QTO - Thơ phổ nhạc từ lâu đóng vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa nghệ thuật. Tại Quảng Trị, nhiều nhạc sĩ đã thành công trong việc chuyển hóa những vần thơ thành ca khúc giàu sức sống, vừa thấm đẫm hơi thở quê hương, vừa kết tinh chiều sâu lịch sử. 

Một trong những tác phẩm tiêu biểu, được đông đảo công chúng biết đến là bài thơ “Nhật Lệ trăng huyền thoại” của nhà thơ Lý Hoài Xuân, được nhạc sĩ Hoàng Sông Hương, phổ nhạc thành ca khúc cùng tên. Với giai điệu sâu lắng, ca từ giàu cảm xúc, tác phẩm nhanh chóng lan tỏa, có sức sống bền lâu trong lòng công chúng.

Đặc biệt, hình ảnh “em hát” hòa quyện với “vầng trăng chao” ở câu thơ cuối: ("Em hát vầng trăng chao"),, đã mở ra một không gian nghệ thuật giàu sức gợi, đưa người nghe hòa mình vào cảnh sắc sông nước, cảm nhận sự giao hòa tinh tế giữa thiên nhiên và con người.

Nhạc sĩ Nguyễn Minh Tám, tạo dấu ấn trong lòng công chúng với ca khúc “Lèn Hà vọng lời tri ân”, thơ Nguyễn Duy Thắng - Ảnh: Nh.V

Sự hòa quyện trong thi ca và âm nhạc cũng được thể hiện rõ qua tác phẩm “Chuyện tình trăng và biển”, thơ Nguyễn Đăng Quang, nhạc Võ Thế Hùng. Trong thi phẩm, tác giả mượn hình ảnh trăng và biển để khắc họa những cung bậc cảm xúc trong tình yêu.

Từ lời thơ giản dị, giàu ý nghĩa, nhạc sĩ Võ Thế Hùng đã “khoác” lên những giai điệu tha thiết, trầm bổng, thể hiện nỗi day dứt, nuối tiếc ẩn sau câu chuyện tình của trăng và biển. Qua đó, gửi gắm thông điệp về niềm tin và sự thủy chung trong tình yêu, mà minh chứng rõ nhất là lời nhắn nhủ của chàng trai rằng “Anh và em đừng để/ Như chuyện tình biển trăng”.

Từ câu chuyện tình yêu đôi lứa, mạch cảm xúc thi ca ấy tiếp tục lan tỏa thành tình yêu quê hương trong tác phẩm “Ân tình quê mẹ”, thơ Nguyễn Đăng Quang, nhạc Lương Ngọc Ninh. Qua tác phẩm, những người con Quảng Trị xa quê tìm thấy hình bóng quê hương từ những vần thơ đầy hoài niệm: “Anh hẹn mấy mùa trăng /Đưa em về quê mẹ /Dọc đường sông hoa dẻ /Lặng lẽ tỏa hương nồng”…

Cùng khai thác chủ đề quê hương và tình yêu, bài thơ “Tuyên Hóa ơi” của cố nhà thơ Hải Kỳ khi được nhạc sĩ Hoàng Sông Hương phổ nhạc thành ca khúc “Một thoáng Đồng Lê” đã tạo nên sự giao hòa tinh tế giữa thi ca và âm nhạc. Trong bài thơ, tác giả tiếp cận từ góc nhìn cá nhân, nơi tình yêu đôi lứa hòa quyện với tình yêu quê hương. Cách nhà thơ nhìn núi, nhìn mây, nhìn ánh chiều tà đều nhuốm màu sắc của một tâm hồn đang yêu, yêu người, yêu đời và yêu cả một vùng đất.

Cảm xúc ấy được kết đọng ở khổ thơ cuối: “Em là thương nhớ của Đồng Lê/Dù chẳng ngày xưa có hẹn thề/ Hoàng hôn như rượu miền sơn cước/ Anh về chếnh choáng dưới xuôi kia..”. So sánh “hoàng hôn” với “rượu miền sơn cước”, nhà thơ đã khắc họa một hình ảnh nghệ thuật đầy sáng tạo. Cơn say của tác giả không đến từ vị đậm, nồng của men rượu vùng cao, mà bắt nguồn từ vẻ bảng lảng của hoàng hôn giữa núi cao với “sao rợp tím chiều”. Chính cái cảm giác “chếnh choáng” đó  khiến người đi xa vẫn thấy lòng mình say đắm, vương vấn khôn nguôi.

