QTO - Không thuốc bảo vệ thực vật, không phân bón hóa học, không chạy theo năng suất bằng mọi giá - lựa chọn tưởng như “đi ngược” với thói quen sản xuất lâu nay lại đang mở ra một hướng đi mới cho nông nghiệp Quảng Trị. Trên những thửa ruộng ở xã Trường Sơn, sự kiên trì với cách làm hữu cơ đang từng bước đưa nông sản địa phương chạm tới những tiêu chuẩn khắt khe nhất của thế giới.

Thay đổi tư duy sản xuất, chìa khóa đạt chuẩn quốc tế

Tháng 8/2025, 52,41ha diện tích sản xuất của 15 hộ dân tại Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Trường Sơn đã chính thức được cấp chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn châu Âu (EU). Đây là sản phẩm nông nghiệp thứ hai của Quảng Trị đạt chứng nhận này, sau hồ tiêu vùng Cùa, đánh dấu bước tiến quan trọng trong hành trình phát triển nông nghiệp sạch, bền vững của địa phương.

Chứng nhận được Tổ chức quốc tế ACT đánh giá và cấp sau quá trình thẩm định nghiêm ngặt, từ điều kiện đất đai, nguồn nước, quy trình sản xuất đến hệ thống kiểm soát nội bộ. Không chỉ dừng lại ở việc “không sử dụng hóa chất”, tiêu chuẩn hữu cơ EU còn yêu cầu khả năng truy xuất nguồn gốc minh bạch đến từng lô sản phẩm, từng công đoạn sản xuất.

Để đáp ứng những yêu cầu khắt khe đó, người dân Trường Sơn đã phải thay đổi hoàn toàn tập quán canh tác. Trên đồng ruộng, cỏ dại không còn được xử lý bằng thuốc mà được làm thủ công; sâu bệnh được kiểm soát bằng chế phẩm sinh học thay vì hóa chất; đất được cải tạo bằng phân chuồng ủ hoai, phân xanh. Mỗi hộ dân đều có một cuốn sổ ghi chép chi tiết từng khâu từ gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch, tạo nên một hệ thống quản lý minh bạch, chặt chẽ.

Các đơn vị kiểm tra, đánh giá quá trình sản xuất - Ảnh: B.C

Bà Võ Thị Thi, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Trường Sơn cho biết: Việc chuyển sang sản xuất hữu cơ ban đầu gặp không ít khó khăn do người dân chưa quen với quy trình nghiêm ngặt, năng suất có thời điểm giảm. Tuy nhiên, khi sản phẩm được thị trường chấp nhận với giá thành cao hơn, bà con dần thay đổi nhận thức và tích cực tham gia. “Trước đây, lạc chỉ bán được 10-12.000 đồng/kg, nay làm hữu cơ giá tăng lên 14-15.000 đồng/kg. Bà con rất phấn khởi và mong muốn mở rộng diện tích sản xuất”, bà Thi chia sẻ.

Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, sản xuất hữu cơ còn góp phần thay đổi tư duy làm nông của người dân, từ sản xuất manh mún sang sản xuất có kế hoạch, có kiểm soát và hướng tới thị trường. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp bền vững.

Liên kết chuỗi, nền tảng cho phát triển bền vững

Đóng vai trò then chốt trong quá trình này là sự tham gia của doanh nghiệp. Công ty CP Thế giới hạt dưỡng (HANUTI) đã đồng hành cùng HTX Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Trường Sơn ngay từ những ngày đầu, từ chuyển giao kỹ thuật, xây dựng quy trình sản xuất, thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ đến bao tiêu sản phẩm và phát triển thị trường.

Ông Lại Ngọc Thanh, Giám đốc công ty cho biết: Chứng nhận hữu cơ EU là một trong những tiêu chuẩn khó nhất hiện nay. Để đạt được, doanh nghiệp đã phối hợp chặt chẽ với người dân thay đổi phương thức canh tác, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định trong suốt quá trình sản xuất. “Giá thu mua sản phẩm hữu cơ cao hơn thị trường từ 20-25%. Cuối năm 2025, công ty đã xuất thử nghiệm 3 tấn lạc rang hữu cơ sang thị trường Úc và đang tiếp tục đàm phán mở rộng sang châu Âu, Mỹ và Nhật Bản, ông Thanh cho biết.

Từ thành công bước đầu, các loại nông sản như lạc, mè, đậu xanh, đậu đen, đậu đỏ, gừng, ớt và dược liệu tại Trường Sơn đã có cơ hội bước vào “sân chơi” tiêu chuẩn cao của thị trường quốc tế. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị nông sản mà còn mở ra hướng phát triển mới cho kinh tế nông nghiệp địa phương.

Bên cạnh doanh nghiệp và người dân, vai trò của chính quyền địa phương cũng hết sức quan trọng. Ngay từ đầu, xã Trường Sơn đã xác định phát triển nông nghiệp hữu cơ là hướng đi chủ lực, từ đó tập trung quy hoạch vùng sản xuất tập trung, tách biệt với khu vực sản xuất thông thường, tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục, mặt bằng và hỗ trợ kết nối.

Ông Trần Đức Thuận, Phó Chủ tịch UBND xã Trường Sơn cho biết: Địa phương đã hỗ trợ một phần giống và kinh phí 10 triệu đồng cho mỗi chứng nhận hữu cơ được cấp; đồng thời, phối hợp với HTX và doanh nghiệp trong việc quy hoạch vùng trồng, hướng dẫn người dân tuân thủ quy trình sản xuất, từng bước hình thành vùng chuyên canh hữu cơ.

Theo định hướng của Sở Nông nghiệp và Môi trường, phát triển nông nghiệp hữu cơ là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao giá trị gia tăng, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Mô hình tại Trường Sơn được xem là điểm sáng để nhân rộng, với mục tiêu mở rộng diện tích lên 100ha trong thời gian tới.

Thành công của Trường Sơn cho thấy, nông nghiệp hữu cơ không phải là câu chuyện “làm cho có”, mà là một quá trình chuyển đổi toàn diện, đòi hỏi sự kiên trì và kỷ luật cao từ người sản xuất. Khi người nông dân thay đổi tư duy, doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt thị trường và chính quyền tạo điều kiện thuận lợi, một chuỗi giá trị bền vững sẽ được hình thành.

Tuy nhiên, để phát triển lâu dài, cần tiếp tục giải quyết những thách thức như chi phí sản xuất, yêu cầu kỹ thuật khắt khe và đặc biệt là thị trường tiêu thụ ổn định. Bởi lẽ, chỉ khi đầu ra được bảo đảm, người dân mới yên tâm gắn bó với sản xuất hữu cơ.

Biên Cương