QTO - Cầu Hiền Lương-sông Bến Hải, địa danh một thời máu lửa, nơi chứng kiến nỗi đau chia cắt đất nước hơn 20 năm. Ngày nay, khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới, cây cầu ấy, dòng sông ấy đã trở thành biểu tượng cho khát vọng thống nhất và hòa bình, là “địa chỉ đỏ” giáo dục lòng yêu nước của thế hệ trẻ…

Ký ức bi thương nhưng hào hùng

Tháng 7/1954, sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết, nước Việt Nam bị tạm thời chia cắt thành hai miền Nam-Bắc, lấy cầu Hiền Lương nằm trên vĩ tuyến 17 làm giới tuyến quân sự tạm thời trong thời gian chờ cuộc tổng tuyển cử thống nhất đất nước. Theo hiệp định, giới tuyến quân sự không được coi là biên giới quốc gia và chỉ tồn tại cho đến khi hoàn thành cuộc Tổng tuyển cử sau 2 năm.

Thực thi hiệp định, hàng vạn cán bộ, chiến sĩ miền Nam đã tập kết ra miền Bắc với niềm tin và hy vọng sẽ trở về sau 2 năm bằng cuộc tổng tuyển cử như quy định. Tuy nhiên, với ý đồ chia cắt Việt Nam lâu dài, chính quyền Ngô Đình Diệm dưới sự hậu thuẫn của Mỹ đã kiên quyết từ chối tổng tuyển cử. Năm 1956, chính quyền Việt Nam cộng hòa tuyên bố “khóa tuyến”, Hiền Lương-sông Bến Hải trở thành nỗi đau chia cắt hai miền Nam-Bắc hơn 20 năm.

Di tích Quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải-biểu tượng thống nhất, khát vọng hòa bình - Ảnh: Nguyễn Hải

Chỉ cách một dòng sông rộng chừng 100m nhưng biết bao gia đình phải sống trong cảnh “chồng Bắc, vợ Nam”, có những nỗi đau khó diễn tả thành lời. Cũng trên dòng sông huyền thoại ấy, có những cuộc chiến đặc biệt đã xảy ra không tiếng súng nhưng vô cùng khốc liệt, là cuộc đấu về trí tuệ, sức mạnh và lòng dũng cảm giữa một bên là âm mưu chia cắt đất nước, một bên là quyết tâm sắt đá giành lại hòa bình, thống nhất đất nước...

Hơn 20 năm mang trên mình nỗi đau chia cắt hai miền Nam-Bắc, cầu Hiền Lương-sông Bến Hải trở thành “nhân chứng lịch sử”, mang khát vọng hòa bình, thống nhất non sông, đất nước. Với niềm tin vào Đảng, Bác Hồ, tin tưởng vào ngày chiến thắng, quân và dân hai bờ giới tuyến đã anh dũng, kiên cường vượt lên mọi khó khăn, gian khổ, quyết giữ đất, giữ làng, đánh tan mọi âm mưu, thủ đoạn thâm độc chia cắt đất nước lâu dài của kẻ thù. Sức mạnh của chính nghĩa, lòng yêu nước và khát vọng hòa bình đã viết lên bản hùng ca bất tử của quân và dân ta, làm nên đại thắng mùa xuân 1975, non sông liền một dải, Nam-Bắc sum họp một nhà.

Biểu tượng khát vọng hòa bình

Chiến tranh đã đi qua, hôm nay, bên dòng sông Bến Hải hiền hòa, Nhân dân Quảng Trị đang vươn mình phát triển, hiện thực hóa khát vọng xây dựng quê hương đẹp giàu, viết tiếp trang sử hào hùng của dân tộc. Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải được công nhận là di tích Quốc gia đặc biệt, gồm các hạng mục: Cầu Hiền Lương, Đồn Công an và cột cờ ở bờ Bắc sông Bến Hải, nhà trưng bày “Vĩ tuyến 17 và Khát vọng thống nhất”, nhà liên hợp, cụm tượng đài “Khát vọng thống nhất”…

