nón.

Mỗi chiếc nón lá ra đời đều gắn với sự cần mẫn của những người thợ và câu chuyện gìn giữ nghề truyền thống qua nhiều thế hệ. Ở Quảng Trị, làng nón Thổ Ngọa, phường Bắc Gianh, cùng nhiều làng quê khác vẫn còn không ít người dân bền bỉ giữ nghề. Trong mỗi gia đình, đàn ông thường đảm nhận việc chẻ tre, vót vành, còn phụ nữ và trẻ em xây nón (dàn lá lên khung) và chằm nón. Mỗi người một công đoạn, cùng nhau cần mẫn hoàn thiện từng sản phẩm.

Một nét duyên quê - Ảnh: Nh.V

Đã có thời, nghề làm nón là nguồn thu nhập chính của nhiều gia đình, trở thành một phần quen thuộc trong nhịp sống các làng quê. Tan buổi học, lũ trẻ lại tụm năm tụm ba làm nón, vừa thoăn thoắt đôi tay vừa ríu rít kể nhau nghe chuyện trường, lớp. Trong mỗi nếp nhà hay dưới bóng cây rợp mát, các bà, các mẹ cũng tụ tập nhau lại cùng làm nón, chuyện trò rôm rả, khi cất tiếng hát, lúc hỏi han chuyện gia đình, chia sẻ những vui buồn thường nhật.

Được làm từ những vật liệu quen thuộc, qua bàn tay khéo léo và sự chăm chút của người thợ, chiếc nón lá mang vẻ đẹp giản dị mà duyên dáng. Hình ảnh thiếu nữ đội vành nón nghiêng nhẹ bên bờ vai trên triền đê lộng gió hay dưới hàng tre xanh... luôn gợi lên cảm giác gần gũi, thân thương của làng quê Việt Nam. Đặc biệt, khi nón lá kết hợp cùng áo dài, càng làm nổi bật vẻ nền nã, dịu dàng, kín đáo của người phụ nữ Việt, tạo nên nét duyên riêng vừa đằm thắm, vừa cuốn hút.

2. Nếu chiếc nón lá gợi nhớ đến sự cần cù, mộc mạc của quê hương thì áo dài lại khiến lòng người xao xuyến bởi vẻ thướt tha, duyên dáng. Hồi còn nhỏ, tôi thích nhất là được ngắm các mẹ, các chị trong tà áo dài mỗi dịp làng, xã hay trường học tổ chức văn nghệ. Trong đôi mắt trẻ thơ của tôi ngày đó, các cô, các mẹ đẹp chẳng khác nào những nàng tiên bước ra từ truyện cổ tích.

Áo dài xưa mang vẻ đẹp giản dị, kín đáo với thiết kế cổ cao, hai tà áo buông dài, hàng khuy cài bên thân và thường kết hợp cùng chiếc quần trắng thanh nhã. Theo năm tháng, áo dài không ngừng thay đổi về kiểu dáng, màu sắc và chất liệu. Những thiết kế cổ tròn, cổ vuông, cổ thuyền cùng cách phối màu, lựa chọn vải ngày càng đa dạng đã đem đến cho áo dài nhiều dáng vẻ mới, phù hợp hơn với cuộc sống hiện đại.

Ngày nay, áo dài hiện diện trong nhiều không gian của đời sống, từ trường học, công sở đến các lễ hội, từ những con đường làng yên ả đến phố thị đông vui. Mỗi dịp Tết đến, xuân về hay những ngày kỷ niệm như Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, những tà áo dài lại rực rỡ khoe sắc, mang đến vẻ đẹp dịu dàng, tươi mới và đầy sức sống.

Với nhiều phụ nữ Việt Nam, tà áo dài gắn liền với những kỷ niệm không thể quên, từ ngày đầu cắp sách đến trường đến khoảnh khắc hạnh phúc trong lễ cưới. Dù sống ở quê nhà hay nơi xa xứ, nhiều người vẫn chọn khoác lên mình tà áo dài trong những dịp đặc biệt, như một cách gìn giữ nét văn hóa thân thuộc và thể hiện niềm tự hào về nguồn cội.

Vẻ đẹp của áo dài cũng khiến nhiều du khách nước ngoài yêu thích. Có người hào hứng mặc thử để lưu lại những bức ảnh làm kỷ niệm, có người chọn mua những bộ áo dài mang về sau chuyến đi, như lưu giữ một phần dấu ấn về đất nước và con người Việt Nam.

Áo dài, nón lá càng tôn lên vẻ đẹp thanh lịch của người phụ nữ - Ảnh: Nh.V

Vẻ đẹp của tà áo dài từ lâu đã đi vào thơ ca, âm nhạc, trở thành nguồn cảm hứng thân thuộc trong lòng người Việt, nổi bật là ca khúc “Một thoáng quê hương” của nhạc sĩ Từ Huy-Thanh Tùng. Qua những ca từ, giai điệu giàu cảm xúc như “Đẹp biết bao quê hương cho ta chiếc áo nhiệm màu/Dù ở đâu Paris, London hay ở những miền xa/Thoáng thấy áo dài bay trên đường phố/Sẽ thấy tâm hồn quê hương ở đó, em ơi…”, ca khúc đã gửi gắm tình yêu và niềm tự hào của quê hương qua nét đẹp văn hóa Việt.

Dẫu năm tháng trôi qua, cuộc sống đổi thay từng ngày, chiếc nón lá mộc mạc và tà áo dài thướt tha vẫn luôn mang trong mình hồn cốt văn hóa Việt. Đó không chỉ là những hình ảnh thân quen của quê hương, mà còn gợi nhớ bao kỷ niệm, bao nếp sống bình dị đã in sâu trong tâm thức mỗi người. Gìn giữ nghề làm nón, nâng niu tà áo dài cũng chính là gìn giữ những điều thân thương đã làm nên bản sắc dân tộc. Để mai này, dù đi xa đến đâu, mỗi người vẫn có thể tìm thấy bóng dáng quê nhà trong vành nón nghiêng nghiêng, trong tà áo dài bay nhẹ giữa phố đông, để thêm yêu quê hương, đất nước và trân quý những nét đẹp văn hóa đã được trao truyền qua bao thế hệ.

                                                                        Nh.V