QTO - Giữa trùng khơi, bên cạnh những con tàu cá đang ngày đêm vươn khơi bám biển, có những con người lặng lẽ thực hiện nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và đấu tranh với các hành vi khai thác thủy sản trái phép, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Theo chân lực lượng kiểm ngư thuộc Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư tỉnh trong một chuyến tuần tra trên biển, chúng tôi phần nào cảm nhận được những hiểm nguy, áp lực và cả những trăn trở của những người đang ngày đêm góp phần giữ gìn màu xanh của biển.

Theo dấu những con tàu trên biển

Một ngày đầu tháng 6/2026 nắng như đổ lửa, tại cảng cá Bến cá chợ Cửa Việt, tàu kiểm ngư số hiệu KN654-QT đã sẵn sàng cho chuyến tuần tra định kỳ trên vùng biển đảo Cồn Cỏ. Giữa tiếng máy tàu rền vang, ông Lê Thanh Tình, một cán bộ kiểm ngư đã gắn bó với nghề gần ba thập kỷ, lặng lẽ kiểm tra lại từng chiếc áo phao, thu gọn cuộn dây neo trước giờ xuất phát. Những động tác diễn ra nhanh gọn, thuần thục như một thói quen đã được lặp lại qua hàng trăm chuyến tuần tra lớn nhỏ.

Tàu kiểm ngư số hiệu KN654-QT rẽ sóng ra khơi, bắt đầu chuyến tuần tra, kiểm soát định kỳ và đấu tranh chống khai thác IUU tại vùng biển đảo Cồn Cỏ - Ảnh: L.A

Ông Tình bảo, sau ngần ấy năm lênh đênh trên biển, ông hiểu rằng đôi khi chính những điều tưởng chừng rất nhỏ lại có thể quyết định sự an toàn của cả chuyến đi.“Đi biển nhiều năm rồi nhưng mỗi chuyến tuần tra vẫn không thể chủ quan. Biển lúc hiền lúc dữ, còn nhiệm vụ thì lúc nào cũng phải đặt an toàn lên trên hết”, giọng nói bình thản của người cán bộ lâu năm phần nào cho thấy sự khắc nghiệt mà những người làm nghề kiểm ngư đã quen đối mặt.

Rời cửa biển không lâu, sóng bắt đầu lớn hơn. Con tàu kiểm ngư gần 30 tuổi đời liên tục chồm lên đỉnh sóng rồi đổ xuống, những cột nước bắn tung tóe qua mạn tàu, làm ướt sũng boong phía trước. Trên buồng lái, thuyền trưởng Lê Văn Hòa vẫn bình thản giữ tay lái. Với anh, những con sóng như thế này đã trở nên quen thuộc sau nhiều năm gắn bó với biển.

Theo thuyền trưởng Lê Văn Hòa, tàu KN 654-QT có công suất 385CV, tốc độ hành trình khoảng 9 hải lý/giờ và có thể đạt 14 hải lý/giờ khi chạy tối đa công suất. “Vào mùa biển đẹp, trung bình mỗi tháng tàu thực hiện từ 3-4 chuyến tuần tra. Mỗi chuyến kéo dài khoảng 3-4 ngày, bao gồm cả tuần tra ban đêm. Phạm vi tuần tra bao gồm vùng bờ và vùng lộng. Công việc của anh em không chỉ kiểm tra, xử lý vi phạm mà còn tuyên truyền pháp luật, hỗ trợ ngư dân khi gặp sự cố trên biển”, anh Hòa chia sẻ.

Ngồi trong buồng lái, ông Võ Ngọc Hòa, Phó Trạm trưởng Trạm Thủy sản và Kiểm ngư Nam Quảng Trị liên tục theo dõi màn hình radar và hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS). Trên màn hình, thông tin về từng tàu cá từ đăng ký, giấy phép khai thác đến hành trình hoạt động đều hiện rõ chỉ sau vài thao tác tra cứu. Đây là công cụ quan trọng giúp lực lượng kiểm ngư theo dõi hoạt động khai thác trên biển, kịp thời phát hiện những trường hợp có dấu hiệu vi phạm để kiểm tra, xử lý.

