QTO - Xác định lâm nghiệp là thế mạnh của tỉnh, những năm qua, Quảng Trị đã triển khai đồng bộ các giải pháp, tăng cường các chính sách khuyến khích, thúc đẩy phát triển kinh tế lâm nghiệp, trong đó có rừng gỗ lớn. Đặc biệt, hiện nay, tư duy của người trồng rừng đang có sự chuyển dịch rõ nét nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm gỗ, từ đó tăng thu nhập, bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững.

“Lợi ích kép” từ trồng rừng gỗ lớn

Tỉnh Quảng Trị hiện có trên 952 nghìn ha rừng và đất lâm nghiệp, chiếm hơn 75% diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Diện tích rừng trồng sản xuất toàn tỉnh khoảng 217.000ha. Đáng chú ý, diện tích rừng trồng gỗ lớn của tỉnh tiếp tục tăng qua từng năm, hiện đã đạt trên 23.500ha và dự kiến sẽ tăng thêm khoảng 1.100ha trong năm 2026. Việc trồng, chuyển hóa rừng gỗ nhỏ sang rừng gỗ lớn của các tổ chức, cá nhân trên địa bàn tỉnh đã mang lại “lợi ích kép”: Vừa tăng hiệu quả kinh tế, vừa hạn chế xói mòn đất, bảo vệ môi trường sinh thái.

Hiện trên địa bàn tỉnh có 23.500ha rừng trồng gỗ lớn - Ảnh: Q.V

Cùng với đó, diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC toàn tỉnh hiện nay đạt 58.746ha, tạo lợi thế cạnh tranh cho nguồn nguyên liệu gỗ rừng trồng của địa phương trên thị trường trong nước và xuất khẩu. Công tác trồng rừng thay thế cũng được quan tâm triển khai. Năm 2026, tỉnh đã giao kế hoạch trồng rừng thay thế với diện tích 1.781ha cho các địa phương, đơn vị.

Tại Viện Khoa học lâm nghiệp Bắc Trung bộ, thời gian qua, đơn vị đã nghiên cứu chọn giống và kỹ thuật trồng rừng thâm canh cây huỷnh để cung cấp cây giống cho trồng rừng gỗ lớn. Tiến sĩ Phạm Tiến Hùng, Giám đốc Trung tâm thực nghiệm lâm nghiệp Bắc Trung bộ (Viện Khoa học lâm nghiệp Bắc Trung bộ) cho biết, mô hình trồng cây huỷnh của đơn vị được triển khai trồng từ năm 2015, qua đánh giá, cây sinh trưởng và phát triển rất tốt, chiều cao cây khoảng 12m, mật độ 500-700 cây/ha.

“Hiện nay, hướng trồng rừng gỗ lớn bằng cây bản địa, trong đó có cây huỷnh rất được nhiều chủ rừng quan tâm, vừa nâng cao hiệu quả kinh tế, vừa đáp ứng yếu tố về môi trường”, tiến sĩ Phạm Tiến Hùng cho biết.

Tuyên Sơn là địa phương có nhiều tiềm năng, thế mạnh về trồng rừng gỗ lớn với khoảng 156ha rừng gỗ lớn đang sinh trưởng, phát triển tốt, tập trung ở các thôn: Tân Ấp, Tân Hương, Tân Đức. Đồng hành cùng người dân trong quá trình phát triển lâm nghiệp, địa phương đã tích cực phối hợp với các cơ quan chuyên môn tập huấn chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật và quan tâm hỗ trợ cây giống chất lượng cho người dân, đồng thời thường xuyên cử cán bộ chuyên môn nắm cơ sở để hỗ trợ người dân chăm sóc và theo dõi sự phát triển của rừng trồng.

Đặc biệt, xã đã tích cực kêu gọi các doanh nghiệp quan tâm hỗ trợ người dân trồng rừng gỗ lớn gắn với chứng chỉ FSC-một trong những chứng chỉ uy tín về quản lý rừng bền vững được công nhận trên toàn cầu.

Nhiều địa phương tích cực hỗ trợ người dân trồng rừng gỗ lớn gắn với chứng chỉ FSC - Ảnh: Q.V

Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Tuyên Sơn Trần Ngọc Long cho biết, trồng rừng gỗ lớn cho sinh khối lớn hơn, mục đích sử dụng và chất lượng gỗ tốt hơn, vì vậy, chất lượng bán ra thị trường cao gấp 2-3 lần so với trồng rừng gỗ nhỏ. Trước đây, người trồng rừng phải đầu tư 2 lần giống, nhưng đối với trồng rừng gỗ lớn thì chỉ cần mua một lần giống, do đó, giúp giảm chi phí về giống và nhân công. Ngoài ra, trong quá trình chăm sóc rừng gỗ lớn, người dân có thể khai thác tận thu và khai thác tỉa để tạo thêm thu nhập.

