QTO - Trước những thách thức ngày càng tăng như biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và áp lực phát triển kinh tế-xã hội, việc nâng cao hiệu quả bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên trở thành yêu cầu cấp thiết. Nhận thức rõ điều đó, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng (VQG PN-KB) đã vào cuộc với nhiều giải pháp, đặc biệt là tạo ra “lá chắn” công nghệ để bảo vệ Di sản thiên nhiên thế giới. Phóng viên (P.V) Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị đã có cuộc phỏng vấn ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Ban Quản lý VQG PN-KB về nỗ lực này.

• P.V: Vừa qua, PN-KB đã được UBND tỉnh công nhận là khu du lịch cấp tỉnh. Sự công nhận này có ý nghĩa như thế nào, thưa ông?

- Ông Phạm Hồng Thái: UBND tỉnh Quảng Trị vừa ban hành Quyết định số 2850/QĐ-UBND, ngày 16/7/2026 về việc công nhận PN-KB là khu du lịch cấp tỉnh. Theo quyết định, Khu du lịch PN-KB có quy mô diện tích gần 170.000ha, bao gồm toàn bộ diện tích VQG PN-KB và một phần diện tích nằm trên địa giới hành chính xã Phong Nha và xã Thượng Trạch, thuộc vùng đệm VQG PN-KB.

Việc được công nhận là khu du lịch cấp tỉnh có ý nghĩa rất quan trọng, góp phần tạo cơ sở pháp lý để quản lý, phát triển khu du lịch theo quy hoạch; nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động du lịch, bảo vệ cảnh quan, tài nguyên và môi trường, bảo đảm an toàn cho du khách, đồng thời thu hút các nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng và dịch vụ du lịch.

Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng nhìn từ trên cao - Ảnh: Oxalis

• P.V: Không chỉ là một danh thắng, khu du lịch, PN-KB còn được ví là một “bảo tàng thiên nhiên” khổng lồ. Vậy, ông có thể cho biết các hoạt động nghiên cứu khoa học đã “giải mã” những giá trị cốt lõi nào của di sản?

- Ông Phạm Hồng Thái: Các chương trình điều tra và nghiên cứu khoa học trong nhiều năm qua chính là thước đo khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của di sản. Hiểu điều đó, chúng tôi tập trung vào 3 trụ cột nghiên cứu chính. Về địa chất, địa mạo, Ban Quản lý VQG PN-KB đã phối hợp với nhóm thám hiểm hang động Hoàng gia Anh khảo sát hơn 472 hang động với tổng chiều dài trên 254km, nổi bật là việc phát hiện ra hang Sơn Đoòng lớn nhất thế giới và hố sụt Karst sâu nhất Việt Nam.

Về hệ sinh thái và đa dạng sinh học, chúng tôi đã điều tra, ghi nhận 2.958 loài thực vật, 1.405 loài động vật, trong đó có 111 loài thực vật, 83 loài động vật thuộc Sách đỏ Việt Nam cùng 119 loài thực vật, 110 loài động vật nằm trong Danh lục đỏ IUCN.

Trong 25 năm qua, các công trình hợp tác của chúng tôi đã công bố 55 loài mới cho khoa học, đóng góp quan trọng vào giá trị nổi bật toàn cầu về đa dạng sinh học. Các nghiên cứu khảo cổ và văn hóa, lịch sử cũng làm sáng tỏ vết tích con người từ 5.000 năm trước, di tích Chăm Pa cổ (hang Bi Ký) và chuỗi di tích chiến tranh trên tuyến đường 20 Quyết Thắng, khẳng định giá trị đa dạng nội hàm của khu di sản.

• P.V: Để giám sát và quản lý tài nguyên, thời gian qua, Ban Quản lý VQG PN-KB đã triển khai các giải pháp công nghệ và đổi mới sáng tạo nào, thưa ông?

- Ông Phạm Hồng Thái: Xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là giải pháp đột phá để nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, Ban Quản lý VQG PN-KB đã đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ hiện đại; từng bước xây dựng và vận hành một “hệ sinh thái công nghệ” phục vụ quản lý tài nguyên và bảo tồn di sản.