Lực lượng kiểm ngư và cán bộ Đồn Biên phòng Cồn Cỏ tặng cờ Tổ quốc, tuyên truyền các quy định chống khai thác IUU cho ngư dân Lê Văn Ngọc, thuyền trưởng tàu cá QNg 11144TS đang hoạt động trên vùng biển đảo Cồn Cỏ - Ảnh: L.A

Sau gần 2 giờ di chuyển, tàu KN 654-QT tiếp cận vùng nước thuộc ngư trường đảo Cồn Cỏ. Giữa biển khơi mênh mông, những con tàu cá hiện lên như những chấm nhỏ trên nền nước xanh thẳm. Khi nhận ra tàu kiểm ngư, nhiều tàu cá của ngư dân chủ động giảm tốc độ để phối hợp kiểm tra.

Sau khi kiểm tra giấy tờ, lực lượng kiểm ngư tiếp tục tuyên truyền các quy định liên quan đến chống khai thác IUU, nhắc nhở ngư dân chấp hành nghiêm việc khai thác đúng vùng, đúng tuyến. Ông Lê Văn Ngọc cho biết nhiều năm qua tàu của ông thường xuyên hoạt động trên vùng biển miền Trung.

“Chúng tôi luôn chấp hành đầy đủ các quy định của Nhà nước, khai thác đúng vùng, đúng tuyến, mang theo đầy đủ giấy tờ theo quy định. Được lực lượng kiểm ngư tuyên truyền thường xuyên nên chúng tôi hiểu rõ hơn các quy định chống khai thác IUU và luôn nghiêm túc thực hiện để yên tâm vươn khơi bám biển”, ông Ngọc chia sẻ.

Đối với nhiều ngư dân, sự xuất hiện của tàu kiểm ngư trên biển không chỉ mang ý nghĩa kiểm tra, giám sát. Đó còn là cảm giác yên tâm. Là điểm tựa giữa trùng khơi khi gặp sóng to, gió lớn hay những sự cố bất ngờ. Nhưng không phải tàu cá nào cũng chấp hành nghiêm các quy định về khai thác thủy sản.

Cuộc đấu trí giữa biển khơi

Thuyền trưởng Lê Văn Hòa sử dụng ống nhòm để quan sát, tính toán hướng tiếp cận các phương tiện có dấu hiệu vi phạm trên biển - Ảnh: L.A

Ngày thứ 2 của chuyến tuần tra, trong khi đang thực hiện nhiệm vụ tuần tra tại khu vực phía Bắc đảo Cồn Cỏ, tàu KN 654-QT nhận được thông tin có tàu giã cào đang hoạt động cách đảo khoảng 5-6 hải lý, trong khu vực không được phép đánh bắt. Qua quan sát bằng ống nhòm, lực lượng kiểm ngư phát hiện hai tàu cá đang hoạt động theo cặp, di chuyển chậm bất thường ngay trong vùng lộng. “Khả năng cao là tàu giã cào đôi”, một cán bộ trong tổ công tác nhận định.

Không vội áp sát, thuyền trưởng Lê Văn Hòa cho tàu giảm tốc độ, đồng thời điều chỉnh hướng di chuyển vòng rộng ra phía sau mục tiêu. Theo anh Hòa, đây là bước rất quan trọng trong quá trình tiếp cận.

“Khi phát hiện tàu nghi vấn, anh em phải tính toán khoảng cách, tốc độ di chuyển của đối phương rồi dự đoán điểm cắt mặt. Nếu tàu giã cào đang kéo lưới thì tốc độ thường chỉ khoảng 2-3 hải lý/giờ. Nếu chạy cắt mặt trực diện, họ sẽ phát hiện ngay và bỏ chạy. Vì vậy phải vòng từ phía sau đuôi tàu để tiếp cận bí mật”, anh Hòa giải thích.

