QTO - Từ một vùng sản xuất hồ tiêu chủ yếu theo phương thức truyền thống, xã Cồn Tiên đã từng bước xây dựng vùng nguyên liệu hồ tiêu hữu cơ, hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Không chỉ nâng cao thu nhập cho người dân, mô hình còn góp phần xây dựng thương hiệu hồ tiêu hữu cơ Cồn Tiên, đưa sản phẩm từng bước chinh phục những thị trường khó tính trên thế giới.

Thay đổi tư duy để giữ đất, giữ nghề

Những ngày đầu mùa chăm sóc, vùng chuyên canh hồ tiêu Cồn Tiên phủ một màu xanh mướt. Dưới những trụ tiêu lâu năm là lớp phân chuồng hoai mục thay cho phân bón hóa học và thuốc diệt cỏ từng phổ biến trước đây. Sự thay đổi ấy phản ánh quá trình chuyển biến trong tư duy sản xuất của người nông dân, từ chạy theo năng suất sang chú trọng chất lượng và phát triển bền vững.

Ít ai biết rằng, gần 10 năm trước, khi địa phương bắt đầu vận động người dân chuyển sang sản xuất hữu cơ, không ít hộ dân còn băn khoăn, lo lắng năng suất giảm, cây dễ sâu bệnh và sản phẩm khó tiêu thụ.

Hợp tác xã thương mại, dịch vụ Ông Voi thường xuyên kiểm tra chất lượng hồ tiêu trước khi thu hoạch - Ảnh: Quang Ngọc

Để tạo niềm tin cho người dân, chính quyền địa phương, cán bộ kỹ thuật và Hợp tác xã thương mại, dịch vụ Ông Voi đã trực tiếp xuống từng vườn hướng dẫn quy trình sản xuất hữu cơ, từ ủ phân chuồng với nấm Trichoderma, cải tạo đất đến kỹ thuật bón phân và chăm sóc cây. Quá trình chuyển đổi được thực hiện từng bước, lấy hiệu quả thực tế từ những hộ tiên phong để thuyết phục người dân thay đổi phương thức canh tác.

Ông Võ Văn Đông ở thôn Gio An, là một trong những hộ đầu tiên gắn bó với mô hình này. Gần 500 gốc tiêu của gia đình, nhiều gốc đã hơn 30 năm tuổi, vẫn sinh trưởng ổn định nhờ sử dụng hoàn toàn phân bò hoai mục ủ với nấm Trichoderma.

Theo ông Đông, sau thu hoạch, người trồng bón phân hữu cơ và chăm sóc đúng quy trình để cây hấp thu dinh dưỡng. Dù tốn nhiều công hơn, phương pháp này giúp đất tơi xốp, cây khỏe, hạn chế sâu bệnh và tạo ra sản phẩm sạch.

“Nếu phụ thuộc vào phân hóa học thì những gốc tiêu già khó có thể duy trì lâu dài. Làm hữu cơ vừa tạo ra hạt tiêu sạch, vừa giữ được đất và bảo vệ sức khỏe của chính người sản xuất”, ông Đông chia sẻ.

Xã Cồn Tiên hiện có 58,6ha hồ tiêu được cấp chứng nhận hữu cơ quốc tế - Ảnh: Quang Ngọc

Hiện mỗi năm gia đình ông thu hoạch từ 5-7 tạ hồ tiêu, doanh thu khoảng 70-80 triệu đồng. Điều khiến ông yên tâm hơn cả là những vườn tiêu lâu năm vẫn duy trì được sức sống, chất lượng hạt tiêu ngày càng được thị trường đánh giá cao. Không chỉ gia đình ông Đông, nhiều hộ dân ở Cồn Tiên cũng đang có nguồn thu ổn định từ cây tiêu hữu cơ.

Từ những kết quả ban đầu, diện tích trồng hồ tiêu sản xuất theo hướng hữu cơ ở Cồn Tiên đã tăng từ khoảng 45ha lên gần 80ha, tạo nền tảng để hình thành vùng nguyên liệu tập trung và phát triển sản xuất theo hướng hàng hóa.

