QTO - Sau hơn 1 năm sắp xếp, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tỉnh Quảng Trị được sắp xếp tinh gọn, giảm mạnh đầu mối, giảm cấp trung gian, thực sự gần dân, sát dân để phục vụ Nhân dân theo đúng định hướng của Trung ương. Đặc biệt, Quy hoạch tỉnh Quảng Trị thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 (Quy hoạch tỉnh) chuyển từ tư duy phát triển theo ranh giới hành chính cũ sang tư duy phát triển theo hành lang, cực tăng trưởng và chuỗi liên kết kinh tế đã góp phần bổ trợ, phù hợp với yêu cầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp: Cấp tỉnh tập trung kiến tạo chiến lược, điều phối nguồn lực và quản trị các hành lang lớn; cấp xã, phường, đặc khu tập trung thực thi, phục vụ người dân, doanh nghiệp và quản lý phát triển tại cơ sở.

Sức bật từ mô hình chính quyền mới

Tỉnh Quảng Trị xác định việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và vận hành có hiệu quả chính quyền địa phương 2 cấp là chủ trương mang tính chiến lược của Đảng, là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng đặt ra đối với cấp ủy, chính quyền các cấp trong tỉnh.

Theo Giám đốc Sở Nội vụ Lê Thị Thanh, sau hơn 1 năm sắp xếp, vận hành tổ chức bộ máy mới và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tỉnh Quảng Trị đã đạt được nhiều kết quả nổi bật trên tất cả các lĩnh vực. Hệ thống chính trị tỉnh được sắp xếp lại ổn định, các cơ quan, đơn vị, địa phương không bị gián đoạn trong thực thi nhiệm vụ; việc giải quyết thủ tục hành chính trực tiếp, cởi mở và chuyên nghiệp hơn, giảm thiểu thời gian chờ đợi.

Thẩm quyền, trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từng vị trí lãnh đạo; cơ chế chịu trách nhiệm của người đứng đầu được xác định cụ thể, rõ ràng, hạn chế tình trạng đùn đẩy, né tránh hoặc trùng lắp, chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ.

Đồng chí Nguyễn Văn Phương, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy kiểm tra tình hình thực hiện Dự án Khu bến cảng Mỹ Thủy - Ảnh: Q.V

Đặc biệt, cấp tỉnh không còn làm thay cấp dưới mà chuyển sang vai trò kiến tạo, ban hành các quy định, quy trình để cấp xã thực thi, đồng thời hướng dẫn, giám sát, hỗ trợ và điều phối để giải quyết những vấn đề vướng mắc vượt thẩm quyền của cấp xã, bảo đảm giải quyết công việc nhanh chóng, không để tồn đọng. Cấp ủy cấp xã đã tập trung nâng cao tinh thần chủ động, bám dân, sát dân theo mô hình “chính quyền phục vụ”.

Bí thư, phó bí thư đảng ủy cấp xã đã trực tiếp xuống địa bàn tham gia vào tổ “Công nghệ số cộng đồng”, “Chính quyền lưu động” để hướng dẫn người dân thực hiện các thủ tục hành chính trực tuyến; phân công cấp ủy cấp xã phụ trách địa bàn, khu dân cư để nắm tình hình tư tưởng của người dân sau sáp nhập, không để xảy ra điểm nóng về an ninh trật tự hay đơn thư khiếu nại vượt cấp.

Đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đã bắt nhịp được với mô hình, yêu cầu nhiệm vụ mới; chất lượng từng bước nâng lên; năng lực tổ chức thực hiện, năng lực sử dụng công nghệ số có bước chuyển biến tích cực, từ tư duy quản lý sang phục vụ và kiến tạo; nêu cao tinh thần trách nhiệm, vận hành thông suốt các thủ tục hành chính, phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Ghi nhận tại xã Vĩnh Linh, bộ máy chính quyền sau sáp nhập đã nhanh chóng được kiện toàn, bảo đảm hoạt động ổn định và thông suốt. Ngay sau khi thành lập xã mới, HĐND xã đã kịp thời ban hành các nghị quyết thành lập cơ quan chuyên môn thuộc UBND xã. Đồng thời, địa phương tập trung rà soát, sắp xếp đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức theo hướng tinh gọn, hiệu quả, phù hợp với vị trí việc làm và yêu cầu nhiệm vụ mới.

Đến nay, UBND xã có 18 đơn vị sự nghiệp công lập; đồng thời thành lập mới Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã và Trạm Y tế xã theo đúng định hướng của tỉnh. “Mặc dù thực hiện sáp nhập với quy mô lớn nhưng hoạt động của chính quyền không bị gián đoạn; việc tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính cho người dân được duy trì liên tục ngay từ những ngày đầu vận hành mô hình mới.

Bên cạnh đó, địa phương cũng đã giải quyết đầy đủ chế độ, chính sách cho các trường hợp nghỉ hưu trước tuổi và nghỉ thôi việc theo quy định, qua đó góp phần ổn định tư tưởng cán bộ, tạo sự đồng thuận trong quá trình thực hiện”, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Linh Nguyễn Thiên Tùng cho biết.

