(QTO) - Vừa qua, chuyên trang TasteAtlas-được mệnh danh là “bản đồ ẩm thực thế giới” vừa cập nhật danh sách 17 sản phẩm nước mắm ngon nhất thế giới. Trong đó, Việt Nam có tới 14 sản phẩm. Tỉnh Hà Tĩnh có 2 sản phẩm, còn lại là các vị trí đến từ Phú Quốc (An Giang), Phan Thiết (Lâm Đồng), Nha Trang (Khánh Hòa)… Quảng Trị vốn được biết đến với những sản phẩm nước mắm có truyền thống lâu đời lại vắng bóng trên bảng xếp hạng này. Vậy thương hiệu nước mắm Quảng Trị hiện đang ở đâu?

Nhọc nhằn đầu ra

Nước mắm Gia Đằng (xã Triệu Cơ) đã có tuổi đời hơn 300 năm. Làng nghề nơi đây là kế sinh nhai cho biết bao thế hệ gia đình, tạo nên thương hiệu nước mắm nổi tiếng của vùng quê giàu truyền thống văn hóa-lịch sử. Cơ sở sản xuất nước mắm Hải Long của anh Đoàn Văn Lương hiện có 2 sản phẩm nước mắm (nước mắm chắt từ ruốc Gia Đằng và nước mắm Gia Đằng) được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao. Tuy nhiên, anh Đoàn Văn Lương chia sẻ, khó khăn lớn nhất để duy trì sản phẩm chính là thị trường đầu ra.

Hiện, sản phẩm chủ yếu tiêu thụ trong tỉnh Quảng Trị, thỉnh thoảng thông qua trang facebook hay website, anh có bán thêm một số lượng nhỏ cho người có nhu cầu đặt mua. Với sự cạnh tranh khốc liệt của thị trường, nước mắm truyền thống có giá thành cao hơn thường chưa phải là sự lựa chọn hàng đầu của người nội trợ.

Trước đây, anh có học hỏi kinh nghiệm livestream bán hàng trực tuyến và có trang bị thiết bị đầy đủ để thực hiện, nhưng do còn thiếu nhiều kỹ năng, nên chỉ được vài buổi là không làm nữa, sản phẩm bán được rất ít. Tới đây là hết hạn chứng nhận 2 sản phẩm OCOP của cơ sở sản xuất, anh cũng rất trăn trở để hoàn thành hồ sơ, quy trình công nhận lại và rất mong muốn sẽ có sự hỗ trợ tích cực từ chính quyền địa phương, cơ quan chức năng.

Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh dịch vụ, chế biến thủy sản Long Tám nỗ lực đưa sản phẩm nước mắm chất lượng đến tay khách hàng - Ảnh: NVCC

Cùng chung nỗi trăn trở này là thương hiệu nước mắm Ngọc Biển của Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ tổng hợp Việt Trung Quảng Bình (xã Bắc Trạch, gọi tắt là Công ty Việt Trung). Đây là sản phẩm nước mắm đạt OCOP 4 sao. Tuy nhiên, theo anh Nguyễn Đức Tâm, phụ trách marketing của Công ty Việt Trung, thị trường tiêu thụ vẫn chưa thực sự tương xứng với kỳ vọng đặt ra của doanh nghiệp khi đầu tư sản phẩm.

Trung bình mỗi năm, công ty sản xuất từ 10.000-20.000 lít nước mắm đóng chai, thị trường chủ yếu là trong tỉnh (70-80%) và một vài tỉnh, thành phố khác, có khi xuất khẩu sang Australia hoặc Cộng hòa Liên bang Đức, nhưng số lượng không nhiều.

Trang fanpage và website của công ty cũng được sử dụng hiệu quả để quảng bá, giới thiệu sản phẩm, nhưng số lượng sản phẩm tiêu thụ vẫn thấp. Nguyên nhân chủ yếu vẫn là từ nhu cầu thị trường và thị hiếu của người dân, khiến nước mắm truyền thống trăn trở tìm đầu ra.

Nếu như trước đây, sản xuất nước mắm truyền thống thường theo hộ gia đình, quy mô nhỏ, chưa có nhãn hiệu nên đầu ra gặp khó là điều dễ hiểu, thì nay đã thành lập các hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác (THT) thậm chí doanh nghiệp đứng ra sản xuất, có nhãn hiệu, xây dựng thương hiệu riêng, có sản phẩm đạt chuẩn OCOP, thậm chí đạt 4 sao nhưng thị trường vẫn khá nhọc nhằn.

Chính vì vậy, như một vòng luẩn quẩn, các cơ sở sản xuất nước mắm lại loay hoay với hướng đi trước mắt, một khi thị trường không bảo đảm thì việc phát triển mở rộng sản xuất, đẩy mạnh quảng bá, giới thiệu sản phẩm sẽ không thể thực hiện hiệu quả.

Khó khăn đưa sản phẩm vào siêu thị

Chị Đào Thị Tám, Giám đốc HTX Sản xuất kinh doanh dịch vụ, chế biến thủy sản Long Tám (phường Đồng Hới) bắt tay sản xuất nước mắm cách đây hàng chục năm và dần tạo thương hiệu uy tín cho nước mắm Long Tám. Sau đó, HTX ra đời năm 2019 và dần mở rộng thị trường tiêu thụ.

