QTO - Trước những tác động của biến đổi khí hậu, đặc biệt tại dải đất miền Trung khắc nghiệt, giáo dục môi trường trở thành yêu cầu cấp thiết. Để hiện thực hóa nhiệm vụ này, ngành Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) đã tập trung đẩy mạnh phong trào "xanh hóa" học đường với sự đồng hành của dự án “Chứng nhận trường học xanh” do Tổ chức Cứu trợ Trẻ em Quốc tế (SCI) tài trợ.

Dự án “Chứng nhận trường học xanh”, do Sở GD-ĐT làm chủ đầu tư được triển khai tại 4 trường nằm trong vùng chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai, bao gồm các trường THCS: Hồng Thủy (xã Cam Hồng), Hưng Thủy (xã Sen Ngư), Lộc Thủy, Phong Thủy (xã Lệ Thủy).

Bằng việc triển khai nhiều giải pháp linh hoạt, các trường thụ hưởng dự án đã có nhiều sáng kiến để tạo nên nhiều không gian xanh giàu tính thẩm mỹ, phục vụ thiết thực cho hoạt động giáo dục.

Tại Trường THCS Phong Thuỷ, các giải pháp “xanh hóa” được triển khai linh hoạt dựa trên địa hình thực tế. Đối với khu vực sân thể dục gần bờ sông, nhà trường trồng các loại cây có rễ sâu để giữ đất và tạo bóng mát. Ở khu vực lớp học, những hành lang bê tông cũng được “mềm hóa” thành các “ban công xanh”, tạo nên điểm nhấn sinh thái gần gũi và thân thiện.

Tương tự, Trường THCS Lộc Thủy đã biến khuôn viên nhà trường thành lớp học thực địa sinh động với mô hình “Vườn sinh học xanh”. Tại đây, học sinh được trải nghiệm đa dạng từ trồng, chăm sóc vườn dược liệu, trồng rau sạch... Các nhà trường cũng đẩy mạnh việc ủ phân hữu cơ để bón cho cây xanh và xử lý rác thải nhựa, góp phần hiện thực hóa mục tiêu trường học không rác thải.

Với học sinh Trường THCS Hồng Thủy, chăm sóc, bảo vệ cây xanh là nhiệm vụ và niềm vui mỗi ngày - Ảnh: Nh.V

Một trong những giải pháp có tính thực tiễn cao là sáng kiến “Xây dựng hệ thống cấp, thoát nước” của Trường THCS Hồng Thủy. Hiệu trưởng Trường THCS Hồng Thủy Nguyễn Văn Chung cho biết: Nhiều năm qua, nhà trường luôn chú trọng đến việc trồng, chăm sóc cây xanh nhưng do thiếu nguồn nước tưới nên tỉ lệ cây sống, phát triển còn hạn chế. Được sự tài trợ của dự án, nhà trường thiết lập hệ thống dẫn nước sạch trực tiếp từ động cát thiên nhiên vào bể bơi nhờ áp lực dòng chảy tự nhiên (không sử dụng điện, không hóa chất). Nước ở bể bơi được thay định kỳ 3-5 ngày/lần, sau đó tái sử dụng để tưới cây trong khuôn viên nhà trường. Sáng kiến này giúp nhà trường tiết kiệm tài nguyên và giải quyết bài toán thiếu nước mùa khô.

Song song với nỗ lực kiến tạo “lá phổi xanh”, các nhà trường còn đẩy mạnh ứng dụng năng lượng tái tạo. Điển hình là các sáng kiến “Hệ thống tiết kiệm năng lượng” của Trường THCS Lộc Thủy, “Sử dụng năng lượng tái tạo” tại Trường THCS Hưng Thủy. Bằng việc lắp đặt hệ thống đèn và pin năng lượng mặt trời từ khuôn viên đến lớp học đã mang lại hiệu quả kép, vừa giúp các trường tiết kiệm chi phí vận hành, vừa thân thiện với môi trường. Đặc biệt, học sinh Trường THCS Hưng Thủy còn phát triển mô hình “Lớp học tiết kiệm”, ứng dụng cảm biến tự động ngắt điện khi không có người, giúp giải quyết triệt để tình trạng quên tắt các thiết bị điện sau giờ học, góp phần xây dựng môi trường học tập văn minh, hiện đại.

