QTO - Phó Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Dương Viết Á, có bút danh là Minh Dương, nguyên Giảng viên cao cấp Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Ông sinh ngày 30/5/1934, quê ở thôn Quảng Xá, xã Ninh Châu, tỉnh Quảng Trị; trú quán phường Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa, TP. Hà Nội. Ông qua đời ngày 22/3/2026 (tức ngày 4/2 năm Bính Ngọ), hưởng thọ 93 tuổi.
Thuở nhỏ, Dương Viết Á tự học nhạc và tham gia văn nghệ nhà trường. Hòa bình, ông vào Đại học Văn khoa Hà Nội và tốt nghiệp năm 1957. Từ đó, về công tác tại Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam), giảng dạy Văn học và Mỹ học. Sau những tiểu luận văn học với bút danh Minh Dương, từ thập niên 60 của thế kỷ trước, Dương Viết Á chuyên viết về âm nhạc, soạn ca từ, dịch lời bài hát nước ngoài... Về sau, ông chuyển sang nghiên cứu chuyên ngành Mỹ học Âm nhạc và chính ông đã khởi xướng môn học Mỹ học Âm nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
 |
| Giáo trình Mỹ học Âm nhạc của tác giả Dương Viết Á - Ảnh: D.V.C |
Công trình chủ yếu: Nguyên lý Mỹ học (Giáo trình, 1979); Phương pháp viết luận văn Âm nhạc (Tài liệu tham khảo, 1992); Âm nhạc - Lý luận và cây đời (Tuyển tập, 1994); Theo dòng âm thanh, cái đẹp sải cánh (Giáo trình, 1996); Ca từ trong Âm nhạc Việt Nam (Chuyên luận); Âm nhạc Việt Nam từ góc nhìn văn hóa (2 tập). Đặc biệt là bộ sách gồm 5 tập "1000 năm âm nhạc Thăng Long - Hà Nội" do ông làm chủ biên... và nhiều bài đăng tải trên báo chí, sóng phát thanh.
Ông đã đạt nhiều giải thưởng: Giải ba của Hội Nhạc sĩ Việt Nam cho cuốn sách "Âm nhạc - Lý luận và cây đời" (1994). Giải nhì của Hội Nhạc sĩ Việt Nam dành riêng cho sách biên khảo: Cuốn sách "Theo dòng Âm thanh, cái đẹp sải cánh" (Hội Nhạc sĩ Việt Nam, 1996). Bên cạnh các giải nhì, ba của Hội Nhạc sĩ Việt Nam cho các tác phẩm, ông đã được trao giải đặc biệt xuất sắc cho bộ sách "1.000 năm âm nhạc Thăng Long - Hà Nội".
Năm 2012, ông được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật. Trước đó, năm 2008, trong dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam, ông đã vinh dự được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân, nhằm ghi nhận những đóng góp xuất sắc của ông trong hơn 50 năm tham gia đào tạo hàng nghìn sinh viên ngành Âm nhạc cho nước nhà...
 |
| Tác giả (bên phải) chụp ảnh kỷ niệm cùng Phó Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Dương Viết Á - Ảnh: D.V.C |
Tôi nhớ mãi những ký ức về Dương Viết Á, từ những năm 50 của thế kỷ trước, khi ông còn là học sinh cấp 2, học ở trường huyện tại Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình (cũ). Nhà ông ở sát nhà tôi tại làng Quảng Xá, ông thường quây quần tại nhà tôi cùng 3 anh em trai tôi để hát những tác phẩm âm nhạc ra đời từ thời chống Pháp, như: "Bình Trị Thiên khói lửa" của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương; "Quảng Bình chiến thắng", một tác phẩm được hát rất nhiều tại vùng hai huyện Quảng Ninh và Lệ Thủy (khuyết danh); "Giọt mưa thu" của Đặng Thế Phong và "Lúa về" do Dương Viết Á sáng tác từ năm 1951, trong đó có đoạn: "Lúa xanh xanh ngát cánh đồng, lúa sây hạt nặng ấm lòng người dân. Lúa là lúa Cụ Hồ. Lúa là lúa tự do. Ai ơi! Nhanh tay ta bảo vệ mùa lúa vàng. Lúa về ấm lòng người dân. Khoan khoan ơi khoan ta gặt lúa về. Khoan khoan ơi khoan gặt nhiều gặt nhanh"...
Sau ngày tôi đã là nhạc sĩ, những lần tôi gặp ông tại nhà riêng ở Hà Nội, hoặc những năm hè ông về quê nghỉ phép, gặp tôi, ông thường trao đổi về sáng tác ca khúc và viết các bài về lý luận âm nhạc, thật là bổ ích.
Gắn trọn đời mình với niềm đam mê âm nhạc, gặt hái bao niềm vinh quang và thành công rực rỡ trên con đường đời. Ông đã trở thành người thầy, người đồng nghiệp đáng kính của bao thế hệ nghệ sĩ tài năng, như: Nghệ sĩ Nhân dân Đặng Thái Sơn, Phó Giáo sư-Nghệ sĩ Nhân dân Trung Kiên, Giáo sư Ca Lê Thuần và rất nhiều gương mặt tài năng khác của Âm nhạc Việt Nam. Những thành công vang dội của bao thế hệ học trò từng được ông hướng dẫn, giúp đỡ, dìu dắt đã đơm hoa kết trái tốt đẹp.
Những cống hiến to lớn của Phó Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Dương Viết Á cho nền Âm nhạc nước nhà thật đáng trân trọng. Ông mãi là một cây cổ thụ của nền Âm nhạc cách mạng Việt Nam.
Nhạc sĩ Dương Viết Chiến