“Gỡ khó” cho người trồng rừng

Tuy mang lại nhiều lợi ích rõ nét, nhưng thực tế hiện nay, diện tích rừng trồng sản xuất gỗ lớn vẫn đang chiếm tỉ lệ thấp hơn so với diện tích rừng trồng sản xuất toàn tỉnh. Nguyên nhân chủ yếu do chủ rừng không có điều kiện kinh tế để thâm canh, kéo dài chu kỳ kinh doanh; tập quán canh tác của người dân chủ yếu là quảng canh, chưa chú trọng các biện pháp thâm canh để tăng năng suất, chất lượng rừng.

Cùng với đó, công tác phát triển rừng trồng sản xuất gỗ lớn vẫn còn gặp nhiều hạn chế, như: Việc khai thác rừng non đang diễn ra khá phổ biến, năng suất rừng trồng thấp, không đáp ứng đủ nhu cầu gỗ nguyên liệu phục vụ cho chế biến trong nước và xuất khẩu, người dân chưa chú trọng các biện pháp thâm canh để tăng năng suất, chất lượng rừng…

Theo Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Nguyễn Văn Long, thực tế phát triển rừng trồng thời gian qua vẫn còn nhiều “điểm nghẽn”. Phần lớn diện tích rừng trồng hiện nay được khai thác theo chu kỳ ngắn, phổ biến từ 4-5 năm, chủ yếu bán làm dăm gỗ. Cách làm này giúp người dân có nguồn thu nhanh, giảm áp lực vốn trước mắt, nhưng giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích chưa cao.

Không chỉ là "bài toán" kinh tế, rừng trồng chu kỳ ngắn còn đặt ra nhiều vấn đề về môi trường. Việc khai thác sớm, khai thác trắng trên đất dốc, canh tác manh mún, sử dụng giống chưa bảo đảm chất lượng có thể làm suy giảm đất, hạn chế khả năng giữ nước, giảm đa dạng sinh học và làm đứt quãng quá trình tích lũy carbon của cây rừng. Hơn nữa, tình trạng đốt thực bì để dọn rẫy tái trồng cũng gây ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường sinh thái. 

Trong khi đó, các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản ngày càng coi trọng tính hợp pháp, khả năng truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững và trách nhiệm môi trường của sản phẩm gỗ. Vì vậy, chuyển từ rừng gỗ nhỏ sang rừng gỗ lớn không chỉ là kéo dài chu kỳ khai thác mà còn là sự thay đổi trong tư duy phát triển kinh tế rừng: Từ khai thác nhanh, bán nguyên liệu thô sang nuôi dưỡng rừng lâu hơn, tạo trữ lượng gỗ lớn hơn, nâng tỉ lệ gỗ xẻ và tăng giá trị thương mại.

Người trồng rừng trên địa bàn tỉnh đang có sự chuyển dịch rõ nét từ “trồng ngắn” sang “trồng dài” nhằm nâng cao năng suất, chất lượng rừng trồng - Ảnh: Q.V

Để giải "bài toán" này, HĐND tỉnh đã ban hành nghị quyết về chính sách hỗ trợ đầu tư trồng rừng sản xuất gỗ lớn trên địa bàn tỉnh. Cụ thể, tỉnh sẽ hỗ trợ trồng các loài cây sinh trưởng nhanh với mức 32,7 triệu đồng/ha/chu kỳ; hỗ trợ trồng các loài cây sinh trưởng chậm với mức 49,1 triệu đồng/ha/chu kỳ; hỗ trợ một lần chi phí khảo sát, thiết kế, lập dự toán trồng rừng sản xuất gỗ lớn mức 3,5 triệu đồng/ha, thực hiện trong năm đầu tiên.

Chính sách này được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để người dân mạnh dạn chuyển đổi từ trồng rừng gỗ nhỏ sang trồng rừng gỗ lớn nhằm tăng năng suất rừng trồng, từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung, đáp ứng yêu cầu nguyên liệu chể biến, thực hiện tái cơ cấu lĩnh vực lâm nghiệp.

Mặt khác, để nâng cao giá trị kinh tế của rừng trồng, bên cạnh chuyển đổi từ rừng gỗ nhỏ sang trồng rừng gỗ lớn, tỉnh cũng đẩy mạnh việc liên kết với các cơ sở chế biến sâu, từng bước hình thành chuỗi giá trị lâm nghiệp từ trồng rừng, khai thác đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm nhằm nâng cao giá trị gỗ rừng trồng, tạo đầu ra ổn định và gia tăng thu nhập cho người dân.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Quốc Tuấn, thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục khuyến khích phát triển các liên kết chuỗi giá trị trồng rừng-chế biến-tiêu thụ, bảo đảm đầu ra và giá cả ổn định cho người dân. Gắn kết việc mở rộng rừng gỗ lớn với các chương trình mục tiêu quốc gia, chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES), và các dự án ODA, NGO đang triển khai trên địa bàn.

Trồng rừng gỗ lớn có chứng chỉ FSC là chủ trương lớn và cũng là giải pháp quan trọng để cơ cấu lại ngành lâm nghiệp, nâng cao hiệu quả kinh tế, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến đồ gỗ xuất khẩu. Những cánh rừng gỗ lớn có chứng chỉ quản lý rừng bền vững còn góp phần bảo vệ môi trường, sinh thái, chống biến đổi khí hậu toàn cầu; bảo vệ con người trước thiên tai...

Quốc Việt