QTO - Hơn nửa thế kỷ trước, khi khói bom và mùi thuốc súng vẫn còn nồng nặc, Đoàn đại biểu Đảng Cộng sản và Chính phủ cách mạng Cuba do Chủ tịch Fidel Castro dẫn đầu đã đặt chân đến vùng giải phóng miền Nam Quảng Trị. Với những người vinh dự được gặp ông ngày đó, ấn tượng về vị lãnh tụ của đất nước Cuba thật gần gũi, ấm áp. Cho dù năm tháng trôi qua, câu chuyện về nghĩa cử cao đẹp của Chủ tịch Fidel Castro vẫn sống mãi trong trái tim họ.

Nghĩa cử cao đẹp

Những ngày này, mỗi khi có đoàn khách từ đất nước Cuba đến thăm Quảng Trị, bà Nguyễn Thị Hương, ở phường Đông Hà, lại được mời tham gia cùng đoàn thăm Công viên Fidel-công trình mang tên vị lãnh tụ kính yêu của đất nước Cuba.

Bà Nguyễn Thị Hương chụp ảnh lưu niệm với đoàn khách đến từ đất nước Cuba - Ảnh: T.P

Không chỉ ở Việt Nam, nhiều người dân Cuba biết đến câu chuyện bà Nguyễn Thị Hương được Chủ tịch Fidel Castro cứu hơn nửa thế kỷ trước. Vì thế, mỗi lần có dịp thăm Quảng Trị, họ đều tìm đến ngôi nhà nhỏ của bà để nghe kể lại câu chuyện ấm áp tình người năm nào.

Bà Hương chia sẻ: Đúng dịp kỷ niệm 45 năm ngày Chủ tịch Fidel Castro đến thăm vùng giải phóng Quảng Trị, tôi nhận được bức thư từ đất nước Cuba xa xôi. Tôi thực sự xúc động vì người viết chính là bác sĩ Cuba A-ri-en Sô-lê Mu-nhốt-người được Chủ tịch Fidel Castro giao nhiệm vụ ở lại chăm sóc tôi sau khi phát hiện tôi bị thương do bom phát nổ trên cánh đồng lúc đang lao động cùng đoàn viên thanh niên xã Vĩnh Thành (nay là xã Cửa Tùng).

Bức thư có đoạn viết:“Thành phố Havanan, ngày 15/9/2018. Chị Nguyễn Thị Hương thân mến! Tôi biết chị ngày 15/9/1973, cách đây 45 năm…Khi tôi đang thực hiện việc khám nghiệm xem tình hình sức khỏe của chị thế nào, Chủ tịch Fidel Castro đến và nói với tôi: Anh hãy ở lại để xử lý giúp họ, tôi sẽ cho người đến đón anh sau. Ông để lại xe cứu thương có nhiệm vụ cấp cứu cho đoàn lãnh đạo Cuba và tiếp tục lên đường...”.

Chi tiết được bác sĩ A-ri-en Sô-lê Mu-nhốt kể lại trong bức thư khiến bà Hương càng thêm khâm phục nghĩa cử cao đẹp của Chủ tịch Fidel Castro. Ngày đó, vùng đất mới giải phóng ở Quảng Trị tiềm ẩn rất nhiều hiểm nguy nhưng ông vẫn để lại xe cứu thương và bác sĩ của đoàn để cứu chữa cho một người dân bình thường. Mặc dù bị thương rất nặng nhưng nhờ sự giúp đỡ kịp thời của các y, bác sĩ và sự tiếp viện 10 chai máu khô từ Đồng Hới vào nên bà Hương đã được cứu sống.

Thêm một tư liệu quý được bà Nguyễn Thị Hương cất giữ, liên quan đến câu chuyện bà được cứu sống năm nào. Đó là bài báo được đăng bằng tiếng Latin về sự kiện Chủ tịch Fidel Castro sang thăm vùng giải phóng miền Nam Việt Nam, trong đó có chi tiết ông ra lệnh phải cứu bà bằng mọi cách. Tư liệu này do Đại sứ quán Cuba tại Hà Nội tặng vợ chồng bà Hương. Bài báo đăng kèm bức ảnh cô đoàn viên thanh niên trúng bom nằm gục bên đường, đang được sơ cứu, với dòng chú thích: Các bác sĩ Cuba theo sự chỉ đạo của Chủ tịch Fidel Castro chăm sóc cô bé là nạn nhân của một vụ nổ bom ở Quảng Trị.

