QTO - Khi những buổi livestream xuất hiện giữa làng quê, khi nông sản được gắn mã QR và “lên sàn”, một thế hệ nông dân mới đang hình thành. Ngoài việc biết làm ra sản phẩm chất lượng, họ còn biết bán hàng, biết kể câu chuyện và biết cạnh tranh trong không gian số.

Lên mạng… bán hàng

Trong suốt 7 năm qua, gần như ngày nào chị Ngô Thị Hà, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Sản xuất kinh doanh thực phẩm an toàn Hà Thắng (xã Trường Ninh) cũng dành thời gian lên mạng bán hàng. Từ chiếc điện thoại thông minh, chị duy trì đều đặn việc đăng bài, chụp ảnh, quay video và livestream trên zalo, facebook cá nhân để giới thiệu các sản phẩm xúc xích, chả heo đạt chuẩn OCOP 3 sao của HTX. Ban đầu, việc bán hàng online với chị không hề dễ dàng.

Từ một người quen làm sản xuất, việc đứng trước điện thoại để nói chuyện, giới thiệu sản phẩm khiến chị không khỏi ngại ngùng. Nhưng rồi, từng bước một, chị học cách quay video, tương tác với khách hàng, trả lời tin nhắn và chốt đơn.

“Lúc đầu cũng ngại lắm, không quen nói trước điện thoại. Nhưng làm lâu rồi cũng quen dần. Có hôm livestream xong bán được hàng, thấy vui và có động lực làm tiếp”, chị Hà chia sẻ. Hiện nay, các sản phẩm của HTX chủ yếu được tiêu thụ qua kênh online, bên cạnh lượng khách quen tại địa phương. Bình quân mỗi ngày, HTX bán ra khoảng 40kg sản phẩm-con số không lớn nhưng ổn định, đặc biệt trong bối cảnh thị trường cạnh tranh.

Theo chị Hà, bán hàng qua mạng giúp sản phẩm tiếp cận được nhiều khách hàng hơn, nhất là những người không có điều kiện mua trực tiếp. “Khách ở xa chỉ cần xem livestream là biết quy trình, chất lượng sản phẩm, rồi đặt hàng. Bán online rõ ràng hiệu quả hơn, chủ động hơn”, chị nói.

Từ khi bán hàng trên các nền tảng số, sản phẩm của Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh thực phẩm an toàn Hà Thắng (xã Trường Ninh) đã tiếp cận được với nhiều đối tượng khách hàng hơn - Ảnh: D.H

Từ một kênh bán hàng mang tính thử nghiệm, đến nay, mạng xã hội đã trở thành “chợ” quen thuộc của nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh của nông dân trên địa bàn tỉnh. Không chỉ giúp tiêu thụ sản phẩm, việc bán hàng online còn buộc người sản xuất phải thay đổi cách làm từ đóng gói, bảo quản đến cách kể câu chuyện về sản phẩm để tạo niềm tin với người tiêu dùng.

Năm 2025, lần đầu tiên, việc đưa nông sản lên môi trường số không còn là khái niệm xa lạ. Theo báo cáo của Hội Nông dân tỉnh, hiện toàn tỉnh đã có 100% chủ thể OCOP xây dựng tài khoản số, cùng với gần 6.300 hội viên nông dân tham gia các nền tảng thương mại điện tử. Một con số đủ để cho thấy sự dịch chuyển trong tư duy sản xuất từ chỗ có gì bán nấy sang chủ động tìm đầu ra. Những phiên livestream bán hàng từng là chuyện xa lạ nay đã trở thành lớp học thực hành cho nông dân.

Hội Nông dân tỉnh cũng đã tổ chức diễn đàn về bán hàng trực tuyến với hàng trăm đại biểu tham dự tạo không gian trao đổi, học hỏi kinh nghiệm cho nông dân. Khi nông dân biết bán hàng trên môi trường số, họ sẽ nắm được giá trị sản phẩm của mình.

Công nghệ đi vào từng thửa ruộng

Được vinh danh là “Nhà khoa học của nhà nông” năm 2025, ông Nguyễn Đăng Vương, Giám đốc HTX Nông nghiệp sạch Tây Sơn (xã Vĩnh Linh) không chỉ làm nông theo hướng sạch mà còn chú trọng xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường. Trước đó, ông cũng là một trong những nông dân tiêu biểu của Quảng Trị đạt giải tại Cuộc thi Sáng tạo kỹ thuật nhà nông toàn quốc lần thứ X, năm 2024 với giải pháp tận dụng phụ phẩm, phế phẩm nông nghiệp để sản xuất thức ăn chăn nuôi và phân bón hữu cơ vi sinh.

