QTO - Với chiều dài bờ biển hơn 180km cùng nguồn lợi thủy sản phong phú, tỉnh Quảng Trị có lợi thế lớn để phát triển kinh tế biển. Trước yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế, tỉnh đang tập trung hỗ trợ các cơ sở, doanh nghiệp kinh doanh và chế biến thủy sản đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu, quyết tâm đưa mặt hàng thủy sản của tỉnh vươn đến các thị trường tiềm năng.

Sơ chế thủy sản theo quy trình nghiêm ngặt để phục vụ xuất khẩu - Ảnh: Phan Khiêm

Đổi mới phương thức sản xuất

Toàn tỉnh hiện có 420 cơ sở và 3 làng nghề chế biến thủy sản đang hoạt động. Dù quy mô vừa và nhỏ, nhưng các cơ sở này đã góp phần tiêu thụ sản phẩm và giải quyết việc làm tại chỗ cho hàng nghìn lao động vùng biển. Trước áp lực cạnh tranh của thị trường, các cơ sở đã chủ động thay đổi tư duy, mạnh dạn đầu tư máy móc hiện đại thay thế phương thức thủ công lạc hậu để nâng cao chất lượng và thương hiệu sản phẩm.

Tại xã Cửa Việt, cơ sở sản xuất nước mắm Khai Hà là một trong những “đầu tàu” tiên phong, chủ động xóa bỏ phương thức muối cá nhỏ lẻ bằng chum vại trước đây để bắt nhịp với công nghệ tiên tiến, hiện đại nhằm đổi mới hoạt động sản xuất.

Theo đó, cơ sở đã đầu tư hệ thống hầm chứa kiên cố đạt chuẩn cùng trang thiết bị lọc, chiết, rót công suất lớn. Quy trình cải tiến này giúp cơ sở nâng cao sản lượng lên khoảng 25 nghìn lít/năm, đưa sản phẩm nước mắm đạt chuẩn OCOP 3 sao. Hiện nay, cơ sở đang tiếp tục hoàn thiện các thủ tục pháp lý để đưa sản phẩm xuất khẩu sang thị trường các nước Lào, Thái Lan.

Sự chuyển biến tích cực này cũng thể hiện rõ ở nghề hấp sấy cá khô truyền thống. Xu hướng chuyển đổi từ lò đun củi sang hệ thống lò điện khép kín đã giải quyết cùng lúc hai bài toán: Cắt giảm chi phí sản xuất và bảo vệ môi trường.

Nghề hấp sấy cá khô truyền thống góp phần giải quyết việc làm cho lao động vùng biển - Ảnh: Phan Khiêm

Bà Ngô Thị Út, chủ cơ sở hấp sấy Phan Văn Thắng (xã Cửa Việt) cho biết: “Trước đây, do phụ thuộc vào thời tiết và nhân công đun củi, cơ sở chỉ chế biến từ 1-2 tấn cá/ngày, chất lượng sản phẩm lại không đồng đều. Đến nay, việc vận hành 3 lò sấy điện giúp giảm tải áp lực nhân công, năng suất tăng lên rõ rệt và chủ động được thời gian mỗi khi vào vụ. Cơ sở cũng đang có kế hoạch đầu tư để vận hành thêm 2 lò điện mới”.

Tại xã Bến Hải, cơ sở sản xuất chế biến sứa Bang Thủy hiện là một trong những đầu mối thu mua, tiêu thụ sản phẩm cho ngư dân vùng biển bãi ngang. Nếu như trước đây, sứa biển sau khi đánh bắt chỉ được tiêu thụ nhỏ lẻ tại các chợ truyền thống với giá bán bấp bênh, thì nay toàn bộ sản lượng sứa của ngư dân đều được cơ sở bao tiêu ổn định. Nhờ mạnh dạn đầu tư dây chuyền đóng gói, bao bì hiện đại cùng hệ thống kho bảo quản lạnh, sản phẩm sứa của cơ sở đã đạt chất lượng tốt, được chứng nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao.