Bài báo đăng bằng tiếng Latin về sự kiện Chủ tịch Fidel Castro sang thăm vùng giải phóng miền Nam Việt Nam - Ảnh: H.H (chụp lại)

Thời điểm đó, để đảm bảo công tác an ninh nên đoàn xe không được phép dừng lại. Tuy nhiên, hình ảnh cô gái bé nhỏ với thân mình đầm đìa máu bên đường khiến Chủ tịch Fidel Castro không thể làm ngơ. Ông yêu cầu dừng xe, hỏi thăm tình hình và ra lệnh dùng xe của đoàn đưa cô vào bệnh viện. Bài báo trên được hàng triệu người dân Cuba đón đọc và lắng sâu niềm xúc động về nghĩa cử cao đẹp của vị lãnh tụ kính yêu.

Trong dòng hoài niệm, bà Nguyễn Thị Hương kể lại: Sau khi về nước, dù bận trăm công nghìn việc, Chủ tịch Fidel Castro vẫn luôn quan tâm đến người con gái mình gặp và cứu mạng ở một đất nước cách Cuba nửa vòng trái đất. Một tháng sau khi tôi xuất viện, ông đã gửi cho tôi thuốc chữa bệnh, thuốc bổ, đặc biệt là tấm danh thiếp in dòng chữ: CMDTE. FIDEL CASTRO RUZ, Bí thư thứ nhất Đảng Cộng sản Cuba. Thư ký của Chủ tịch Fidel Castro trong chuyến thăm Việt Nam cũng đã vào Vĩnh Linh thăm bà.

“Qua câu chuyện, tôi biết Chủ tịch Fidel Castro yêu cầu thư ký của mình tìm về Vĩnh Linh thăm tôi. Từ đó về sau, năm nào có phái đoàn Cuba sang thăm Việt Nam, ông cũng đều gửi quà tặng tôi”, bà Hương cho hay.

Ở tuổi 70, bà Nguyễn Thị Hương giờ đây đã có cuộc sống an yên bên con cháu. Những ký ức đẹp đẽ về Chủ tịch Fidel Castro, về đất nước Cuba luôn được bà lưu giữ và luôn muốn kể cho những ai muốn nghe, như một sự tri ân đối với vị lãnh tụ kính yêu của nhân dân Cuba.

Gặp nhân vật bài báo “Ông Tây phe ta”

Khi tìm gặp và nhắc đến câu chuyện cách đây hơn nửa thế kỷ, ông Lê Hồng Đăng (sinh năm 1960) ở phường Nam Đông Hà, thoáng chút bất ngờ. Bởi, cuộc mưu sinh vất vả đã lấy đi của ông rất nhiều thứ, khiến ký ức đôi khi bị vùi sâu dưới lớp bụi thời gian. “Trước đây, nhiều người tìm gặp tôi, chắc cũng muốn nghe lại câu chuyện này. Nhưng tôi nuôi vịt chạy đồng, không mấy khi ở nhà”, ông Đăng bày tỏ.

Câu chuyện được Chủ tịch Cuba Fidel Castro cứu sống luôn được bà Nguyễn Thị Hương kể lại cho các cháu - Ảnh: H.H

Ông Đăng là nhân vật trong bài báo “Ông Tây phe ta”. Bài báo này đoạt giải Nhất cuộc thi Văn học quốc tế viết về tấm gương cách mạng mẫu mực của Chủ tịch Fidel Castro nhân dịp ông tròn 70 tuổi. Tác giả bài báo kể về cuộc gặp giữa Chủ tịch Cuba Fidel Castro với một học sinh bị thương bởi bom B52 của Mỹ, tại thị xã Đông Hà.