Cách đây vài năm, chị có mạnh dạn đưa hàng vào hệ thống của một số siêu thị, nhưng rồi không cạnh tranh nổi với nước mắm công nghiệp giá rẻ, cộng thêm vướng mắc về giá cả, giấy tờ, chị đành thôi. Nay cũng như các hải sản khô và tươi khác, nước mắm Long Tám-sản phẩm OCOP 3 sao chủ yếu theo “hữu xạ tự nhiên hương”, theo nhu cầu của khách hàng là chính, thị trường phân phối chủ yếu trong tỉnh và một số tỉnh, thành khác.

Theo chị Đào Thị Tám, chị đã được tập huấn, bồi dưỡng về livestream bán hàng trực tuyến nhưng nhân lực của HTX chưa đủ kỹ năng, kinh nghiệm. Trước đây, chị có ký hợp đồng với một công ty chuyên bán hàng trực tuyến để chào hàng sản phẩm nước mắm. Thực tế là mặc dù hàng bán nhanh hơn, không đủ cung ứng, tuy nhiên, sau khi trừ chi phí giá thực nhận lại khá thấp, vậy nên chị đành ngừng hợp tác.

Các kệ hàng của siêu thị Co.opmart Quảng Bình vắng bóng nước mắm “make in Quảng Trị” - Ảnh: Mai Nhân

Lý giải vì sao trên các kệ hàng của siêu thị không có sản phẩm nước mắm “make in Quảng Trị” nào, ông Nguyễn Thanh Tú, Trưởng phòng Marketing, siêu thị Co.opmart Quảng Bình chia sẻ: Một số sản phẩm nước mắm địa phương từ năm 2021 đã được kinh doanh tại siêu thị Co.opmart Quảng Bình, nhưng vì nhiều lý do nên nhà sản xuất đã không tiếp tục tái ký hợp đồng cung cấp và rút khỏi kệ hàng siêu thị. Nguyên nhân có thể do giá cả và thương mại (giá bán, chính sách khuyến mãi chưa đủ cạnh tranh); nhu cầu, thị hiếu khách hàng (mức độ nhận diện chưa cao, sản phẩm chưa thực sự tiếp cận tốt với khách hàng, dẫn đến doanh số không đạt như kỳ vọng).

Cần sự hỗ trợ bài bản, hiệu quả

Cũng theo ông Nguyễn Thanh Tú, điều kiện nhà sản xuất cần đáp ứng để đưa sản phẩm vào siêu thị là có đầy đủ hồ sơ pháp lý và giấy tờ an toàn thực phẩm theo quy định; sản phẩm đạt chất lượng ổn định, nhãn mác đúng quy định, có khả năng truy xuất nguồn gốc; có chứng nhận OCOP còn hiệu lực nếu giới thiệu sản phẩm đạt OCOP; có giá bán cạnh tranh, chính sách thương mại rõ ràng và khả năng phối hợp quảng bá. 

Co.opmart/Saigon Co.op có chính sách hỗ trợ cho các sản phẩm OCOP địa phương để bày bán tại hệ thống siêu thị, bao gồm: Hỗ trợ giới thiệu và quảng bá sản phẩm OCOP; tạo cơ hội tham gia các chương trình khuyến mãi; hướng dẫn quy trình chào hàng, hoàn thiện hồ sơ và đáp ứng tiêu chuẩn. Đồng thời, siêu thị sẽ xem xét mở rộng phân phối khi sản phẩm đáp ứng yêu cầu và có kết quả kinh doanh tốt.

Như vậy, rõ ràng nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện, không chỉ riêng sản phẩm nước mắm mà nhiều sản phẩm OCOP khác của Quảng Trị sẽ không gặp khó khăn khi hiện diện ở các hệ thống siêu thị và thực tế đã chứng minh điều này. Vấn đề mấu chốt là cần sự gỡ vướng từ phía các HTX, THT, cơ sở sản xuất nước mắm truyền thống, doanh nghiệp cũng như sự hỗ trợ tích cực, hiệu quả hơn từ chính quyền các cấp và sở, ngành liên quan, góp phần định vị thương hiệu nước mắm quê hương.

Để nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường cho sản phẩm nước mắm Quảng Trị, bên cạnh nỗ lực của các nhà sản xuất để đạt tiêu chuẩn, đạt OCOP, cải tiến bao bì mẫu mã phù hợp thị hiếu, họ vẫn rất cần sự hỗ trợ thiết thực để đưa sản phẩm vào chuỗi các hệ thống siêu thị, cửa hàng nông sản sạch, nông sản hữu cơ và đặc biệt là bán hàng trực tuyến-xu hướng của thương mại điện tử hiện nay. Ngoài ra, trong bối cảnh du lịch nông thôn đang được đẩy mạnh, các làng nghề truyền thống sản xuất nước mắm cũng chính là điểm đến ấn tượng với du khách nếu biết cách khai thác hiệu quả.

Mai Nhân