QTO - Thời đại công nghệ số phát triển nhanh như vũ bão, chợ truyền thống đang bị thử thách, những người chịu tác động rõ nhất chính là các tiểu thương lớn tuổi. Họ không thiếu kinh nghiệm và uy tín bán hàng nhưng lại thiếu kỹ năng để bước vào thế giới số. Có những quầy hàng chợ truyền thống từng nuôi sống cả gia đình nay phải đóng cửa do cảnh chợ ngày càng thưa vắng.

Có những buổi sáng, chợ Đông Hà nắng đầu ngày vừa kịp nhuộm vàng khu chợ thì đã thưa vắng người. Bên quầy hàng quần áo quen thuộc, bà Hường (năm nay gần 70 tuổi) đưa mắt nhìn dòng người lướt qua rồi lại cúi xuống chiếc điện thoại cũ đặt trên mặt bàn. “Càng ngày hàng hóa bán càng ế ẩm. Năm ngoái đã ế rồi, nay còn ế hơn”, bà Hường cười buồn thiu.

Hơn bốn chục năm ngồi chợ, bà Hường chứng kiến biết bao đổi thay của vùng đất Đông Hà từ ngày tỉnh Quảng Trị còn ngổn ngang sau chiến tranh, hàng hóa khan hiếm, người dân đổi từng lon gạo, đến thời kỳ kinh tế mở cửa, chợ Đông Hà trở thành trung tâm buôn bán sầm uất bậc nhất miền Trung.

Có thời điểm, khi hàng Lào, Thái Lan còn thịnh, Khu Kinh tế-Thương mại đặc biệt Lao Bảo còn hưởng chính sách ưu đãi phi thuế quan, muốn chen chân qua khu vực bán vải vóc hay quần áo ở chợ Đông Hà phải nhích từng bước chân. Ngày ấy, dân tình khắp nơi mọi miền Tổ quốc đổ về Đông Hà đi chợ. Chợ là trái tim của phố. Nhịp đập của chợ cũng chính là nhịp đập của đời sống cư dân phố thị Đông Hà. Nhưng giờ đây, cảnh chợ ngày càng đìu hiu, vắng vẻ.

Chợ Đông Hà từng là một trong những điểm mua sắm sầm uất của khu vực miền Trung - Ảnh: N.T.H

Người Quảng Trị xưa nay vẫn có thói quen đi chợ. Chợ không chỉ là nơi mua bán, đó còn là không gian văn hóa, nơi lưu giữ ký ức cộng đồng, nơi nhiều thế hệ gặp gỡ, hỏi thăm nhau, là nơi những người đàn bà gánh theo cả cuộc đời mình trên đôi quang gánh.

Những ngôi chợ như Đông Hà, chợ phiên Cam Lộ, chợ Thuận, chợ Sòng, chợ Sãi, chợ Do, chợ Hôm, chợ Mai... đã tồn tại hàng trăm năm cùng với sự hình thành và phát triển của làng xóm, vùng đất. Có những đứa trẻ lớn lên từ những đồng tiền lẻ kiếm được ở chợ. Có những phận người dành trọn cả tuổi thanh xuân rồi cả tuổi già cho một góc chợ như bà Hường. Cho đến một ngày, chợ truyền thống đang bị thử thách bởi thứ vô hình-chiếc điện thoại thông minh. Người ta đem cả khu chợ lên điện thoại thông minh để livestream bán hàng, khách hàng đặt mua, người bán và người mua không cần gặp mặt trực tiếp...

“Giờ này, con gái tôi cũng chuẩn bị livestream bán hàng ở nhà. Nó bảo, mẹ đưa hàng cho con lên mạng livestream bán, đi chợ chi cho cực, ngày bán được mấy đồng mô. Nhưng cả đời tui gắn bó với chợ, chừ không lên chợ thì buồn chân. Livestream bán hàng như con gái thì không biết nói chi trước máy quay. Nên cứ ngồi chợ cho vui người”, bà Hường chia sẻ.

Ở nhiều góc chợ cũ, những người như bà Hường vẫn ngồi lặng lẽ bán hàng, như những nhân chứng của một thời. Chợ quê, chợ truyền thống vẫn còn. Chỉ có điều, những bước chân, cái bắt tay chào hỏi nhau không hẹn mà gặp, những nụ cười râm ran và cả cuộc sống chuyển động làm nên linh hồn của chợ đang ngày một thưa hơn.

Một thế hệ mới rất trẻ đang bước vào thương mại bằng con đường hoàn toàn khác, như con gái bà Hường. Không cần mặt bằng, không cần quầy sạp, không mặc cả, mọi giao dịch chốt đơn hàng và thanh toán diễn ra trên điện thoại thông minh và hàng hóa được trao đến tận nhà rất tiện lợi, người mua không cần bước chân ra khỏi cửa. Sự tiện lợi của thương mại điện tử khiến thói quen tiêu dùng đang dịch chuyển, thay đổi nhanh đến mức nhiều người chưa kịp nhận ra. Ngày trước, cứ dịp cuối tuần người ta đi chợ. Giờ thì cuối tuần nhiều người lướt điện thoại đi “chợ” thương mại điện tử.

Thương mại điện tử đang là xu thế không thể đảo ngược trong thời đại số. Các chợ truyền thống vì thế cần phải thích nghi. Nhiều tiểu thương trẻ ở chợ Đông Hà và các chợ quê khác đã bắt đầu bán hàng trực tuyến song song với bán trực tiếp; dùng điện thoại chốt đơn và giao hàng tận nhà cho khách quen, dùng mã QR thanh toán qua tài khoản ngân hàng thay cho tiền mặt... Nhiều sản phẩm địa phương đã được chính quyền và các ban, ngành chức năng hỗ trợ tiểu thương đưa lên các nền tảng số, tập huấn kỹ năng bán hàng trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt. Đó có thể là con đường để chợ truyền thống tồn tại.

Thanh Hải