Nhắc nhớ về ký ức lần gặp gỡ “ông Tây phe ta”, ông Đăng kể cho chúng tôi nghe bằng chất giọng chậm rãi: B52 Mỹ đã cướp đi của tôi đôi tay và một phần chân phải. Sau khi Đông Hà được giải phóng, là nạn nhân của chiến tranh nên tôi (lúc đó là học sinh cấp 1 xã Triệu Lương, huyện Triệu Phong), nhiều lần được gặp mặt các đoàn khách và báo chí nước ngoài khi họ đến thăm vùng đất mới được giải phóng của Quảng Trị.

“Khi được đón đi gặp Chủ tịch Fidel Castro, tôi nghĩ cũng giống như các lần trước đó. Tuy nhiên, một chi tiết từ lời giới thiệu của người cán bộ đến đón, rằng: Em sẽ được gặp “ông Tây phe ta” khiến tôi thắc mắc về nhân vật mình sẽ gặp”, ông Đăng nhớ lại.

Một ngày giữa tháng 9/1973, trời đã vào thu nhưng thời tiết Đông Hà vẫn còn nắng nóng. Ông Đăng được xe đưa đến Khu trụ sở Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Nhưng lúc đó có rất nhiều “ông Tây”, nên ông Đăng không mấy ấn tượng. 

Dù chiến tranh lấy đi của ông Lê Hồng Đăng đôi bàn tay, nhưng ông vẫn nỗ lực lao động để nuôi gia đình - Ảnh: H.H

Khi về thị xã Đông Hà, ông Đăng mới may mắn được gặp “ông Tây phe ta” ở một khoảng cách gần hơn. Ký ức đưa ông trở về ngày đó, dưới cơn gió Lào cuối mùa bụi tung mù mịt, ông cùng mọi người đứng gần lô cốt ở trung tâm thị xã để đợi đón đoàn.

“Khi xe dừng lại, một “ông Tây” lừng lững bước tới, bồng tôi vào nhà. Vòng tay rắn chắc của ông ôm tôi vào lòng, một tay xoa lên đầu như chính tôi là con cháu của ông vậy. Khi sờ đến hai cánh tay bị cụt đến khuỷu của tôi, bàn tay ông như ghì chặt hơn. Ông khóc. Xúc động, tôi cũng rúc đầu vào vai ông mà khóc. Tôi chưa biết ông là ai, chỉ cảm nhận được một điều là vòng tay của ông, cái xoa đầu của ông với một đứa bé là nạn nhân chiến tranh như tôi rất ấm áp. Ánh nhìn của ông cũng rất nhân hậu và sẻ chia”, nhớ lại chuyện này, ông Đăng vẫn còn xúc động.

Mãi về sau, ông Đăng mới biết người mà mình vinh dự được gặp chính là vị lãnh tụ kính yêu của nhân dân Cuba, Chủ tịch Fidel Castro. Ông cũng hiểu được ý nghĩa sâu xa của câu nói “ông Tây phe ta”, vì chỉ có “phe ta” mới cảm nhận được nỗi đau và những mất mát do chiến tranh gây ra cho người dân. Vì thế, khoảnh khắc tưởng chừng như lướt qua trí óc non nớt của một đứa trẻ ngày đó, được ông lưu giữ mãi. 

Ông Đăng bây giờ đã ngoài 65, không còn nuôi vịt chạy đồng như trước nhưng cuộc mưu sinh, với ông vẫn chưa hề vơi bớt nhọc nhằn. Vì đôi bàn tay không lành lặn như bao người nên ông phải nỗ lực hơn bội lần để nuôi gia đình.

“Hơn nửa đời người nuôi vịt chạy đồng và cất tôm tép mang ra chợ bán, cuộc sống của tôi gắn với những cánh đồng và những dòng sông. Trong chuỗi ngày vất vả đó, có lúc tôi quên đi câu chuyện đẹp trong quá khứ nhưng bây giờ nhắc lại, lòng ấm áp vô cùng. Bởi tôi biết, khoảnh khắc đó không phải ai cũng có được”, ông Đăng chia sẻ.

Phan Hoài Hương