QTO - Dòng khách ghé qua rồi vội vã rời đi trước khi mặt trời lặn không đơn thuần vì hạ tầng thiếu thốn, mà bắt nguồn sâu xa từ những rào cản chính sách đang kìm hãm việc khai thác tiềm năng, lợi thế sẵn có. Quảng Trị không thể tự giải thoát khỏi cái bóng “trạm dừng chân” nếu không tiếp tục rà soát, tháo gỡ những bất cập về cơ chế, chính sách để các nguồn lực du lịch được khai thác hiệu quả hơn.

>>> Kỳ 1: Vì sao khách đến rồi vội đi?

Tiềm năng bị… níu chân

Chạy dài từ Đèo Ngang, Bảo Ninh xuôi vào Cửa Tùng, Cửa Việt, bên cạnh những bờ biển tuyệt đẹp là hàng chục khu đất dự án du lịch quây tôn, phơi nắng phơi sương kéo dài qua nhiều năm. Hồ sơ thanh tra vừa được Thanh tra tỉnh Quảng Trị công bố giữa năm 2026 đã chỉ rõ những "nút thắt" khiến các dự án có tổng vốn đầu tư hàng nghìn tỉ đồng trở thành những khối bê tông bất động.

Tại bán đảo Bảo Ninh (phường Đồng Hới), dự án Khu du lịch sinh thái Sài Gòn-Bảo Ninh sau khi cất nóc khối khách sạn 19 tầng tiêu chuẩn 5 sao từ cuối năm 2020 đã buộc phải “đắp chiếu” suốt nhiều năm ròng. Nguyên nhân không chỉ bởi khó khăn thị trường, mà dự án còn mắc kẹt khi góp vốn bằng tài sản trên đất thuê trả tiền hàng năm, vướng quy trình thoái vốn và định giá phần vốn Nhà nước, đồng thời phát sinh khoản nợ tiền thuê đất và tiền chậm nộp.

Tour cà phê Khe Sanh hút khách nhờ những trải nghiệm văn hóa địa phương hấp dẫn - Ảnh: D.H

Xuôi về phía Nam, tại vùng biển Vĩnh Hoàng, dự án Khu du lịch nghỉ dưỡng Eden Charm rộng hơn 37ha cũng rơi vào cảnh chậm tiến độ gần 3 năm. Bên cạnh những hạn chế về năng lực tài chính của doanh nghiệp, kết luận thanh tra chỉ rõ dự án bị “chôn chân” bởi sự thiếu đồng bộ giữa các cấp quy hoạch: Phạm vi dự án chồng lấn với quy hoạch 3 loại rừng, vướng hành lang bảo vệ của chính tuyến đê biển vừa nâng cấp, cùng sự lúng túng, “vênh” nhau giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp về thủ tục giao đất đối với 17ha rừng theo các quy định mới.

Dự án ôm đất thì đình trệ, nhà đầu tư mới có năng lực lại thiếu quỹ đất sạch để triển khai, trong khi chính quyền loay hoay xử lý những xung đột pháp lý kéo dài. Không có các tổ hợp nghỉ dưỡng 4-5 sao hoàn chỉnh để “mở túi tiền” và cung cấp dịch vụ ban đêm, các hãng lữ hành đành ngậm ngùi đưa khách rời đi ngay khi nắng vừa tắt.

Cùng với đường bờ biển dài gần 200km, Quảng Trị sở hữu mật độ di tích quốc gia đặc biệt dày đặc nhất Việt Nam. Thế nhưng, gần như toàn bộ các địa danh thiêng liêng ấy vẫn đang vận hành như những mô hình đơn vị hành chính sự nghiệp thuần túy: 5 giờ chiều là đóng then, cài cổng.

Trong khi tại Hà Nội, Nhà tù Hỏa Lò hay Hoàng thành Thăng Long bứt phá ngoạn mục bằng các tour đêm nhờ cơ chế tự chủ tài chính linh hoạt và sự chủ động liên kết doanh nghiệp làm dịch vụ, thì tại Quảng Trị, sự thiếu vắng cơ chế khai thác giá trị kinh tế từ di sản cùng những rào cản trong quản lý, sử dụng tài sản công, đã vô tình dựng lên bức tường ngăn cách các ban quản lý di tích với khối tư nhân. Thiếu công nghệ chiếu sáng 3D mapping, vắng bóng nghệ thuật thực cảnh, các di tích đành chấp nhận để du khách ghé thắp nén hương, nghe thuyết minh 15 phút rồi lên xe rời đi. Sự bất cập về cơ chế quản lý tài chính công đã tước đi cơ hội giữ chân khách từ chính những báu vật lịch sử.