Ông Vương còn chủ động ứng dụng các nền tảng số để quảng bá sản phẩm, minh bạch quy trình chăn nuôi và kết nối trực tiếp với người tiêu dùng. Những video, buổi livestream giới thiệu quy trình sản xuất, chăm sóc vật nuôi được duy trì thường xuyên, góp phần tạo dựng niềm tin và mở rộng đầu ra. Chính cách làm này đã giúp HTX Nông nghiệp sạch Tây Sơn vừa tiêu thụ ổn định sản phẩm, đồng thời trở thành địa chỉ để nhiều nông dân tìm đến học hỏi, nhân rộng mô hình.

Từ câu chuyện của ông Vương có thể thấy, chuyển đổi số trong nông nghiệp không còn dừng ở khâu tiêu thụ mà đã dịch chuyển sâu vào quá trình sản xuất. Bởi nếu chỉ dừng lại ở đầu ra sản phẩm, chuyển đổi số sẽ khó tạo ra thay đổi bền vững. Từ những “gian hàng số” còn đơn sơ, một tư duy thị trường đang dần hình thành ngay trên chính thửa ruộng của mình.

Trong năm 2025, các cấp Hội Nông dân tỉnh đã tổ chức tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật cho gần 62.400 lượt cán bộ, hội viên nông dân. Những khái niệm như truy xuất nguồn gốc, sản xuất hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn… dần trở nên quen thuộc.

Điều đáng nói nhất không nằm ở công nghệ, mà ở sự thay đổi vai trò của người nông dân. Nếu như trước kia, người nông dân chỉ quen với cánh đồng, thửa ruộng và mua bán sản phẩm chủ yếu ở các phiên chợ truyền thống hoặc phụ thuộc vào thương lái thì nay, việc bán hàng trên các nền tảng số cũng dần trở nên quen thuộc.

Trong bối cảnh nông thôn vẫn còn nhiều hạn chế về hạ tầng công nghệ nhưng đến nay, toàn tỉnh đã có gần 74.900 hội viên cài đặt App Nông dân Việt Nam. Không phải ai cũng quen với điện thoại thông minh hay bán hàng online nhưng họ hiểu rằng nếu không thay đổi thì sẽ bị bỏ lại phía sau.

Để không bị bỏ lại

Nhiều gương nông dân sản xuất kinh doanh giỏi, chủ động ứng dụng công nghệ đã cho thấy một hướng đi rõ ràng rằng làm nông hôm nay không thể tách rời thị trường. Tuy vậy, quá trình chuyển đổi vẫn diễn ra chưa đồng đều. Ở không ít địa phương, sản xuất còn nhỏ lẻ, việc ứng dụng công nghệ còn lúng túng, đầu ra vẫn phụ thuộc vào thương lái. Không phải người nông dân nào cũng dễ dàng bước vào không gian số.

Rào cản không chỉ nằm ở thiết bị hay hạ tầng, mà còn ở thói quen sản xuất và tâm lý e ngại thay đổi. Với nhiều hộ, việc sử dụng điện thoại thông minh để bán hàng, quảng bá sản phẩm vẫn là điều mới mẻ.

Ông Trương Quang An, Chủ tịch Hội Nông dân xã Đông Trạch cho biết, hiện chỉ khoảng 10-15% số hội viên có hoạt động sản xuất, kinh doanh tham gia bán hàng trên các nền tảng số, chủ yếu là các hộ kinh doanh các mặt hàng hải sản.

“Đa số vẫn buôn bán nhỏ lẻ, lập các trang facebook cá nhân để quảng bá, bước đầu có hiệu quả. Tuy nhiên, việc mở rộng thị trường còn hạn chế, nhiều cơ sở sản xuất vẫn ở quy mô cầm chừng. Một phần do trình độ công nghệ, nhất là hội viên lớn tuổi, còn khó tiếp cận, thao tác trên thiết bị chưa thành thạo”, ông An chia sẻ.

Thực tế đó cho thấy, chuyển đổi số trong nông nghiệp không đơn thuần là câu chuyện công nghệ, mà là quá trình thay đổi toàn diện từ nhận thức, kỹ năng đến cách tổ chức sản xuất. Khi những “điểm nghẽn” này chưa được tháo gỡ đồng bộ, khoảng cách giữa các nhóm nông dân vẫn sẽ còn hiện hữu và hành trình bước vào kinh tế số khó có thể diễn ra trong một sớm một chiều.

Nhưng cũng chính trong quá trình ấy, một thế hệ nông dân mới đang dần hình thành. Họ chủ động hơn, linh hoạt hơn và sẵn sàng thích ứng với thị trường. Từ những thay đổi nhỏ trên từng thửa ruộng, từng gian hàng số, người nông dân đang từng bước làm mới mình, để không bị bỏ lại phía sau và để trở thành chủ thể thực sự của nền kinh tế nông thôn trong thời đại số.

Diệu Hương