QTO - Nhận diện điểm nghẽn, tháo gỡ cơ chế, chính sách... là bước khởi đầu. Du lịch Quảng Trị có thực sự bứt phá hay không phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực giải bài toán kinh tế: Bằng cách nào để một vùng đất vốn bị xem là “trạm dừng chân” trở thành điểm đến có sức hút du khách lưu trú dài ngày?

>>> Kỳ 1: Vì sao khách đến rồi vội đi?

>>> Kỳ 2: Cơ chế nào cho không gian mới?

Khơi dòng trải nghiệm

3 giờ chiều ở vùng đệm Phong Nha, một nhóm du khách châu Âu sau chặng trekking xuyên rừng vẫn chưa vội thu dọn hành lý lên xe. Họ rũ bỏ vẻ mệt mỏi, bì bõm lội bùn cưỡi trâu, hò reo thích thú giữa ao cá và cười nghiêng ngả khi bị đàn vịt rượt theo “mát-xa” chân tại Duck Tang Farm (xã Bố Trạch).

Chỉ một mảnh vườn quê chi chít hố bom sau chiến tranh cùng đàn vịt, vài con trâu, Duck Tang Farm mỗi ngày đón đều đặn hàng trăm lượt khách ngoại quốc, giữ chân du khách nán lại trọn buổi chiều bên mẹt cơm quê nóng hổi ngay bờ ruộng. Ban đầu chỉ vài vị khách đi xe máy ngang qua ghé vào tò mò thử cưỡi trâu, xuống ao bắt cá. Họ truyền tai nhau trên mạng xã hội rồi kéo đến khá đông.

Anh Phạm Văn Hùng, chủ Duck Tang Farm, bày tỏ: “Nông dân chúng tôi làm du lịch chỉ mong các cấp chính quyền mở lối thủ tục, có quy hoạch rõ ràng cho đất vườn, đất ruộng làm du lịch sinh thái. Có vậy, bà con mới yên tâm đổ vốn làm cho tới nơi tới chốn, giữ cho xóm làng xanh sạch, rồi rủ nhau làm thành một cụm làng du lịch để giữ chân khách ở lại”.

Du khách trải nghiệm điểm du lịch sinh thái suối Nước Moọc - Ảnh: D.H

Thực tế đã chứng minh, khi biết kết nối tài nguyên thiên nhiên với đời sống bản địa, các địa phương có thể tạo ra những trải nghiệm hấp dẫn, có sức hút để giữ chân du khách . Điển hình như câu chuyện của làng du lịch Tân Hóa (xã Kim Phú)-nơi từng được ví là “rốn lũ” miền Trung.

Thay vì chỉ tìm cách ứng phó với thiên tai, mô hình du lịch thích ứng thời tiết kết hợp cùng doanh nghiệp lữ hành chuyên nghiệp đã biến chính những ngôi nhà phao, những thung lũng đá vôi ngập nước thành sản phẩm du lịch độc bản, mang đến cho ngôi làng “rốn lũ” này được vinh danh trong danh sách Làng du lịch tốt nhất thế giới. Khách quốc tế đến đây không chỉ để trải nghiệm thiên nhiên hoang sơ của hệ thống hang Tú Làn, mà họ ở lại từ 2-3 đêm để hòa nhập vào đời sống người Nguồn, ăn món ăn địa phương.

Những câu chuyện thành công từ cơ sở ấy chứng minh một nguyên lý sống còn: Muốn khách không vội vã rời đi, điều đầu tiên phải thay đổi là tư duy thiết kế sản phẩm. Khách chỉ chấp nhận mở hầu bao và kéo dài kỳ nghỉ khi được sống trong một hệ sinh thái trải nghiệm tương tác liên hoàn. Ở đó, văn hóa bản địa và sự tham gia của người dân phải được đặt ở vị trí trung tâm.

Ghép nối hai cực

Bên cạnh sự thiếu vắng sản phẩm vệ tinh, một nguyên nhân sâu xa khiến du lịch địa phương bị “xé lẻ” chính là sự đứt gãy không gian giữa hai cực Nam và Bắc. Lâu nay, dòng khách đến Phong Nha-Kẻ Bàng chủ yếu xuôi ngược ra Bắc hoặc bay thẳng vào Nam, trong khi dòng khách về các di tích tâm linh, chiến trường xưa ở phía Nam lại thường chọn Huế hay Đà Nẵng làm điểm lưu trú. Hai nguồn tài nguyên lớn nhất của tỉnh vì thế chưa được kết nối hiệu quả, gần như vận hành độc lập với nhau.

Phá thế “trạm dừng chân” đòi hỏi một chiến lược kết  nối không gian đồng bộ. Các tuyến giao thông và hành lang du lịch cần được định hình thành một trục trải nghiệm liên hoàn. Đó là kết hợp độc đáo giữa trải nghiệm kỳ quan thiên nhiên với việc tham quan các di tích lịch sử. Để làm được điều này, hạ tầng giao thông kết nối liên vùng đang được từng bước đầu tư, hoàn thiện.

