QTO - Bánh Aquat (bánh sừng trâu) từ lâu đã trở thành món ngon đặc trưng, được xem là “linh hồn” trong ẩm thực của người Pa Kô. Với hình dáng độc đáo cùng ý nghĩa nhân sinh sâu sắc, thức quà này không chỉ thể hiện tấm lòng hiếu khách mà còn là biểu tượng cho sự đoàn kết, gắn bó của đồng bào nơi đây.

Mỗi dịp có lễ hội hay người thân, khách đến nhà, đồng bào Pa Kô thường vào bếp làm bánh Aquat - Ảnh: K.S

Thơm nồng vị núi rừng

Người Pa Kô không ai nhớ rõ bánh Aquat có từ bao giờ. Chỉ biết rằng, từ khi sinh ra và lớn lên, họ đã thấy những chiếc bánh với hình dáng độc đáo, hai đầu nhọn vươn lên như cặp sừng trâu, xuất hiện trong những dịp lễ quan trọng của bản làng. Khác với bánh Achốih chỉ có một đầu nhọn, bánh Aquat có hình thù cân đối, gợi vẻ mạnh mẽ nhưng vẫn gần gũi với đời sống sản xuất của bà con.

“Để làm nên một chiếc bánh đúng vị, chúng tôi phải chuẩn bị kỹ lưỡng từ khâu chọn nguyên liệu. Đó là gạo nếp rẫy vừa thu hoạch, còn thơm mùi nắng mới, hạt tròn mẩy, trắng trong. Yếu tố làm nên sự khác biệt của bánh Aquat là gạo nếp không cần ngâm nước. Bà con gói trực tiếp để giữ trọn độ dẻo, thơm tự nhiên, đồng thời giúp bảo quản bánh được lâu mà không hư hỏng hay mất chất”, bà Hồ Thị Danh (tên thường gọi là Giả Dư), người có nhiều kinh nghiệm làm bánh Aquat ở thôn A Pul-Ka Hẹp, xã Tà Rụt chia sẻ.

Lá gói bánh giữ vai trò quan trọng trong việc tạo nên hương vị đặc trưng. Người Pa Kô thường vào rừng sâu chọn lá đót hoặc lá sa nhân còn xanh mướt, không quá già, không quá non. Sự kết hợp giữa mùi thơm của nếp rẫy và hương thanh nhẹ của lá rừng đã tạo nên món ăn đậm hơi thở núi rừng.

Biểu tượng của hạnh phúc và sự gắn kết

Theo quan niệm của người Pa Kô, bánh Aquat chứa đựng triết lý nhân sinh sâu sắc. Bánh có ba cạnh: Hai cạnh trên dài bằng nhau như sừng trâu, cạnh dưới bè to như đầu trâu. Sự cân đối này tượng trưng cho sự hài hòa giữa đất trời, nam nữ và con người với thế giới tâm linh.

Bánh Aquat với hình dáng độc đáo, luôn được cột chặt thành từng cặp vào nhau - Ảnh: K.S

Làm bánh Aquat đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo của người phụ nữ, từ khâu cuốn lá tạo hình đến buộc dây. “Bánh phải buộc thật chặt trước khi luộc. Người làm phải dồn tâm trí để khi chín, nếp nở đều mà không làm rách lá. Chiếc bánh đẹp, chắc chắn thể hiện sự khéo léo, đảm đang của người phụ nữ trong gia đình”, Giả Dư cho biết.

Tiếp nối tinh thần đó, thế hệ trẻ người Pa Kô vẫn nỗ lực giữ gìn nét đẹp ẩm thực dân tộc. Chị Hồ Thị Lan ở thôn A Liêng, xã Tà Rụt bày tỏ: “Tôi rất yêu thích việc làm bánh Aquat. Mỗi lần cùng các bà, các mẹ gói bánh, tôi lại cảm thấy tự hào về văn hóa dân tộc mình. Tôi luôn cố gắng làm thật đẹp, thật ngon để món bánh này mãi là niềm tự hào của bản làng, để mỗi lần có khách đến đều nhớ mãi hương vị đặc trưng của vùng cao”.

Những giá trị mộc mạc nhưng sâu sắc của bánh Aquat góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, đồng thời bảo tồn bản sắc độc đáo của người Pa Kô trong thời đại mới.

Chung tay gìn giữ bản sắc

Trong xu thế hội nhập, sự xuất hiện của nhiều món ăn mới đôi khi làm lu mờ những giá trị truyền thống. Tuy nhiên, với người Pa Kô, bánh Aquat vẫn giữ vị trí không thể thay thế.

Giả Dư khéo léo cuốn lá, tạo hình bánh Aquat - Ảnh: K.S

Nghệ nhân ưu tú Kray Sức ở thôn A Liêng, xã Tà Rụt, cho biết: “Ẩm thực là một phần quan trọng của bản sắc văn hóa. Bánh Aquat chứa đựng phong tục, tập quán, cách ứng xử và tình cảm của con người với thiên nhiên. Việc giữ gìn cách làm bánh, cũng như ý nghĩa của việc tặng bánh chính là cách bảo tồn hồn cốt dân tộc. Trong các lễ hội hay dịp Tết, sự có mặt của bánh Aquat nhắc nhở con cháu về nguồn cội, về đức tính hiếu khách và tinh thần đoàn kết”.

Những chiếc bánh sừng trâu nhỏ bé, giản dị nhưng lại là nhịp cầu kết nối tình thân và cộng đồng. Để rồi, dù ở đâu, người Pa Kô vẫn nâng niu ký ức về hương nếp rẫy, về hình dáng bánh đặc trưng và tấm lòng chân chất của đồng bào mình, như một phần hồn cốt đại ngàn không thể tách rời.

Kô Kăn Sương