Còn tại xã Phú Trạch, quá trình vận hành mô chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo được nhiều chuyển biến tích cực, rõ nét trên các phương diện quản trị, điều hành, phát triển kinh tế-xã hội, cải cách hành chính, phục vụ Nhân dân, bảo đảm quốc phòng-an ninh và củng cố hệ thống chính trị ở cơ sở.

Việc tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian đã tạo điều kiện nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; đồng thời phát huy tốt hơn vai trò chủ động, tự chịu trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong giải quyết công việc, phục vụ người dân và doanh nghiệp. Năm 2025, 14/15 chỉ tiêu đạt và vượt kế hoạch; đời sống Nhân dân từng bước được cải thiện, nâng cao, tỉ lệ hộ nghèo 3,16%.

Sự gắn kết chiến lược

Thực tiễn cho thấy, quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đòi hỏi phải điều chỉnh Quy hoạch tỉnh nhằm xác định rõ hơn vai trò điều phối của cấp tỉnh và không gian thực thi của cấp xã, phường, đặc khu. Trên cơ sở bám sát mô hình chính quyền mới, tái cấu trúc không gian phát triển sau hợp nhất để hình thành một cực tăng trưởng mới, Quy hoạch tỉnh mới đã tổ chức không gian theo hành lang và cực tăng trưởng thay vì phụ thuộc nặng vào địa giới cấp huyện cũ.

Dự án Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I hứa hẹn sẽ đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh - Ảnh: Q.V

Theo đó, cấu trúc 3 hành lang, 7 cực, 2 vùng giúp tỉnh xác định các khu vực cần ưu tiên. Đồng thời làm rõ vai trò của các đô thị trung tâm và các đầu mối dịch vụ công. Mặt khác, sự gắn kết giữa Quy hoạch tỉnh và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp thể hiện rõ ở yêu cầu quản trị gần dân, gần doanh nghiệp.

Việc quy hoạch phân vùng phát triển đồng bằng-ven biển-vùng biển và miền núi-cửa khẩu-biên giới giúp chính quyền cơ sở không chỉ thực hiện thủ tục hành chính, mà còn tham gia quản trị phát triển: Bảo vệ rừng, quản lý đô thị, phát triển du lịch cộng đồng, hỗ trợ doanh nghiệp, giải phóng mặt bằng, bảo đảm an sinh và giữ vững quốc phòng-an ninh.

Đặc biệt, Quy hoạch tỉnh mới đã tạo nền tảng để chính quyền 2 cấp vận hành theo hướng tinh gọn nhưng không buông lỏng quản lý. Tỉnh tập trung vào chiến lược, thể chế, hạ tầng liên vùng, điều phối nguồn lực và thu hút nhà đầu tư lớn; cấp cơ sở tập trung vào tổ chức thực hiện, phục vụ người dân, doanh nghiệp, quản lý không gian cụ thể và phản hồi nhanh các vướng mắc phát sinh.

Theo Giám đốc Sở Tài chính Nguyễn Xuân Đạt, sau hợp nhất, tỉnh Quảng Trị có quy mô không gian lớn hơn, cấu trúc tài nguyên đa dạng hơn và vị thế liên kết vùng rõ nét hơn. Từ góc nhìn chiến lược, lợi thế lớn nhất của tỉnh mới là cùng lúc sở hữu chiều sâu miền núi-biên giới, hành lang Đông-Tây, hệ thống cảng biển, không gian đô thị ven biển, di sản thiên nhiên thế giới, di sản lịch sử cách mạng và tiềm năng năng lượng sạch.

Đặc biệt, điểm nổi bật của Quy hoạch tỉnh là chuyển từ tư duy phát triển theo ranh giới hành chính cũ sang tư duy phát triển theo hành lang, cực tăng trưởng và chuỗi liên kết kinh tế. Không gian Hòn La-Đồng Hới-Đông Hà-Khu kinh tế Đông Nam-Mỹ Thủy-Lao Bảo-La Lay-Cha Lo được định vị như một mạng phát triển tích hợp, trong đó biển, cửa khẩu, đô thị, logistics, năng lượng và du lịch bổ trợ cho nhau.

Tại hội nghị công bố quyết định điều chỉnh Quy hoạch và xúc tiến đầu tư tỉnh Quảng Trị diễn ra vào tháng 7 vừa qua, đồng chí Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hồng Vinh đã nhấn mạnh, điều chỉnh Quy hoạch tỉnh lần này không phải là phép cộng cơ học của hai quy hoạch trước đây, mà kiến tạo một không gian phát triển mới cho Quảng Trị. Điểm đột phá là chuyển từ tư duy phát triển theo địa giới hành chính sang phát triển theo không gian kinh tế; khoanh định các khu vực có tiềm năng, lợi thế; đồng thời đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Vượt qua những bỡ ngỡ của những ngày đầu vận hành, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã chứng minh được năng lực thích ứng và bản lĩnh đổi mới của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Quảng Trị. Quan trọng hơn, mô hình đang không ngừng hoàn thiện, phát triển nhờ sự bổ trợ, kiến tạo không gian mới từ Quy hoạch tỉnh, mở ra một cách tiếp cận ưu việt trong quản trị địa phương: Chính quyền gần dân hơn, phục vụ tốt hơn và lấy người dân làm trung tâm của mọi quyết sách phát triển.

Quốc Việt