QTO - Từ lâu, sầu riêng được xem là đặc sản “độc quyền” của vùng đất Tây Nguyên và Nam bộ. Thế nhưng tại Quảng Trị, nhờ tinh thần dám nghĩ dám làm, sầu riêng đã bắt đầu “bén duyên”, mở ra hướng đi mới đầy triển vọng cho nông nghiệp địa phương.

“Gieo quả ngọt” trên vùng đất khó

Vùng đất Hướng Phùng vốn nổi tiếng với những đồi cà phê, hồ tiêu xanh ngắt. Thế nhưng vài năm trở lại đây, bức tranh nông nghiệp nơi đây đã có thêm gam màu mới từ những vườn sầu riêng xanh tốt. Đây là kết quả của một hành trình đầy thách thức, đòi hỏi bản lĩnh của những nông dân dám rời xa “vùng an toàn”.

Gia đình ông Hồ Văn Thiển ở thôn Đại Độ, xã Hướng Phùng, là một trong những hộ đầu tiên trong xã thử nghiệm mô hình này. Gần 10 năm trước, nhận thấy khí hậu và thổ nhưỡng đất đỏ bazan tại đây có nhiều nét tương đồng với các “thủ phủ” sầu riêng, ông Thiển đã mạnh dạn mua giống sầu riêng Monthong (Thái Lan) về trồng thử nghiệm. Ban đầu ông chỉ trồng thử một vài cây xung quanh vườn, về sau nhận thấy cây phát triển tốt, ông tiếp tục cải tạo đất, mở rộng thêm diện tích. Có thời điểm, vườn nhà ông trồng hơn 100 gốc sầu riêng.

Tuy nhiên, việc chinh phục loại cây “khó tính” này không hề đơn giản. Do thiếu kinh nghiệm kỹ thuật, lại thêm thời tiết khắc nghiệt với đặc sản “gió Lào” và mưa bão miền Trung, số lượng cây trong vườn nhà ông có lúc hao hụt đáng kể. Từ hơn 100 gốc sầu riêng ban đầu, hiện tại vườn nhà ông còn gần 50 gốc đang phát triển ổn định. Có những năm cây sầu riêng ra rất nhiều hoa nhưng lại không đậu được quả.

Sầu riêng bén duyên ở vùng đất gò đồi thôn Đại Độ, xã Hướng Phùng - Ảnh: L.C

Sau bao năm kiên trì, năm 2023, gia đình ông Thiển đã đón vụ thu hoạch đầu tiên. Dù số lượng chỉ vài chục quả còn sót lại sau những đợt thời tiết khắc nghiệt, nhưng với ông đó là thành quả quý giá sau bao năm chăm bón.

Chị Nguyễn Thị Nhơn (vợ ông Thiển) chia sẻ: “Vườn nhà tôi trồng theo hướng hữu cơ, sầu chín rụng tự nhiên mới thu hoạch nên hương vị rất đậm đà. Đợt vừa rồi, có 7 cây sầu riêng cho trái chín, mỗi cây từ 20-30 quả. Người hỏi đặt mua nhiều nhưng không có đủ để bán, chủ yếu để gia đình dùng và làm quà tặng, còn lại chỉ bán cho khách quen”.

Hiện, gia đình ông Thiển chủ yếu chăm sóc vườn sầu riêng theo kiểu thuận tự nhiên nên năng suất chưa cao. “Nếu chăm sóc bài bản, đúng quy trình kỹ thuật thì thu nhập từ sầu riêng sẽ cao hơn các loại cây trồng khác. Thời gian tới, gia đình tôi sẽ tập trung chăm sóc vườn sầu riêng theo đúng quy trình, chú trọng áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất với kỳ vọng vụ mùa tiếp theo, vườn sẽ đạt năng suất cao”, chị Nhơn cho biết thêm.

Cùng chung khát vọng thay đổi diện mạo kinh tế gia đình, anh Nguyễn Duy Phương, thôn Phùng Lâm, xã Hướng Phùng, đã lựa chọn mô hình trồng xen canh sầu riêng trong vườn cà phê. Đây là mô hình “đa lợi ích”, vừa tận dụng được quỹ đất, vừa tạo bóng mát cho cà phê. Cây cà phê giúp giữ ẩm cho đất, che chắn gió cho sầu riêng khi còn nhỏ. Ngược lại, khi sầu riêng lớn sẽ trở thành tầng cây che bóng mát, giúp cà phê không bị cháy lá trong mùa hanh khô.

