QTO - Quảng Trị là địa phương được thiên nhiên ưu ái nhiều cây dược liệu có tác dụng chữa bệnh, tốt cho sức khỏe và nhiều tiềm năng để phát triển thành sản phẩm hàng hóa. Trong bối cảnh các sản phẩm có nguồn gốc từ thiên nhiên rất được thị trường ưa chuộng, Trung tâm Nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo (nay là Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số), Sở Khoa học và Công nghệ đã triển khai nhiệm vụ: “Nghiên cứu, hoàn thiện quy trình sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe từ cây rau má bằng công nghệ chiết xuất-cô đặc tuần hoàn chân không”.

Theo kỹ sư Nguyễn Chính Trực, Chủ nhiệm nhiệm vụ, mặc dù cây rau má được trồng và khai thác khá phổ biến trên địa bàn tỉnh Quảng Trị và các vùng lân cận, nhưng việc sử dụng và tiêu thụ hiện nay vẫn chủ yếu ở dạng tươi hoặc chế biến thủ công, quy mô nhỏ lẻ, chất lượng không đồng đều. Thời gian bảo quản các sản phẩm làm từ rau má ngắn, dẫn đến hiệu quả kinh tế chưa cao và chưa góp phần giải quyết bài toán ổn định đầu ra cho người trồng.

Bên cạnh đó, hiện nay chưa có nhiều nghiên cứu và mô hình chế biến sâu đối với rau má, đặc biệt là các sản phẩm dạng bột hòa tan có tính tiện dụng cao, phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại và yêu cầu về an toàn thực phẩm.

Chính vì vậy, việc nghiên cứu, hoàn thiện quy trình sản xuất bột rau má hòa tan bằng công nghệ chiết xuất-cô đặc tuần hoàn chân không là cần thiết, vừa phù hợp với chủ trương phát triển cây dược liệu của tỉnh, vừa góp phần kéo dài thời gian bảo quản, đa dạng hóa sản phẩm từ rau má, giảm thiểu rủi ro “được mùa-mất giá”.

Qua đó, nâng cao giá trị gia tăng và tạo cơ sở khoa học cho việc ứng dụng, chuyển giao, nhân rộng trong thực tiễn sản xuất. Mục tiêu chung của nhiệm vụ là xây dựng và làm chủ quy trình công nghệ sản xuất sản phẩm rau má hòa tan, bảo đảm các yêu cầu vệ sinh an toàn thực phẩm và đủ điều kiện thương mại hóa sản phẩm trên thị trường.

Sản phẩm được bao gói, dán nhãn mác hoàn chỉnh, bảo đảm các tiêu chuẩn, yêu cầu theo quy định - Ảnh: TTĐM-CĐS CC

Đội ngũ triển khai nhiệm vụ đã tiến hành khảo sát vùng nguyên liệu, xây dựng tiêu chuẩn nguyên liệu đầu vào và quy trình sơ chế, sấy khô nguyên liệu; thử nghiệm các thông số chiết xuất, lựa chọn công nghệ sấy, lựa chọn tỉ lệ phối trộn tối ưu và hoàn thiện quy trình chiết xuất; nghiên cứu, thiết kế nhãn mác, bao bì sản phẩm. Đồng thời, đánh giá, phân tích, định lượng thành phần hoạt chất có trong sản phẩm chiết xuất rau má và tiến hành sản xuất thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm (sản xuất và đóng gói bằng túi zipper, quy mô 1.000 túi loại 300g và 900 túi loại 500g).

Kỹ sư Nguyễn Chính Trực chia sẻ thêm, bằng phương pháp nghiên cứu kết hợp với việc kế thừa các kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình sản xuất và chế biến dược liệu, nhóm thực hiện đã xây dựng quy trình sản xuất cao khô rau má trên cơ sở áp dụng công nghệ chiết xuất-cô đặc tuần hoàn chân không. Quy trình sản xuất được tổ chức theo các công đoạn chính, gồm: Tiếp nhận nguyên liệu rau má tươi, sơ chế và sấy khô nguyên liệu, chiết xuất, cô đặc dịch chiết bằng công nghệ tuần hoàn chân không, sấy khô cao lỏng, nghiền và  phối trộn, đóng gói thành phẩm. Quy trình được xây dựng theo trình tự hợp lý, bảo đảm tính liên tục giữa các công đoạn và phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế.

Trên cơ sở quy trình tổng thể đã được xác định, nhóm nghiên cứu tiếp tục tập trung nghiên cứu, khảo sát thông số kỹ thuật của các công đoạn then chốt, bao gồm quá trình chiết xuất, cô đặc-sấy và tỉ lệ phối trộn nhằm lựa chọn, đề xuất các thông số kỹ thuật phù hợp. Việc lựa chọn công nghệ chiết xuất-cô đặc tuần hoàn chân không góp phần giảm nhiệt độ xử lý, hạn chế ảnh hưởng bất lợi đến chất lượng dịch chiết; đồng thời, nâng cao hiệu quả thu hồi, ổn định chất lượng sản phẩm và tạo cơ sở cho việc áp dụng quy trình vào sản xuất ở quy mô lớn.

Sản phẩm được bao gói, dán nhãn mác hoàn chỉnh, bảo đảm các tiêu chuẩn, yêu cầu theo quy định. Kết quả sau khi phân tích mẫu cho thấy, các chỉ tiêu vệ sinh an toàn thực phẩm, như: Vi sinh vật, kim loại nặng, vi nấm và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật đều nằm trong giới hạn cho phép.

Đặc biệt, hàm lượng saponin đạt mức cao, đáp ứng yêu cầu về hoạt chất đặc trưng của rau má. Qua đó, góp phần nâng cao giá trị cây rau má, thúc đẩy phát triển ngành chế biến dược liệu, thực phẩm từ nguồn nguyên liệu địa phương; đồng thời, mở ra hướng đi mới trong ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông sản tại tỉnh Quảng Trị.

Tại hội nghị nghiệm thu, Hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ khoa học-công nghệ cấp tỉnh đã đánh giá cao kết quả thực hiện nhiệm vụ. Theo đó, nhiệm vụ được triển khai nghiêm túc, đúng mục tiêu; quy trình công nghệ có tính khả thi cao, phù hợp điều kiện sản xuất thực tế và có khả năng nhân rộng trong doanh nghiệp. Đồng thời, đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện báo cáo tổng hợp, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, phát triển sản xuất gắn với xây dựng thương hiệu sản phẩm từ cây rau má.

Mai Nhân