Khi tàu kiểm ngư tiếp cận, tàu cá QNg 92543TS vẫn chưa kịp thu lưới giã cào - Ảnh: L.A

Khi khoảng cách giữa hai bên liên tục được rút ngắn, từ hơn 3 hải lý xuống còn 2 hải lý rồi chưa đầy 1 hải lý. Qua ống nhòm, hình ảnh hiện lên ngày càng rõ nét. Hai tàu cá mang số hiệu QNg 92543TS và QNg 92656TS đang kéo một hệ thống lưới lớn dưới mặt nước. Dây cáp nối giữa hai phương tiện kéo căng trên mặt biển, dấu hiệu đặc trưng của nghề giã cào đôi.

Khi khoảng cách chỉ còn vài trăm mét, tàu KN 654-QT phát tín hiệu yêu cầu hai tàu cá dừng hoạt động để kiểm tra. Trên boong tàu kiểm ngư, không khí lập tức trở nên khẩn trương. Hai kiểm ngư viên trẻ Trần Khương Bảy và Võ Ngọc Hiển nhanh chóng siết lại dây áo phao, sẵn sàng cho việc nhảy sang tàu vi phạm. Tuy nhiên, lúc này sóng liên tục đánh vào mạn khiến khoảng cách giữa hai phương tiện lúc xa, lúc gần. Tất cả đều phải chờ đúng thời điểm thích hợp mới có thể nhảy sang tàu vi phạm một cách an toàn. “Thời điểm áp mạn luôn là lúc phải cẩn trọng nhất. Chỉ cần một con sóng lớn hoặc một thao tác thiếu chính xác là có thể xảy ra va chạm”, kiểm ngư viên Bảy nói.

Ngay khi tàu kiểm ngư vừa áp sát mạn tàu cá QNg 92543TS, lực lượng kiểm ngư nhanh chóng tiếp cận tàu cá. Lúc này, những sợi cáp kéo lưới vẫn còn căng trên mặt biển, hệ thống máy móc phục vụ nghề giã cào đôi vẫn đang hoạt động. Đây là những chứng cứ quan trọng chứng minh hành vi vi phạm của các phương tiện.

Theo ông Võ Ngọc Hòa, việc tiếp cận và khống chế hiện trường ngay từ những phút đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nguyên nhân là khácvới nhiều loại ngư cụ thông thường, lưới giã cào có kích thước rất lớn, trọng lượng nặng hàng tấn, được kéo bằng hệ thống tời chuyên dụng trên tàu. Khi phát hiện lực lượng chức năng áp sát, nhiều chủ tàu sẵn sàng dùng dao hoặc thiết bị cắt bỏ toàn bộ hệ thống lưới xuống biển, đánh dấu tọa độ để quay lại thu hồi sau.

Tàu kiểm ngư KN 654-QT áp giải tàu cá QNg 92543TS về đảo Cồn Cỏ để xử lý vi phạm - Ảnh: L.A

Không chỉ vậy, việc truy đuổi tàu giã cào trên biển cũng gặp rất nhiều khó khăn. Nguyên do là phần lớn các tàu giã cào hiện nay đều có công suất lớn, phổ biến từ 800CV đến hơn 1.000CV. Trong khi đó, tàu kiểm ngư KN 654-QT chỉ có công suất 385 CV. Chính bởi vậy, mỗi khi phát hiện mục tiêu nghi vấn, lực lượng tuần tra luôn phải tính toán rất kỹ hướng tiếp cận, tốc độ di chuyển và thời điểm áp sát.

Trong vụ việc lần này, nhờ tiếp cận đủ gần nên lực lượng chức năng đã nhanh chóng khống chế hiện trường, ghi nhận đầy đủ hành vi vi phạm của 2 tàu cá QNg 92543TS và QNg 92656TS. Cái giá phải trả cho hành vi khai thác trái phép này không hề nhỏ. Hai thuyền trưởng bị xử phạt tổng cộng 150 triệu đồng và bị tước quyền sử dụng chứng chỉ thuyền trưởng trong thời hạn 9 tháng. Chủ sở hữu hai tàu cá cũng bị xử phạt 150 triệu đồng, đồng thời bị tước quyền sử dụng giấy phép khai thác thủy sản trong cùng thời hạn. Tổng số tiền xử phạt lên tới 300 triệu đồng.