Trong giám sát, tuần tra rừng, phần mềm SMART Mobile được áp dụng toàn diện để thu thập, phân tích dữ liệu tuần tra theo thời gian thực, hỗ trợ dự báo và xác định, khoanh vùng các khu vực có nguy cơ xâm hại đến lâm phận VQG PN-KB. Việc theo dõi đa dạng sinh học được thực hiện bằng ứng dụng hệ thống bẫy ảnh tự động được đặt tại các khu vực trọng điểm. Ban Quản lý VQG PN-KB cũng đã sử dụng thiết bị bay không người lái (Drone) khảo sát các khu vực địa hình khó tiếp cận, theo dõi, giám sát...

Việc theo dõi hiện trạng rừng, giám sát diễn biến tài nguyên luôn được Ban Quản lý VQG PN-KB chú trọng. Đơn vị cũng đã bước đầu xây dựng hệ thống bản đồ số và Atlas điện tử trên nền tảng WebGIS, sách điện tử (eBook) tích hợp website VQG PN-KB và bộ cơ sở dữ liệu về địa chất, hang động, động vật, thực vật, văn hóa lịch sử phục vụ công tác ra quyết định quản lý.  

Ông Phạm Hồng Thái (thứ 2 từ phải sang) và đồng nghiệp khảo sát thực địa để tìm phương án hỗ trợ người dân bản Chăm Pu - Ảnh: H.H

• P.V: Nghiên cứu khoa học khó có thể đi xa nếu làm một mình. Ban Quản lý VQG PN-KB đã đẩy mạnh hợp tác quốc tế và chuyển giao tri thức như thế nào, thưa ông?

- Ông Phạm Hồng Thái: Giai đoạn 2021-2025, vườn đã chủ trì và tham gia 4 đề tài cấp tỉnh, 1 đề tài cấp viện, 2 đề tài cấp nhà nước cùng nhiều nghiên cứu chuyên sâu khác. Chúng tôi thiết lập mạng lưới hợp tác chặt chẽ với các đơn vị hàng đầu trong nước và các tổ chức quốc tế lớn.

Việc hợp tác bảo tồn xuyên biên giới với VQG Hin Nam Nô (Lào) được đặc biệt quan tâm. Trong 5 năm qua, chúng tôi đã xuất bản 1 ấn phẩm sách khoa học, công bố hơn 20 bài báo khoa học trên các tạp chí chuyên ngành trong và ngoài nước. Các kết quả nghiên cứu không nằm trên giấy mà trực tiếp chuyển hóa thành luận cứ khoa học.

• P.V: Thời gian tới, Ban Quản lý VQG PN-KB sẽ tập trung vào những định hướng chiến lược nào?

- Ông Phạm Hồng Thái: Chúng tôi đặt mục tiêu tạo ra bước chuyển đổi căn bản từ quản lý di sản theo phương thức truyền thống sang quản trị thông minh dựa trên công nghệ số và dữ liệu lớn. Giai đoạn 2026-2030, Ban Quản lý VQG PN-KB sẽ tập trung triển khai nhiều giải pháp trọng tâm.

Trước tiên, đơn vị sẽ xây dựng các chương trình nghiên cứu khoa học dài hạn, tập trung đánh giá tác động biến đổi khí hậu, dịch vụ hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi và khả năng chịu tải của môi trường trước hoạt động du lịch. Cùng với đó, chúng tôi sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện; chuẩn hóa và khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu số dùng chung; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; hoàn thiện cơ chế quản trị số, bảo đảm an toàn an ninh thông tin, đồng thời đa dạng hóa nguồn lực tài chính…

Ban Quản lý Vườn cũng sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tiên tiến trong nghiên cứu, nhân giống bảo tồn đa dạng sinh học. Với chúng tôi, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà chính là động lực then chốt để chúng tôi giữ gìn và phát triển bền vững giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản thiên nhiên thế giới VQG PN-KB trong kỷ nguyên số.

• P.V: Xin cảm ơn ông!

Hiệp Hải (thực hiện)