QTO - Nắng nóng gay gắt, đất cát nghèo dinh dưỡng, khả năng giữ nước kém là những trở ngại lớn đối với sản xuất rau màu ở các địa phương vùng cát. Tuy nhiên, bằng sự nhạy bén trong việc thay đổi phương thức canh tác theo hướng an toàn, tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ, nhiều hộ nông dân tại xã Mỹ Thủy đã từng bước khai thác hiệu quả những diện tích đất cát này bằng mô hình trồng mướp đắng trái vụ. Qua đó, không chỉ giúp người dân thích ứng với điều kiện thổ nhưỡng, thời tiết bất lợi mà còn mang lại nguồn thu nhập ổn định, từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung trên vùng cát.

Những ngày này, trên cánh đồng cát ở Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Đông Dương (HTX Đông Dương), xã Mỹ Thủy, bà Trịnh Thị Hồng đang tất bật thu hoạch 3 sào mướp đang bước vào vụ thu hoạch rộ. Dưới cái nắng chói chang, những giàn mướp đắng vẫn vươn lên xanh tốt, tán lá đan kín và sai trĩu quả nhờ được chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật.

Bà Hồng cho biết, trước đây gia đình bà chủ yếu canh tác các loại hoa màu theo kinh nghiệm, lạm dụng phân bón hóa học nên đất đai ngày càng cằn cỗi, năng suất bấp bênh và sâu bệnh thường xuyên xuất hiện phá hoại mùa màng. Những năm gần đây, sau khi được cán bộ Trung tâm Khuyến nông tỉnh hướng dẫn kỹ thuật canh tác theo hướng tự nhiên, bà bắt đầu thay đổi cách làm, giảm lượng phân hóa học, tăng sử dụng phân chuồng, rơm rạ được ủ hoai để bón cho cây.

Bà Trịnh Thị Hồng ở thôn Đông Dương phấn khởi thu hoạch mướp đắng trái vụ canh tác theo hướng tự nhiên - Ảnh: L.A

Theo bà Hồng, cách làm mới giúp cây phát triển tốt hơn, năng suất ổn định hơn so với trước. Việc tận dụng rơm rạ, phân chuồng sẵn có để ủ làm phân bón cũng giúp gia đình giảm bớt lượng phân hóa học trong quá trình sản xuất.

Theo bà Hồng, điểm đặc thù của mô hình canh tác tự nhiên là đòi hỏi người nông dân phải đầu tư nhiều công sức chăm bón hơn, ngày nào cũng phải túc trực trên vườn để tưới nước, ngắt cành, tỉa lá và theo dõi sự phát triển của cây. Khi bước vào thời kỳ thu hoạch, công việc càng bận rộn hơn bởi quả phải được hái thường xuyên.

Nhờ tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật mới, vườn mướp đắng rộng 3 sào của gia đình bà sinh trưởng rất khỏe và kéo dài được thời gian ra quả. Hiện tại, bình quân mỗi ngày, bà thu hoạch được từ 1,5-2 tạ quả, nếu thu hoạch cách ngày thì thời gian thu hoạch có thể kéo dài liên tục hơn một tháng.

Với giá bán cho thương lái dao động ở mức 13.000-15.000 đồng/kg, cá biệt có những thời điểm đầu mùa khan hiếm, giá thu mua vọt lên tới 25.000-35.000 đồng/kg, trừ chi phí bà thu lãi khoảng 30 triệu đồng/vụ. “Làm mướp đắng phải chăm, ngày nào cũng phải ra vườn. Nhưng thu nhập thì hơn làm lúa nhiều. Gia đình tôi làm 3 mẫu lúa nhưng hiệu quả có khi còn thua mấy sào mướp đắng này”, bà Hồng nói.

Mô hình trồng mướp đắng trái vụ cho thu nhập ổn định - Ảnh: L.A

Giám đốc HTX Đông Dương Phan Văn Quang cho biết, việc đưa cây mướp đắng vào sản xuất trái vụ trên đất cát ven biển phải đối mặt với vô vàn rủi ro, đặc biệt là sự khắc nghiệt của thời tiết. Điển hình như giai đoạn từ giữa tháng 5-6 vừa qua, khu vực này xảy ra nắng nóng cực điểm, nhiệt độ ngoài trời có ngày lên tới 40 độ C, khiến vùng cát khô rang và nóng bỏng không khác gì một sa mạc thu nhỏ. Để chinh phục được điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt đó, HTX đã yêu cầu bà con áp dụng đồng bộ và nghiêm ngặt các giải pháp kỹ thuật theo hướng dẫn của Trung tâm Khuyến nông tỉnh.