Ghi nhận từ thực tế cho thấy, diện mạo các trường đã thay đổi rõ rệt theo hướng xanh, sạch, đẹp. Học sinh được phát huy tính sáng tạo thông qua các mô hình “Thư viện xanh” và góc STEM tái chế. Những hoạt động này không chỉ mang tính giáo dục mà còn là kênh truyền thông hiệu quả, chuyển tải các thông điệp về bảo vệ môi trường như “Trái đất xanh”, “Hành động nhỏ, thay đổi lớn”…

Lan tỏa giá trị hạnh phúc

Không chỉ dừng lại ở quy mô hoạt động ngoại khóa, mô hình “Trường học xanh” hiện đã được tích hợp sâu rộng vào Chương trình giáo dục phổ thông 2018, hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Thông qua các dự án học tập, học sinh biết vận dụng linh hoạt kiến thức liên môn (Ngữ văn, Địa lý, Công nghệ, ngoại ngữ...) để lên ý tưởng kịch bản và sản xuất các sản phẩm truyền thông về bảo vệ môi trường. Cách tiếp cận thực tế này không chỉ giúp học sinh khắc sâu kiến thức từ sách giáo khoa mà còn rèn luyện tư duy sáng tạo, phản biện, kỹ năng làm việc nhóm và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng. Yếu tố bền vững của dự án còn nằm ở khả năng huy động nguồn lực tổng hợp từ gia đình, nhà trường và xã hội, tạo ra môi trường giáo dục đồng bộ, giúp học sinh duy trì thói quen tốt từ trường về nhà. Đây chính là chìa khóa để chuyển hóa các thông điệp giáo dục thành hành động thực tiễn trong cuộc sống.

Hiệu trưởng Trường THCS Hồng Thủy Nguyễn Văn Chung cho rằng: Giá trị lớn nhất mà dự án mang lại là việc chuyển hóa các phong trào bề nổi thành hoạt động có chiều sâu. Học sinh được định hướng để trở thành những “đại sứ xanh”, giúp kết nối nhà trường và gia đình trong nhiều hoạt động.

Các thông điệp về bảo vệ môi trường được học sinh chuyển tải bằng nhiều hình thức khác nhau - Ảnh: Nh.V

Chia sẻ về hành trình “xanh hóa” trường, lớp, cô giáo Hồ Thị Minh Ngọc, Hiệu trưởng Trường THCS Lộc Thuỷ cho hay: Dù đóng trên địa bàn thường xuyên chịu ảnh hưởng nặng nề của bão lũ, nhà trường vẫn kiên trì với phong trào ươm và trồng cây. Đến nay, trường đã có một cảnh quan sư phạm xanh, sạch, đẹp. Để duy trì thành quả này, nhà trường đã gắn trách nhiệm cho từng lớp, biến việc chăm sóc cây trở thành niềm vui và trách nhiệm thường ngày của mỗi giáo viên và học sinh.

Em Nguyễn Thanh Huyền (lớp 8A) Trường THCS Lộc Thủy bày tỏ: Là thành viên Câu lạc bộ “Trường học xanh” của trường, chúng em được tham gia nhiều hoạt động bổ ích, được nói lên suy nghĩ, tự mình biến ý tưởng thành hành động nhằm lan tỏa lối sống xanh đến bạn bè, người thân, qua đó nâng cao ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ trước đối với vấn đề biến đổi khí hậu.

Trò chuyện với chúng tôi, anh Hoàng Văn Dường (xã Cam Hồng) không giấu được niềm vui trước sự chuyển biến rõ rệt của con em mình. Những kiến thức đã học được các em cụ thể hóa thành hành động tại gia đình. Ý thức trách nhiệm của con trẻ đã tác động mạnh mẽ đến phụ huynh, khiến người lớn cũng phải “soi mình” để thay đổi thói quen và cùng con kiến tạo lối sống xanh nhằm lan tỏa các giá trị hạnh phúc.

Thực tế cho thấy, các sáng kiến này đã vượt ra khỏi khuôn khổ của việc cải tạo cảnh quan sư phạm để mang lại những giá trị giáo dục bền vững. Chính những trải nghiệm thực tế “mắt thấy, tay làm” là bài học sống động nhất, giúp học sinh định hình lối sống xanh, biết trân trọng nguồn tài nguyên và nuôi dưỡng tình yêu thiên nhiên từ những hành động nhỏ nhất.

Nhật Văn