QTO - Nét văn hóa của đồng bào Vân Kiều, Pa Kô ở xã A Dơi bao đời nay luôn được gìn giữ và truyền lại cho con cháu. Từ tiếng khèn, điệu múa đến mái nhà sàn đơn sơ đều gắn liền với đời sống của người dân tộc thiểu số nơi đây. Việc trân trọng nét đẹp truyền thống giúp bà con có thêm động lực vươn lên trong cuộc sống.

Gìn giữ nghề cha ông

Nghề đan lát thủ công là nét văn hóa đặc trưng gắn liền với đời sống người dân A Dơi. Từ tre, nứa, mây rừng, nghệ nhân khéo léo tạo nên những chiếc gùi, a-chói, mâm đan tinh xảo phục vụ lao động và giữ gìn bản sắc. Dù đồ công nghiệp tiện lợi xuất hiện nhiều, các nghệ nhân cao tuổi vẫn kiên trì giữ nghề. Lúc nông nhàn, họ tỉ mỉ dạy con cháu cách vót nan, đan vọt, truyền bí quyết tạo hình. Việc trao truyền này giúp thế hệ trẻ hiểu giá trị lao động, tự giác bảo tồn nét đẹp văn hóa dân tộc.

Dù tuổi đã cao, ông Hồ Yên ở thôn Ba Tầng vẫn ngày ngày cần mẫn với nghề đan lát. Tuy thu nhập không nhiều, ông vẫn tâm nguyện gắn bó với nghề cho đến khi đôi tay không còn sức để đan. Ông Yên chia sẻ: “Nghề đan lát đòi hỏi sự tỉ mỉ, từ khâu chọn mây, vót nan đến uốn nắn từng nấc đan sao cho thật chắc.

Các vật dụng sinh hoạt như gùi, mâm cơm... gắn bó với bà con lâu nay. Giờ thấy lớp trẻ quen dùng đồ nhựa, đồ kim loại, người già chúng tôi rất trăn trở. Nhằm giữ gìn nét văn hóa quê hương, tôi luôn tranh thủ lúc nhàn rỗi để truyền dạy cho con cháu, mong sao nghề của tổ tiên không bị mai một”.

Đội văn nghệ truyền thống thôn Xy biểu diễn nhạc cụ dân tộc - Ảnh: K.S

Cùng với nghề đan lát, các loại nhạc cụ dân tộc chế tác từ vật liệu tự nhiên cũng góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của người dân. Dưới bàn tay tài hoa của các nghệ nhân, những thanh tre được biến hóa thành đàn, khèn, cất lên âm điệu rộn ràng miêu tả vẻ đẹp núi rừng và tình yêu đôi lứa. Điển hình tại thôn Xy, đội văn nghệ truyền thống vẫn miệt mài giữ gìn tinh hoa văn hóa dân tộc, thường xuyên gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm chế tác, chơi nhạc cụ và hát dân ca.

Theo ông Hồ Ta Lộc ở thôn Xy, để chế tác nhạc cụ dân tộc đòi hỏi nghệ nhân phải có đôi tai thẩm âm thật tốt và hiểu biết sâu sắc về giai điệu, âm nhạc quê hương. Ông bày tỏ mong muốn các cấp, các ngành hỗ trợ kinh phí duy trì các câu lạc bộ truyền dạy; đồng thời tập huấn kỹ năng làm du lịch cộng đồng nhằm giúp bà con vừa giữ gìn bản sắc, vừa phát triển sinh kế lâu dài.

Động lực phát triển du lịch cộng đồng

Sức lan tỏa của văn hóa truyền thống tại xã A Dơi nhận được sự đồng lòng hưởng ứng từ chính quyền và Nhân dân. Nhờ lồng ghép hiệu quả chính sách bảo tồn văn hóa với phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, nhiều lễ hội cồng chiêng, ngày hội văn nghệ dân gian được phục dựng định kỳ.

Trưởng thôn Xy Hồ Văn Thằn cho biết: “Thôn xác định phát triển kinh tế và giữ gìn văn hóa phải đi đôi với nhau. Chúng tôi thường xuyên tuyên truyền trong các cuộc họp dân, khuyến khích các hộ giữ gìn nhà sàn, nghề truyền thống, đồng thời tích cực chuyển đổi cây trồng, vật nuôi để nâng cao thu nhập. Đội văn nghệ của thôn hoạt động sôi nổi, bà con yên tâm lao động sản xuất”.

Nhờ định hướng đúng đắn, nhận thức của người dân về văn hóa truyền thống có nhiều chuyển biến tích cực. Bà con thêm tự hào và chủ động tham gia bảo tồn. Em Hồ Thị Diệp, ở thôn Ba Tầng cho biết thêm: “Em rất tự hào về bản sắc văn hóa Bru-Vân Kiều. Mỗi khi rảnh rỗi, em thường đến xem các nghệ nhân làm nghề, chơi nhạc cụ, hát dân ca. Em mong muốn giới thiệu hình ảnh A Dơi thân thiện đến bạn bè khắp mọi miền”.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã A Dơi cùng chương trình hành động phát triển du lịch xác định rõ: Bảo tồn văn hóa phải gắn liền với tạo sinh kế lâu dài cho Nhân dân. Trên cơ sở đó, đội ngũ cán bộ văn hóa tích cực hướng dẫn bà con kỹ năng quản lý, đón tiếp khách và quảng bá sản phẩm. Mô hình du lịch cộng đồng và trải nghiệm văn hóa nông nghiệp đang mở ra hướng đi đầy triển vọng cho xã vùng biên.

Phó Chủ tịch UBND xã A Dơi Nguyễn Thị Phương Hạnh cho biết: “Địa phương đang tập trung lồng ghép nguồn vốn nâng cấp hạ tầng, khôi phục lễ hội truyền thống và hỗ trợ người dân kỹ năng làm du lịch cộng đồng, giúp bà con vươn lên làm giàu trên quê hương”.

Giữ lửa văn hóa truyền thống gắn với sinh kế đòi hỏi tinh thần kiên trì của cả cộng đồng. Kết hợp hài hòa giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế sẽ giúp đời sống bà con ấm no, xây dựng A Dơi ngày càng giàu đẹp.

Kô Kăn Sương