Tuyến đường bộ ven biển nối liền từ Đèo Ngang vào Cửa Việt, đường Hồ Chí Minh nhánh Tây chạy dọc đại ngàn Trường Sơn cùng tuyến tàu hỏa du lịch di sản kết nối Phong Nha-Đồng Hới-Đông Hà-Huế đang từng bước biến hành trình di chuyển thành một sản phẩm thưởng ngoạn văn hóa. Một hành trình du lịch dài ngày đang dần được kết nối với những trải nghiệm trọn vẹn, đa cảm xúc. Khi hai cực Nam-Bắc bổ trợ cho nhau, du lịch Quảng Trị đủ sức nặng để giữ khách trọn vẹn cả kỳ nghỉ mà không bị san sẻ dòng tiền cho các địa phương lân cận.

Ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho rằng nguồn tài nguyên của Quảng Trị không chỉ có lịch sử kiên cường mà còn có sự kỳ vĩ của thiên nhiên hang động. Sức hút mãnh liệt nhất của vùng đất này chính là sự kết hợp hài hòa giữa hai giá trị đó. Nhưng muốn ghép nối hai cực Nam-Bắc thành công để du khách ở lại dài ngày, yếu tố cốt lõi của điểm đến vẫn là con người. Khi người dân tự hào đứng ở vị trí trung tâm, kể câu chuyện của chính quê hương mình bằng sự chân thành, du khách sẽ có lý do lưu lại lâu hơn, thay vì chỉ lướt qua như một “trạm dừng chân” thông thường.

Tạo nhịp sinh học du lịch

Ngày 15/10/2026, UBND tỉnh Quảng Trị đã ban hành Đề án số 5086/ĐA-UBND về tổ chức “Tuần Văn hóa-Du lịch Quảng Trị hàng tháng”. Lần đầu tiên, một địa phương miền Trung chủ động xác lập chu kỳ lễ hội cố định 7 ngày cuối mỗi tháng (từ ngày 24-30), hướng đến việc chuyển hóa các sự kiện văn hóa từ hoạt động mang tính phong trào thành sản phẩm du lịch có khả năng thu hút khách và tạo nguồn thu.

Đột phá của đề án nằm ở tư duy điều phối dòng khách linh hoạt: Bốn nhóm không gian trải nghiệm từ biển đảo, di tích lịch sử, hang động đại ngàn cho đến ngả đường biên mậu và suối khoáng nóng Bang được luân phiên xoay vòng. Khi mùa mưa lũ tràn về, dòng khách lập tức được dẫn dắt về các sản phẩm thích ứng thời tiết trong nhà và nghỉ dưỡng trị liệu, giúp địa phương từng bước xóa bỏ nỗi ám ảnh về tình trạng “ngủ đông” kéo dài suốt nhiều năm.

Quan trọng hơn, việc ấn định một lịch cố định đến từng ngày sẽ tạo nên phản xạ thị trường cho cả mạng lưới lữ hành. Thay vì thấp thỏm chờ đợi kế hoạch lễ hội đột xuất từ địa phương, các hãng tour quốc tế và nội địa giờ đây có thể yên tâm đóng gói sản phẩm, chào bán cho du khách trước cả năm trời. Quảng Trị bắt đầu hình thành một nhịp sinh học du lịch ổn định suốt 12 tháng, tạo bước chạy đà vững chãi nhất để mảnh đất này tự tin bước vào vận hội lớn: Đăng cai Năm Du lịch Quốc gia 2027.

Để sự kiện năm 2027 không biến thành một hoạt động mang tính phong trào, sớm nở tối tàn, tỉnh đang đẩy nhanh tiến độ thu hút các tổ hợp nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí cao cấp, lấp đầy các khoảng trống dịch vụ ban đêm tại các đô thị hạt nhân. Năm Du lịch Quốc gia 2027 phải trở thành bệ phóng thực tế để hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết số 08-NQ/TU: Đón 13-15 triệu lượt khách, đưa du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp trên 10% GRDP cho địa phương.

Phá thế “trạm dừng chân” không còn là giấc mơ xa vời. Những bước chuẩn bị cho Năm Du lịch Quốc gia 2027 đang mở ra cơ hội để Quảng Trị nhìn lại cách làm du lịch, kết nối những lợi thế riêng có của vùng đất này và tạo thêm những trải nghiệm đủ sức níu chân du khách. Chặng đường phía trước còn nhiều việc phải làm nhưng với sự chủ động của ngành du lịch, sự đồng hành của doanh nghiệp và người dân, Quảng Trị có cơ sở để từng bước chuyển từ điểm đến trong hành trình sang nơi du khách muốn dừng lâu hơn, khám phá sâu hơn và  ở lại dài ngày hơn.

Diệu Hương