QTO - Bộ luật Hình sự sửa đổi 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 đã quy định thêm tội danh “Sử dụng trái phép chất ma túy” (Điều 256a) theo hướng xử lý những người đang trong quá trình cai nghiện hoặc vừa kết thúc quá trình cai nghiện ma túy mà tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy. Đây là quy định mới nhằm giảm tình trạng sử dụng ma túy và tăng hiệu quả quản lý trật tự xã hội. Như vậy, so với trước đây, việc xử lý hình sự không chỉ được áp dụng đối với hành vi tổ chức sử dụng ma túy trái phép, mà còn xử lý cả hành vi sử dụng ma túy trái phép.

Hiện nay, tình hình tệ nạn ma túy tại Việt Nam ngày càng trở nên phức tạp, với số lượng người sử dụng ma túy có xu hướng gia tăng và lan rộng ở nhiều địa phương. Sự gia tăng này không chỉ đặt ra những thách thức về mặt y tế, xã hội, mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng về an ninh trật tự.

Một phiên tòa xét xử đối tượng liên quan đến ma túy - Ảnh: N.Đ.H

Ma túy được xác định là một trong những nguyên nhân sâu xa và phổ biến dẫn đến hàng loạt hành vi phạm tội khác như trộm cắp tài sản, lừa đảo, cưỡng đoạt, cướp giật... Thời gian qua, các lực lượng chức năng đã tăng cường đấu tranh, xử lý nhiều vụ việc liên quan đến ma túy, song tình trạng sử dụng trái phép chất ma túy vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt là trong một bộ phận thanh thiếu niên.

Nghiêm trọng hơn, thời gian gần đây, xuất hiện ngày càng nhiều vụ án mà đối tượng phạm tội đang trong tình trạng “ngáo đá” (sử dụng các loại ma túy tổng hợp gây kích động thần kinh mạnh, dẫn đến mất kiểm soát hành vi) và thực hiện các hành vi phạm tội đặc biệt nguy hiểm như giết người, hiếp dâm, chống người thi hành công vụ... Những vụ việc này không chỉ gây ra hậu quả đau lòng cho nạn nhân và gia đình họ, mà còn làm gia tăng sự bất an trong xã hội.

Chính vì vậy, để bảo đảm công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm và phòng ngừa từ xa, ngày 25/6/2025, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2015, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2025.

Điều 256a của Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2025 quy định về tội “Sử dụng trái phép chất ma tuý” được áp dụng trong các trường hợp bao gồm: Người sử dụng trái phép chất ma túy đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy; đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy; đang trong thời hạn 2 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy; đang trong thời hạn 2 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy.

Về chất ma túy được sử dụng trái phép, theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy, chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong danh mục do Nhà nước ban hành. Sử dụng trái phép chất ma túy là hành vi đưa các chất ma túy vào cơ thể dưới bất kỳ hình thức nào như hút, hít, tiêm, chích, uống hoặc các hình thức khác mà không được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Các loại ma túy phổ biến hiện nay như heroin, ma túy đá (methamphetamine), thuốc lắc (MDMA), ketamine, cần sa… đều gây nghiện mạnh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và tinh thần của người sử dụng.

Theo thống kê, hiện nay cả nước có gần 370.000 người nghiện ma túy; tại Quảng Trị, số người nghiện ma túy là hơn 3.000 người trong diện có hồ sơ quản lý. Đặc biệt, số người người nghiện ma túy bị cơ quan có thẩm quyền ra quyết định áp dụng các biện pháp cai nghiện bắt buộc khá lớn. Chính vì vậy, nguy cơ xử lý hình sự đối với những đối tượng này rất hiện hữu nếu sau khi bị áp dụng các biện pháp cai nghiện bắt buộc mà tiếp tục sử dụng ma túy và bị lực lượng chức năng phát hiện.

Về chế tài được quy định tại Điều 256a Bộ luật Hình sự năm 2025, người sử dụng trái phép chất ma túy thì bị phạt tù từ 2 năm đến 3 năm; trường hợp tái phạm tội này, hình phạt sẽ là tù từ 3 năm đến 5 năm.

Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm cho thấy ma túy là nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp dẫn đến nhiều loại tội phạm. Người sử dụng ma túy thường bị lệ thuộc vào chất gây nghiện, mất khả năng kiểm soát hành vi, suy giảm sức khỏe và nhân cách, từ đó dễ thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật để có tiền mua ma túy.

Bên cạnh đó, việc sử dụng ma túy không chỉ ảnh hưởng đến bản thân người sử dụng, ma túy còn gây ra những hậu quả nặng nề cho gia đình và xã hội; nhiều gia đình rơi vào cảnh khó khăn, tan vỡ do có người thân nghiện ma túy. Người nghiện ma túy thường mất khả năng lao động, phụ thuộc kinh tế vào gia đình và có nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như HIV/AIDS, viêm gan B, viêm gan C.

Trước tình hình đó, các cơ quan chức năng khuyến cáo người dân cần nâng cao ý thức cảnh giác, tuyệt đối không thử, không sử dụng các chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào. Mỗi người dân cần nhận thức rõ rằng chỉ một lần thử cũng có thể dẫn đến nghiện ma túy và kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho bản thân và gia đình.

Đối với các bậc phụ huynh, cần quan tâm, quản lý và giáo dục con em mình, đặc biệt là thanh thiếu niên, tránh để các đối tượng xấu lợi dụng lôi kéo sử dụng ma túy. Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng sống, trang bị kiến thức về tác hại của ma túy để học sinh, sinh viên biết cách phòng tránh. Chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể và lực lượng chức năng cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng, chống ma túy; kịp thời phát hiện, quản lý và hỗ trợ người sử dụng ma túy tại cộng đồng; đồng thời kiên quyết đấu tranh với các hành vi tàng trữ, mua bán, vận chuyển và tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.

Phòng, chống ma túy là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi người dân hãy nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, chủ động nói không với ma túy, tích cực tham gia phát hiện, tố giác tội phạm về ma túy, góp phần giữ gìn trật tự, an toàn xã hội và xây dựng môi trường sống lành mạnh cho cộng đồng.

Nguyễn Đức Hoan

                      Chánh án Tòa án nhân dân Khu vực 6-Quảng Trị