Phía sau những biên bản xử phạt

Với lực lượng kiểm ngư, vụ việc vừa xảy ra chỉ là một trong rất nhiều trường hợp vi phạm mà họ từng trải qua. Theo ông Võ Ngọc Hòa, phía sau mỗi biên bản xử phạt là những cuộc truy đuổi kéo dài hàng giờ, những lần áp mạn giữa sóng lớn và không ít tình huống mà người làm nhiệm vụ phải đối mặt với nguy hiểm.

Ông Hòa kể, khoảng 2-3 năm trước, trong một chuyến tuần tra trên vùng biển Quảng Trị, lực lượng kiểm ngư phát hiện một tàu cá có dấu hiệu vi phạm. Khi nhận được hiệu lệnh dừng phương tiện để kiểm tra, chiếc tàu lập tức tăng tốc bỏ chạy. Do có công suất lớn hơn nhiều so với tàu kiểm ngư nên sau nhiều giờ truy đuổi, khoảng cách giữa hai bên vẫn chưa thể rút ngắn đáng kể.

Trước tình huống đó, lực lượng kiểm ngư phải đề nghị Đồn Biên phòng Cửa Việt và Hải đội 2 hỗ trợ. Hai tàu tốc độ cao nhanh chóng cơ động ra hiện trường. Chỉ khi thế gọng kìm được hình thành, tàu vi phạm mới dần bị ép hướng và buộc phải dừng lại. Sau gần 5 giờ đồng hồ truy đuổi liên tục trên biển, lực lượng chức năng mới hoàn toàn khống chế được phương tiện. Chủ tàu sau đó bị xử phạt hành chính theo quy định.

Lực lượng kiểm ngư kiểm tra giấy phép khai thác và các chứng chỉ chuyên môn ngay trên boong tàu - Ảnh: L.A

Đó là ban ngày, còn trong đêm tối giữa biển khơi, mức độ nguy hiểm còn lớn hơn nhiều. Khoảng hơn một năm trước, tại khu vực phía Bắc-Đông Bắc đảo Cồn Cỏ, cách đảo chỉ khoảng 1-2 hải lý, lực lượng kiểm ngư phát hiện một tàu lạ hoạt động bất thường. Khi tàu tuần tra tiếp cận, phương tiện này lập tức tắt toàn bộ hệ thống đèn tín hiệu nhằm ẩn mình trong bóng tối. Bằng các biện pháp nghiệp vụ kết hợp theo dõi radar, lực lượng tuần tra vẫn xác định được vị trí mục tiêu. Ngay khi nhận ra bị phát hiện, tàu vi phạm nổ máy bỏ chạy. Suốt nhiều giờ liền cuộc truy đuổi diễn ra trong điều kiện tầm nhìn hạn chế, sóng gió lớn.

Đáng nói, khi tàu kiểm ngư vừa áp sát để yêu cầu dừng phương tiện thì tàu vi phạm bất ngờ giảm tốc độ rồi đánh lái để đâm va trực diện. May mắn nhờ sự nhạy bén và kinh nghiệm của thuyền trưởng Lê Văn Hòa, tàu kiểm ngư đã kịp thời lùi máy tránh va chạm trước khi khống chế thành công phương tiện.

Chiều muộn ngày thứ ba, tàu KN 654-QT quay đầu trở về đất liền sau hành trình tuần tra trên vùng biển đảo Cồn Cỏ. Trên boong tàu, ông Lê Thanh Tình cùng kiểm ngư viên trẻ Võ Ngọc Hiển lặng lẽ thu dọn lại trang thiết bị sau nhiều ngày làm việc liên tục giữa nắng gió. Một người đã gần ba mươi năm gắn bó với biển, một người mới bước vào nghề chưa lâu, nhưng cả hai đều có chung một hành trình là ngày đêm bám biển để bảo vệ nguồn lợi thủy sản, bảo vệ hệ sinh thái biển và giữ bình yên cho những ngư trường của quê hương.

Lê An