Cụ thể, trước khi tiến hành cày xới và xuống giống, toàn bộ vườn trồng mướp đắng phải được bơm tưới đẫm nước. Sau khi trồng, nguồn nước cũng phải được duy trì thường xuyên để cây phát triển. Bên cạnh đó, thay vì phụ thuộc phân hóa học, người dân được hướng dẫn sử dụng các loại phân chuồng hoai mục như phân trâu, phân bò, kết hợp với lượng lớn rơm rạ và chế phẩm sinh học Trichoderma.

Quá trình này vừa giúp phân hủy nhanh rơm rạ tạo mùn giữ ẩm cho đất cát, vừa hình thành hệ vi sinh vật có lợi ức chế các loại nấm bệnh, giúp cải thiện đất, tăng độ tơi xốp và tạo điều kiện để cây sinh trưởng tốt hơn.

Theo ông Quang, đến nay HTX đã phát triển được khoảng 12ha diện tích trồng mướp đắng trái vụ. Năng suất bình quân dao động từ 15-18 tấn/ha. Với giá bán từ 13.000-15.000 đồng/kg như hiện nay, mỗi ha trồng mướp đắng có thể mang lại doanh thu lên tới 210-250 triệu đồng. Đây là một trong những loại rau màu mang lại giá trị kinh tế khá cao cho người dân địa phương.

Ông Quang cho biết, HTX hiện có khoảng 35ha đất sản xuất. Từ năm 2023 đến nay, diện tích áp dụng phương thức canh tác này tăng khoảng 10-15% mỗi năm. Trên cơ sở này, đơn vị sẽ vận động thành viên mở rộng diện tích trong những vụ tiếp theo; đồng thời, tập trung bảo đảm hệ thống tưới, tiêu phục vụ sản xuất; phối hợp với cơ quan chuyên môn trong việc ứng dụng các chế phẩm sinh học, ủ phân hữu cơ và áp dụng quy trình canh tác phù hợp.

“Mong muốn của chúng tôi là làm cho sản phẩm ngày càng sạch hơn, tiến tới đưa được vào các siêu thị và những thị trường có yêu cầu cao. Qua đó nâng giá trị sản phẩm, tăng thu nhập cho bà con thành viên”, ông Quang chia sẻ.

Kiểm tra chất lượng quả mướp đắng nhằm định hướng mở rộng diện tích sản xuất an toàn - Ảnh: L.A

Từ hiệu quả bước đầu của mô hình, xã Mỹ Thủy cũng đang định hướng phát triển các loại rau màu phù hợp với điều kiện vùng cát. Bí thư Đảng ủy xã Mỹ Thủy Dương Viết Hải khẳng định, việc phát triển các loại rau màu chủ lực có giá trị kinh tế cao thay thế cho những cây trồng truyền thống kém hiệu quả đang là hướng đi chiến lược của xã. Từ hiệu quả thực tế đã được kiểm chứng, địa phương xác định đây là hướng đi phù hợp để khai thác lợi thế vùng cát, nâng cao hiệu quả sản xuất và tạo thêm thu nhập cho người dân.

Theo ông Hải, thời gian tới, trên cơ sở các mô hình đã có hiệu quả, địa phương sẽ tiếp tục chỉ đạo các HTX tận dụng tối đa các quỹ đất đai phù hợp để mở rộng quy mô sản xuất các loại rau màu giá trị cao. “Đồng thời với việc mở rộng diện tích, xã sẽ chỉ đạo sát sao các đơn vị HTX và bà con nhân dân phải kiên trì thực hiện việc sản xuất theo quy trình an toàn. Mục tiêu là phải bảo đảm sức khỏe cho người trực tiếp sản xuất, cung cấp ra thị trường những nông sản an toàn cho người tiêu dùng và xây dựng một quy trình sản xuất thực sự bền vững”, ông Hải nhấn mạnh.

Lê An