Tạo điều kiện cho doanh nghiệp vừa và nhỏ

Điểm nghẽn không chỉ nằm ở các dự án lớn mà còn liên quan đến  những chủ thể làm du lịch ở cơ sở. Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Châu Á, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Oxalis cho rằng: Chúng ta cứ than phiền khách không ở lại nhưng hãy nhìn lại xem địa phương đã có cơ chế thế nào để nuôi dưỡng sản phẩm? Lâu nay chúng ta chỉ mải mê săn đón các tập đoàn bất động sản nghìn tỉ mà quên mất việc “lót ổ” cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, các hợp tác xã nông nghiệp bản địa.

Đây là những chủ thể có thể góp phần hình thành các sản phẩm trải nghiệm gắn với nông nghiệp, văn hóa và đời sống cộng đồng. Nếu không có chính sách thông thoáng về đất đai kết hợp nông nghiệp-du lịch, không tháo gỡ rào cản thủ tục để họ an tâm đầu tư, thì lấy đâu ra một hệ sinh thái dịch vụ phong phú níu chân du khách?

Thực tế cho thấy, việc tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục có thể tạo điều kiện mở rộng hoạt động du lịch. Vào tháng 7/2026, Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng chính thức được công nhận là Khu du lịch cấp tỉnh. Sự kiện này được kỳ vọng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác quản lý, kết nối và phát triển sản phẩm du lịch tại khu vực.

Không còn vướng thủ tục không cần thiết, du khách nước ngoài giờ đây có thể tự do hòa vào lễ hội Đập trống Ma Coong hay trải nghiệm đời sống của người Rục tại thung lũng Mò O Ồ Ồ, trên cơ sở đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định. Rõ ràng, chỉ cần một rào cản hành chính được dỡ bỏ, cả một không gian sinh kế mới lập tức bừng nở.

Phép thử từ dòng vốn 200.000 tỉ đồng

Sự cần thiết phải tháo gỡ vướng mắc về cơ chế, chính sách càng rõ hơn khi các nhà đầu tư lớn quan tâm thị trường Quảng Trị. Điển hình là việc Tập đoàn Sun Group đang xúc tiến danh mục 12 dự án với tổng vốn đầu tư dự kiến lên tới gần 200.000 tỉ đồng tại Quảng Trị. Nổi bật là Quần thể du lịch sinh thái núi U Bò-hồ Thác Chuối hơn 16.200 tỉ đồng, các tổ hợp nghỉ dưỡng tại Phong Nha và chuỗi dự án đô thị tại Đồng Hới.

Thế nhưng, báo cáo ngày 12/10/2026 của Sở Tài chính phục vụ buổi làm việc của lãnh đạo UBND tỉnh với doanh nghiệp cho thấy con đường triển khai không hề bằng phẳng. Dự án Quần thể du lịch sinh thái núi U Bò-hồ Thác Chuối dù đã nộp hơn 231 tỉ đồng tiền đất và trồng rừng thay thế vẫn bị nghẽn ở khâu ban hành danh mục ưu tiên áp dụng cơ chế đặc thù về vật liệu xây dựng. Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Vương Quốc Tuấn, các sở, ngành và địa phương đang chạy đua từng ngày để tháo gỡ khó khăn, nhằm bảo đảm điều kiện khởi công dự án vào ngày 30/10/2026. Mốc tiến độ này chính là phép thử thực tế nhất cho năng lực điều hành và quyết tâm tỉnh Quảng Trị.

Muốn dòng vốn hàng trăm nghìn tỉ đồng không chỉ nằm trên giấy và để ngành du lịch đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, tỉnh Quảng Trị cần sớm ban hành các cơ chế, chính sách rõ ràng. HĐND tỉnh cần đưa ra nghị quyết khung về cơ chế, chính sách đặc thù: Kiên quyết thu hồi các dự án ven biển chậm tiến độ để đấu thầu công khai cho nhà đầu tư có năng lực; đồng thời thí điểm cơ chế khai thác tài sản công tại di tích lịch sử và khoanh vùng ưu đãi mặt bằng cho kinh tế đêm tại đôi bờ sông Nhật Lệ, sông Thạch Hãn. Chỉ khi những “nút thắt” chính sách được chủ động tháo dỡ, Quảng Trị mới có đủ điều kiện phát triển hạ tầng và sản phẩm du lịch đa dạng, tự tin xóa bỏ “trạm dừng chân”, sẵn sàng cho cú hích lịch sử: Năm Du lịch Quốc gia 2027.

Diệu Hương

>>> Kỳ 3: Lời giải cho bài toán khó