QTO - Những năm gần đây, chất lượng các sản phẩm địa phương trên địa bàn tỉnh ngày càng được chuẩn hóa và đạt chứng nhận OCOP. Tuy nhiên, nhiều hợp tác xã (HTX) vẫn đang loay hoay với bài toán tìm kiếm đầu ra. Thực tế này đòi hỏi các HTX phải thay đổi tư duy từ khâu sản xuất đến tiếp cận thị trường, đồng thời cần sự hỗ trợ đồng bộ từ các cơ quan quản lý.

Bài toán khó về thị trường

Nhiều năm qua, HTX dịch vụ tổng hợp nông nghiệp Đặng Xá (xã Vĩnh Thủy) đã duy trì sản xuất 29ha lúa theo tiêu chuẩn VietGAP. Dù sản phẩm của HTX đã được chứng nhận OCOP 3 sao với thương hiệu gạo Vĩnh Lâm, nhưng sức tiêu thụ vẫn chưa tương xứng.

Đặc biệt, vụ hè-thu 2026, giá lúa giảm mạnh làm cho việc tìm kiếm đầu ra càng thêm khó khăn, khiến một số thành viên không còn mặn mà với việc tiếp tục sản xuất lúa hữu cơ.

Ông Hoàng Quang Lâm, Giám đốc HTX chia sẻ: “Chúng tôi đã nỗ lực chuẩn hóa quy trình để có sản phẩm chất lượng, nhưng khi ra thị trường lại không cạnh tranh lại với các loại gạo giá rẻ không rõ nguồn gốc. Đầu ra bấp bênh chính là rào cản lớn nhất khiến mô hình này khó nhân rộng”.

Dù sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP nhưng việc tiêu thụ sản phẩm gạo Vĩnh Lâm vẫn gặp nhiều khó khăn - Ảnh: M.L

Không riêng HTX dịch vụ tổng hợp nông nghiệp Đặng Xá, thị trường tiêu thụ đang là nguyên nhân chính khiến nhiều HTX trong tỉnh hoạt động cầm chừng. Theo báo cáo của Liên minh HTX tỉnh, toàn tỉnh hiện có 929 HTX, trong đó lĩnh vực nông nghiệp chiếm ưu thế với 726 đơn vị. Tuy nhiên, phần lớn các HTX vẫn ở quy mô nhỏ, vốn ít, năng lực quản trị và khả năng tiếp cận thị trường hạn chế.

Hiện nay, trên 84% sản phẩm OCOP Quảng Trị thuộc nhóm thực phẩm. Điều này cho thấy tỉnh có thế mạnh về nguồn nguyên liệu và đặc sản nông nghiệp để phát triển sản phẩm OCOP. Tuy nhiên, dù chất lượng sản phẩm đã được khẳng định nhưng hình thức, nhận diện thương hiệu và cách tiếp cận khách hàng của nhiều đơn vị vẫn cần được đầu tư bài bản.

Thực tế cho thấy, chứng nhận OCOP chỉ là một phần trong hành trình thương mại hóa sản phẩm. Muốn có thị trường tiêu thụ bền vũng, các chủ thể sản xuất trong đó có HTX phải bảo đảm nghiêm ngặt về quy trình tạo sản phẩm, số lượng, thời gian giao hàng, nguồn cung ổn định và chủ động tìm kiếm kênh bán hàng mới.

Nhận thức được những hạn chế trên, một số HTX đã linh hoạt đổi mới tư duy hoạt động. Điển hình như HTX Sản xuất tinh dầu Như Oanh, đơn vị sở hữu 4 sản phẩm OCOP 3 sao (tràm trà, tràm 5 gân, sả chanh và sả Java).

