Giữa núi rừng Quảng Trị khắc nghiệt, cán bộ, nhân viên Đội quy tập hài cốt liệt sĩ (HCLS), Phòng Chính trị Sư đoàn 968 (Quân khu 4) vẫn ngày đêm miệt mài tìm dấu vết của những người chiến sĩ năm xưa. Mỗi cuộc tìm kiếm là một cuộc chạy đua với thời gian, ký ức nhân chứng và sự bào mòn của thiên nhiên để đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với đất mẹ.

Trong những ngày tháng 5 lịch sử, tại Nghĩa trang liệt sĩ Cam Tuyền (Quảng Trị), Đội quy tập HCLS, Phòng Chính trị Sư đoàn 968 phối hợp cùng cấp ủy, chính quyền địa phương tổ chức trọng thể lễ an táng 3 HCLS vừa được tìm kiếm, cất bốc tại khu vực điểm cao 278, thôn Tân Hòa, xã Hiếu Giang, tỉnh Quảng Trị.

Cán bộ, nhân viên Đội quy tập HCLS, Phòng Chính trị Sư đoàn 968 tiến hành quy tập hài cốt liệt sĩ tại xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị.

Từ nguồn tin do ông Trần Văn Huynh, ở thôn Đầu Bình, xã Hiếu Giang cung cấp. Trong quá trình khai thác vườn, ông phát hiện nhiều dấu vết nghi là di vật của bộ đội như tăng, võng tại khu vực điểm cao 278. Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, Đội quy tập HCLS nhanh chóng cơ động đến hiện trường, tổ chức khảo sát và mở rộng phạm vi tìm kiếm.

Trung tá Cao Xuân Cường, Đội trưởng Đội quy tập HCLS, Phòng Chính trị Sư đoàn 968 cho biết: “Quá trình đào bới, lực lượng tìm kiếm phát hiện dấu tích hầm mộ rộng, xuất hiện nhiều di vật như bi đông, mặt thắt lưng, bát ăn cơm, đế giày, lựu đạn... Nhận định khả năng có HCLS, đơn vị tiếp tục mở rộng từng lớp đất. Khi đào sâu khoảng 70cm, lực lượng tìm kiếm phát hiện xương ống, hộp sọ, răng và nhiều phần hài cốt khác”.

Sau hai ngày làm việc khẩn trương và trách nhiệm, Đội tìm thấy hài cốt của 3 liệt sĩ cùng nhiều di vật quan trọng gồm 2 bi đông, trong đó có một bi đông khắc chữ “Huynh”; 3 mặt thắt lưng, trong đó có một mặt thắt lưng nữ cùng nhiều vật dụng sinh hoạt, chiến đấu khác.

Toàn bộ hài cốt và di vật được cán bộ, nhân viên Đội quy tập HCLS cất bốc cẩn trọng, đúng quy trình. Trước khi di chuyển HCLS, cán bộ, nhân viên trong Đội đều thắp nén tâm nhang giữa núi rừng, lặng người tưởng niệm những người đã ngã xuống hơn nửa thế kỷ trước. Sau đó, các HCLS được đưa về an vị tại Nhà tưởng niệm thôn Tân Quang, xã Hiếu Giang trước khi an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Cam Tuyền.

Theo Trung tá Cao Xuân Cường, Đội quy tập HCLS, Phòng Chính trị Sư đoàn 968 được thành lập từ tháng 12-2017, đảm nhiệm công tác tìm kiếm, quy tập HCLS trên địa bàn 4 xã của tỉnh Quảng Trị gồm Hiếu Giang, Cam Lộ, Cồn Tiên và Ba Lòng. Đây đều là những địa bàn có địa hình đồi núi hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt, thường xuyên xảy ra mưa lũ, sạt lở đất. Không chỉ khó khăn bởi điều kiện thời tiết, khí hậu khắc nghiệt, hành trình tìm kiếm còn đối mặt với nhiều thử thách khác. Những khu vực thuận lợi trước đây cơ bản đã được rà kỹ; phần còn lại chủ yếu nằm sâu trong rừng núi, giao thông khó khăn, nhiều nơi còn sót lại bom, mìn, vật nổ sau chiến tranh. Qua thời gian, địa hình thay đổi do người dân canh tác, phủ xanh đất trống khiến dấu vết ban đầu gần như mất hẳn.

Cán bộ, nhân viên Đội quy tập HCLS, Phòng Chính trị Sư đoàn 968 tiến hành quy tập hài cốt liệt sĩ tại xã Hiếu Giang, tỉnh Quảng Trị.

Trong khi đó, các nhân chứng lịch sử ngày càng ít đi. Nhiều cựu chiến binh tuổi cao, trí nhớ giảm sút hoặc không còn đủ sức khỏe để trở lại chiến trường xưa hỗ trợ xác minh tại thực địa. Nhiều HCLS đã phân hủy nặng, khó lấy mẫu sinh phẩm đối chứng ADN, trong khi nguồn mẫu thân nhân phục vụ giám định cũng còn hạn chế.

Khó khăn là vậy, song cán bộ, nhân viên Đội quy tập HCLS luôn xác định tiếp tục đẩy mạnh thực hiện công tác tìm kiếm, quy tập HCLS không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng mà còn là trách nhiệm thiêng liêng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Mỗi HCLS được tìm thấy là thêm một gia đình vơi bớt nỗi đau chờ đợi, thêm một dáng hình được trở về với đất mẹ.

Bởi thế, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, Đội luôn bám sát địa bàn, phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng, cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và nhân dân để xác minh thông tin, tích cực tìm kiếm; cùng với đó là áp dụng nhiều biện pháp tìm kiếm linh hoạt như sử dụng sức người kết hợp máy móc, đồng thời sáng tạo công cụ “thuốn” để kiểm tra chất đất, phát hiện dấu vết bất thường dưới lòng đất. Khi phát hiện HCLS, toàn bộ quá trình cất bốc đều được thực hiện hết sức tỉ mỉ, cẩn trọng, đúng quy trình và phong tục địa phương.

Cùng với đó, đơn vị tập trung nghiên cứu lịch sử chiến đấu của các đơn vị trên chiến trường Quảng Trị; xác định các khu vực diễn ra trận đánh, nơi an táng tập trung, vị trí bệnh viện dã chiến cũng như lịch sử công tác tìm kiếm, quy tập HCLS trước đây để tránh bỏ sót thông tin. Từ những nguồn tin thu thập được, Đội tiến hành đối chiếu bản đồ với thực địa, khảo sát hiện trạng vùng đất qua từng giai đoạn sử dụng của người dân, từ đó đưa ra nhận định chính xác để tổ chức tìm kiếm hiệu quả.

Dẫu phía trước còn nhiều gian nan nhưng với tinh thần trách nhiệm, lòng tri ân sâu sắc và quyết tâm vượt khó, cán bộ, nhân viên Đội quy tập HCLS, Phòng Chính trị Sư đoàn 968 vẫn đang bền bỉ, lặng lẽ thực hiện hành trình đưa các liệt sĩ trở về.

Theo QĐND