Hiện anh Phương sở hữu 170 cây sầu riêng ở các độ tuổi khác nhau. Theo kinh nghiệm của anh, bí quyết để cây trụ vững trên đất Hướng Phùng là phải mua giống tại các vườn uy tín và đặc biệt coi trọng phân bón hữu cơ, vi sinh để cải tạo độ tơi xốp cho đất. Giống sầu riêng Monthong sinh trưởng và phát triển tốt ở vùng đất đồi, dù quá trình chăm sóc vất vả nhưng đây là giống cây hứa hẹn mang lại hiệu quả kinh tế cao. “Chúng tôi rất mong các cấp, ngành hỗ trợ về kỹ thuật chuyên sâu và kết nối đầu ra ổn định”, anh Phương cho hay.

Hướng đi triển vọng

Thôn Đại Độ, xã Hướng Phùng hiện có 10 hộ trồng sầu riêng với diện tích hơn 10ha, trong đó có một số hộ đã thu bói như: Hồ Văn Thiển, Hà Ngọc Dương, Hoàng Văn Minh, Trần Đức… Thành công bước đầu của những vườn sầu riêng tại Hướng Phùng không chỉ là minh chứng cho tinh thần vượt khó mà còn khẳng định tiềm năng to lớn của loại cây này trên đất Quảng Trị. Tuy nhiên, để đưa sầu riêng trở thành một mặt hàng nông sản chủ lực, có sức cạnh tranh trên thị trường, nông dân rất cần sự đồng hành, “tiếp sức” từ các cấp, ngành trong việc ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ cao vào sản xuất.

“Cái khó của các hộ trồng sầu riêng hiện vẫn là rào cản kỹ thuật. Đa phần người dân tự mày mò, chưa đầu tư công nghệ, thiếu kỹ thuật trong việc xử lý ra hoa và đậu quả. Tôi đã có dịp vào thăm mô hình trồng sầu riêng ở các xã miền núi của tỉnh Quảng Nam (cũ). Ở đó, bà con trồng rất bài bản, áp dụng khoa học công nghệ nên năng suất cao, đem lại thu nhập hàng trăm triệu đồng, có hộ thu tiền tỉ mỗi năm”, Trưởng thôn Đại Độ Lê Công Phương cho hay.

Trên cơ sở khảo sát về tiềm năng phát triển cây sầu riêng, năm 2022, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị (cũ) đã triển khai mô hình “Trồng thâm canh cây sầu riêng theo hướng VietGAP” tại địa bàn huyện Hướng Hóa (cũ) nhằm giúp nông dân tiếp cận và ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật mới trong canh tác để phát triển những loại cây ăn quả có lợi thế về nhu cầu thị trường và giá trị kinh tế cao.

Theo lãnh đạo Trung tâm Khuyến nông tỉnh, mô hình được thực hiện tại xã Lao Bảo với diện tích 2,5ha và xã Hướng Phùng 2,5ha. Tham gia mô hình, các hộ dân được hỗ trợ giống, vật tư, phân bón; hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc và thường xuyên theo dõi, kiểm tra sinh trưởng của cây trồng. Trong quá trình thực hiện mô hình, nhiều thời điểm xuất hiện hiện tượng thời tiết cực đoan như: Mưa dông, lốc xoáy, gió giật mạnh... gây ảnh hưởng đến tình hình sinh trưởng, phát triển của cây trồng. Đến thời điểm hiện tại, cây sầu riêng đang trong giai đoạn phát triển; các hộ dân vẫn duy trì chăm sóc cây theo đúng kỹ thuật đã được hướng dẫn.

Mô hình “Trồng thâm canh cây sầu riêng theo hướng VietGAP” sẽ góp phần chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp theo hướng đa dạng hóa cây trồng, phát triển loại cây ăn quả mới có giá trị kinh tế cao. Từ đó, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân.

Lan Chi