Bà Trần Thị Như Oanh, Giám đốc HTX cho hay, để mở rộng thị trường, đơn vị không chỉ hoàn thiện hồ sơ pháp lý, chuẩn hóa quy trình mà còn đầu tư bài bản vào bao bì, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc. Việc đẩy mạnh thương mại điện tử và xúc tiến thương mại cũng được HTX thực hiện song song với việc nâng cấp máy móc sản xuất và phát triển vùng nguyên liệu bền vững. Nhờ vậy, không chỉ tiêu thụ trong nước, HTX còn vươn tầm quốc tế khi trở thành 1 trong 4 HTX trên địa bàn tỉnh tiếp cận các tiêu chuẩn Halal để hướng tới xuất khẩu tinh dầu sang các quốc gia Hồi giáo.

Cần sự tiếp sức đồng bộ

Theo bà Đinh Thị Quỳnh Hoa, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh, để có đầu ra bền vững, các HTX cần sản xuất bám sát nhu cầu thực tế, giữ ổn định chất lượng, xây dựng uy tín và tăng cường liên kết với các doanh nghiệp, đơn vị phân phối. Liên minh HTX tỉnh xác định nhiệm vụ trọng tâm hiện nay không chỉ là phát triển số lượng mà phải nâng cao chất lượng hoạt động HTX. Bên cạnh sự nỗ lực, chủ động của từng đơn vị, các HTX cần được hỗ trợ thêm từ tổ chức sản xuất, chuẩn hóa chất lượng đến kết nối thị trường.

Thời gian qua, Liên minh HTX tỉnh đã phối hợp với Viện Khoa học kinh tế hợp tác khảo sát, hỗ trợ 4 HTX hoàn thiện nhận diện thương hiệu, bao bì, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc. Các nội dung về tiêu chuẩn thị trường, chuyển đổi số cũng được đưa vào chương trình tập huấn. Liên minh HTX tỉnh đã hướng dẫn các đơn vị sử dụng phần mềm nhật ký sản xuất và nhật ký bán hàng để hình thành thói quen quản lý dữ liệu số, tạo thuận lợi tối đa khi truy xuất nguồn gốc.

Đồng thời đẩy mạnh tư vấn, kết nối các HTX có tiềm năng với tổ chức chứng nhận Halal nhằm tìm hiểu, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe để hướng tới thị trường các quốc gia Hồi giáo. Hiện đơn vị cũng đang xây dựng kế hoạch sử dụng nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia và các nguồn từ Liên minh HTX Việt Nam để hỗ trợ các HTX thiết kế website, bao bì và cấp mã số vùng trồng phù hợp với điều kiện thực tế.

Liên minh Hợp tác xã tỉnh tổ chức Chợ phiên HTX 4.0 nhằm kết nối, xúc tiến tiêu thụ sản phẩm cho các hợp tác xã - Ảnh: Liên minh HTX tỉnh

Đặc biệt, thương mại điện tử và livestream đang trở thành “chìa khóa” giúp sản phẩm bản địa phá vỡ rào cản địa lý. Tháng 10/2026, Liên minh HTX tỉnh đã tổ chức các phiên livestream giới thiệu sản phẩm cho HTX Hưng Loan, Tổ hợp tác bánh tét mặt trăng Đại An Khê và HTX dược liệu Cự Nẫm.

Hoạt động này không chỉ thúc đẩy doanh số tức thời mà còn giúp người nông dân bước đầu làm quen với phương thức kinh doanh số. Dù vậy, bán hàng online chỉ thực sự mang lại giá trị bền vững khi HTX duy trì được chất lượng ổn định, cung cấp thông tin minh bạch và có năng lực đóng gói, giao nhận chuyên nghiệp.

Bà Đinh Thị Quỳnh Hoa, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh đề nghị thời gian tới, tỉnh tiếp tục hoàn thiện và ưu tiên bố trí nguồn lực cho các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026-2030. Trọng tâm là tạo điều kiện để các HTX tiếp cận nguồn vốn, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, chuyển đổi số và đẩy mạnh xúc tiến thương mại.

“Với vai trò cầu nối, Liên minh HTX tỉnh sẽ tiếp tục bám sát cơ sở, tư vấn và đào tạo, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, đưa hàng hóa địa phương vươn ra thị trường lớn”, bà Hoa cho biết.

Mai Lâm