Liên kết sản xuất để nâng tầm thương hiệu

Nếu thay đổi tư duy là điều kiện cần thì tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết chính là yếu tố quyết định thành công của hồ tiêu hữu cơ Cồn Tiên. Hợp tác xã thương mại, dịch vụ Ông Voi là đầu mối liên kết người dân xây dựng vùng nguyên liệu, quản lý quy trình sản xuất và kết nối doanh nghiệp tiêu thụ. Chính sự gắn kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp đã tạo nền tảng để hồ tiêu Cồn Tiên đạt 3 chứng nhận hữu cơ của châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản.

Để duy trì kết quả này, toàn bộ quy trình sản xuất được kiểm soát nghiêm ngặt từ khâu lựa chọn giống, chăm sóc đến thu hoạch. Mẫu lá, mẫu hạt và sản phẩm đều được lấy mẫu kiểm nghiệm định kỳ trước khi xuất bán nhằm bảo đảm đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Niềm vui của người trồng tiêu Cồn Tiên khi hạt tiêu hữu cơ ngày càng khẳng định giá trị trên thị trường - Ảnh: Quang Ngọc

Ông Lâm Công Phi, Giám đốc HTX thương mại, dịch vụ Ông Voi cho biết: “Hiện có 215 hộ tham gia sản xuất hồ tiêu hữu cơ. Trong gần 80ha vùng nguyên liệu của địa phương, có 58,6ha đã được cấp chứng nhận hữu cơ quốc tế. Mỗi năm, sản lượng đạt từ 30-100 tấn, tùy điều kiện thời tiết và mùa vụ. Toàn bộ sản lượng đạt tiêu chuẩn đều được HTX thu mua, liên kết với Công ty TNHH Organics More ở TP. Hồ Chí Minh bao tiêu với giá cao hơn thị trường khoảng 10.000 đồng/kg”.

Mô hình liên kết này không chỉ giúp người dân yên tâm đầu tư sản xuất mà còn bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc, duy trì chất lượng đồng đều và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường xuất khẩu.

“Sản xuất hữu cơ đòi hỏi tính kỷ luật rất cao. Chỉ cần một hộ vi phạm quy trình, cả nhóm sản xuất có thể bị ảnh hưởng đến chứng nhận. Vì vậy, mỗi hộ dân đều phải nâng cao ý thức, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về sản xuất hữu cơ. Bên cạnh đó, HTX tiếp tục nhân giống tiêu Vĩnh Linh chất lượng cao, mở rộng vùng nguyên liệu và hỗ trợ kỹ thuật cho các hộ tham gia chuỗi liên kết”, ông Phi cho biết thêm.

Nhờ chất lượng ổn định, hồ tiêu Cồn Tiên ngày càng tạo dựng được uy tín trên thị trường, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và tạo động lực để người dân gắn bó lâu dài với cây tiêu. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình còn góp phần cải thiện môi trường sản xuất.

Đến nay, lượng thuốc diệt cỏ sử dụng trên địa bàn đã giảm khoảng 95%; nhiều hộ tận dụng phân chuồng và phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân hữu cơ, từng bước hình thành mô hình chăn nuôi gắn với trồng trọt theo hướng tuần hoàn.

Người trồng tiêu ở xã Cồn Tiên vun gốc, bón phân hữu cơ để chăm sóc vườn tiêu theo quy trình sản xuất sạch - Ảnh: Quang Ngọc

Bà Trần Thị Oanh, Chủ tịch UBND xã Cồn Tiên cho biết: “Địa phương xác định hồ tiêu hữu cơ là sản phẩm chủ lực trong chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP); thời gian tới, xã tiếp tục huy động các nguồn lực hỗ trợ đầu tư máy móc sơ chế, chế biến sau thu hoạch, hoàn thiện bao bì, nhãn mác, nâng cao chất lượng sản phẩm; phấn đấu xây dựng thương hiệu hồ tiêu hữu cơ Cồn Tiên đạt OCOP 4-5 sao, tạo thêm giá trị gia tăng và mở rộng thị trường tiêu thụ”.

Câu chuyện của Cồn Tiên cho thấy, khi người nông dân thay đổi tư duy sản xuất và tham gia chuỗi liên kết, giá trị nông sản không còn được quyết định chủ yếu bởi sản lượng mà bởi chất lượng, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và sức mạnh của thương hiệu. Đó cũng là hướng đi để nông nghiệp Quảng Trị nâng cao giá trị gia tăng, phát triển bền vững và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.

Quang Ngọc