Khi được chắp cánh bằng những giai điệu nhẹ nhàng, sâu lắng mang âm hưởng miền Trung, ca khúc “Một thoáng Đồng Lê” càng thêm sức lan tỏa, như một lời ngỏ chân tình, mời gọi du khách thập phương hãy một lần đến với Đồng Lê để thương, để nhớ, và để được “chếnh choáng” trong men say nồng đượm của tình đất, tình người miền sơn cước.

Nhạc sĩ Hoàng Sông Hương cho biết, sự đồng điệu trong cảm xúc chính là yếu tố quan trọng giúp ông chuyển tải thi ca vào âm nhạc một cách trọn vẹn. Khi đọc bài thơ “Tuyên Hóa ơi”, những cảm xúc chân thành cùng trạng thái “chếnh choáng” của một tâm hồn đang yêu đã chạm đến sự rung cảm của nhạc sĩ, từ đó khơi gợi nguồn cảm hứng để hình thành nên những giai điệu đầy cảm xúc. Lúc phổ nhạc thành ca khúc “Một thoáng Đồng Lê”, ông cũng đã chỉnh sửa một số câu chữ của bài thơ để phù hợp hơn với nhịp điệu của bài hát.

Sự giao thoa giữa thơ và nhạc của các văn nghệ sĩ Quảng Trị đã cho ra đời nhiều tác phẩm âm nhạc có chiều sâu - Ảnh: Nh.V

Âm nhạc còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và tri ân những giá trị lịch sử. Ca khúc “Lèn Hà vọng lời tri ân” (nhạc Nguyễn Minh Tám, phỏng thơ Nguyễn Duy Thắng) là một minh chứng. Tác phẩm gợi nhắc đến những địa danh lịch sử khốc liệt trong kháng chiến như Hang Lèn Hà, Hang Tám Cô, Ngã ba Đồng Lộc. Đặc biệt, sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ Trạm thông tin A69 được tái hiện như một tượng đài bất tử về lòng yêu nước.

Điểm nhấn nghệ thuật độc đáo của ca khúc chính là việc đưa khẩu lệnh "A lô! A lô! A Sáu Chín đây!" vào lời ca, làm sống dậy không khí khẩn trương, quả cảm của những người anh hùng giữ vững mạch máu thông tin xuyên suốt ngày đêm, sẵn sàng hy sinh vì độc lập tự do cho Tổ Quốc.

Tác phẩm âm nhạc “Lèn Hà vọng lời tri ân”, nhạc Nguyễn Minh Tám, phỏng thơ Nguyễn Duy Thắng - Ảnh: Nh.V

Nhạc sĩ Nguyễn Minh Tám cho hay: Anh rất xúc động khi đọc bài thơ nên đã chuyển tải chất thơ vào không gian âm nhạc, với mong muốn lan tỏa giá trị tinh thần của thơ ca trong việc góp phần giáo dục truyền thống cách mạng và lòng tự hào dân tộc.

Nhạc sĩ Lê Đức Trí, Chi hội trưởng Chi hội Nhạc sĩ Việt Nam tỉnh Quảng Trị, là một trong những gương mặt tiêu biểu thành công trong lĩnh vực phổ thơ. Với tư duy âm nhạc nhạy bén, anh đã chuyển hóa nhiều bài thơ thành các ca khúc giàu giá trị nghệ thuật và có sức lan tỏa. Tiêu biểu như “Phong Nha đệ nhất kỳ quan”, phổ từ bài thơ “Tạm biệt Phong Nha” của nhà thơ Thanh Trắc Nguyễn Văn (ca khúc đoạt giải B tại Cuộc vận động sáng tác văn học nghệ thuật kỷ niệm 420 năm hình thành tỉnh Quảng Bình, nay là tỉnh Quảng Trị).

Bên cạnh đó, anh còn ghi dấu ấn với các ca khúc “Chiều Nhật Lệ” (thơ Phan Đình Tiến), đạt đoạt giải B Liên hoan Âm nhạc toàn quốc năm 2024, và “Lèn Hà-bản hùng ca bất tử” (phỏng thơ Ngô Văn Sơn), đoạt giải B Giải thưởng Âm nhạc Việt Nam năm 2022…

Nhạc sĩ Lê Đức Trí trải lòng: Chính niềm say mê thi ca đã dẫn dắt anh tìm đến những vần thơ hay để làm chất liệu sáng tác. Theo anh, một tác phẩm thơ phổ nhạc thành công trước hết phải bắt nguồn từ sự đồng điệu sâu sắc giữa người nhạc sĩ và thi sĩ. Chỉ khi tìm thấy sự gặp gỡ trong cảm xúc và tư duy nghệ thuật, thơ và nhạc mới có sự hòaoà quyện, giúp tác phẩm chạm đến trái tim người nghe.

Nh.V