Nhờ vậy, sản lượng tiêu thụ của cơ sở tăng liên tục qua các năm: Năm 2024 đạt khoảng 600 tấn, năm 2025 đạt gần 1.000 tấn và riêng 6 tháng đầu năm 2026 đã vượt 1.000 tấn. Mục tiêu hướng tới của cơ sở là kết nối với các đối tác tiềm năng để đưa sản phẩm sứa xuất khẩu ra thị trường nước ngoài.

Xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm

Cùng với việc khuyến khích và hướng dẫn các cơ sở, doanh nghiệp đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình để nâng cao chất lượng sản phẩm, tỉnh Quảng Trị còn triển khai nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ, tạo động lực để doanh nghiệp, cơ sở chế biến thủy sản tham gia liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Qua đó, góp phần chuyển đổi từ sản xuất, chế biến manh mún, nhỏ lẻ sang phương thức liên kết chuỗi giá trị, theo tiêu chuẩn, quy chuẩn, có truy xuất nguồn gốc, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu.

Công đoạn hấp cá tại một cơ sở chế biến thủy sản ở xã Cửa Việt - Ảnh: Phan Khiêm

Là doanh nghiệp sản xuất, chế biến thủy sản quy mô lớn, Công ty TNHH MTV Ngọc Tuấn (xã Cửa Tùng) đã tập trung nguồn lực đầu tư vào lĩnh vực xuất khẩu thủy sản chủ lực. Doanh nghiệp đã đầu tư hơn 30 tỉ đồng để hiện đại hóa nhà xưởng, trang bị dây chuyền sản xuất chả cá Surimi tiên tiến. Nhờ đồng bộ hạ tầng công nghệ, năng lực thu mua của công ty được nâng cao rõ rệt, từ mức 3-5 nghìn tấn cá lên khoảng 15 nghìn tấn cá/năm, giúp bao tiêu sản phẩm và tạo sinh kế ổn định cho ngư dân địa phương.

Ông Lê Thế Thứ, Quản đốc phân xưởng sản xuất surimi của công ty khẳng định: “Đầu tư máy móc cùng hệ thống sản xuất tiên tiến là cơ sở cốt lõi để doanh nghiệp thuyết phục được các đối tác khắt khe. Trước đây, thị trường tiêu thụ của công ty chủ yếu là thị trường nội địa và khu vực Đông Nam Á, như: Indonesia, Thái Lan, Philippines.

Hiện nay, với quy trình kỹ thuật được kiểm soát nghiêm ngặt, chúng tôi đang tập trung nâng cao tiêu chuẩn chất lượng để thâm nhập sâu vào các thị trường đòi hỏi kỹ thuật cao như châu Âu và châu Mỹ”.

Chế biến sâu thủy sản xuất khẩu tại một doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Quảng Trị - Ảnh: Phan Khiêm

Được biết, ngành Nông nghiệp và Môi trường đang tiếp tục đề xuất, hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở, doanh nghiệp phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước đưa mặt hàng thủy sản Quảng Trị khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hữu Vinh cho biết: “Để nâng cao giá trị gia tăng và kết nối cung cầu, sở đã triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó, trọng tâm là chuyển dịch từ chế biến thô sang chế biến sâu. Thời gian tới, sở sẽ tiếp tục hỗ trợ các doanh nghiệp, cơ sở chế biến thủy sản, các làng nghề truyền thống mạnh dạn chuyển hướng sang chế biến sâu, nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng thị trường trong nước và xuất khẩu. Đồng thời, tiếp tục tham mưu, đề xuất bố trí các nguồn lực đầu tư, nâng cấp hạ tầng thiết yếu và hình thành chuỗi liên kết chặt chẽ từ sản xuất đến tiêu thụ. Việc ứng dụng công nghệ kỹ thuật cao và bảo đảm an toàn thực phẩm chính là điều kiện bắt buộc để thủy sản Quảng Trị đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe, tự tin vươn ra biển lớn”.

Phan Khiêm