Các di tích lịch sử đã tái hiện một cách sinh động và chân thực quá khứ hào hùng của quân và dân ta trong sự  nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc. Bên bờ sông Bến Hải, lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên bầu trời xanh thẳm, thể hiện niềm kiêu hãnh, tự hào, ý chí quật cường của dân tộc Việt Nam, đánh dấu mốc son rực rỡ trong lịch sử đấu tranh xây dựng và bảo vệ đất nước. Bởi vậy, hằng năm, vào dịp lễ 30/4, tại Kỳ đài Hiền Lương, tỉnh Quảng Trị long trọng tổ chức lễ Thượng cờ “Thống nhất non sông”, thu hút hàng ngàn người dân, cựu chiến binh và du khách.

Lễ Thượng cờ “Thống nhất non sông” không chỉ là dịp ôn lại những chiến công bất khuất, hào hùng của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến cứu nước vĩ đại, mà còn là lời tri ân sâu sắc đối với sự hy sinh to lớn của lớp lớp thế hệ cha anh vì nền độc lập, tự do của Tổ quốc. Đây cũng dịp để nhắc nhở các thế hệ, đặc biệt là thế hệ trẻ, về giá trị thiêng liêng của hòa bình và độc lập dân tộc.

Tập thể giáo viên, học sinh Trường tiểu học Kim Đồng tổ chức hành trình về “địa chỉ đỏ” tại Di tích Quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải - Ảnh: L.M

Hiện nay, Di tích Quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải đã trở thành điểm du lịch lịch sử thu hút du khách trong nước và quốc tế đến tham quan, tìm hiểu ngày càng đông. Đây cũng là “địa chỉ đỏ”, được nhiều cơ quan, đơn vị, trường học… lựa chọn tổ chức hành trình về nguồn .

Cô giáo Hồ Xuân Huyền, giáo viên Tổng phụ trách Đội, Trường tiểu học Kim Đồng (xã Vĩnh Linh) chia sẻ: “Tháng 5 vừa qua, Liên đội Trường tiểu học Kim Đồng đã long trọng tổ chức Đại hội Cháu ngoan Bác Hồ tại Di tích Quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải. Đây là hành trình về “địa chỉ đỏ” rất ý nghĩa với học sinh của nhà trường. Các em tự hào khi được tuyên dương, khen thưởng tại một địa điểm linh thiêng, biểu tượng cho khát vọng độc lập, thống nhất non sông.

Thời gian qua, nhà trường cũng tổ chức cho học sinh đến tham quan, tri ân tại nhiều “địa chỉ đỏ”, như: Thành Cổ Quảng Trị, địa đạo Vịnh Mốc, Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn… Từ đó, bồi đắp thêm tình yêu quê hương, đất nước cho các em, quyết tâm rèn đức luyện tài, xứng đáng là những chủ nhân tương lai, cùng đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình, hội nhập và phát triển hùng cường như sinh thời Bác Hồ kính yêu hằng mong muốn”.

Có lẽ, với những ý nghĩa lịch sử thiêng liêng về khát vọng hòa bình, thống nhất non sông, vùng đất thiêng Quảng Trị được lựa chọn là nơi tổ chức lễ hội Vì Hòa bình lần đầu tiên năm 2024. Di tích Quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải vinh dự là nơi diễn ra lễ khai mạc lễ hội. Ngày 4/7, lễ khai mạc lễ hội Vì Hòa bình năm 2026 sẽ tiếp tục diễn ra tại di tích Quốc gia đặc biệt này. Lễ hội là sự kiện văn hóa mang tầm quốc gia và quốc tế, mang thông điệp cốt lõi là tôn vinh giá trị của hòa bình, tri ân những người đã hy sinh vì độc lập dân tộc và truyền cảm hứng về khát vọng vươn lên trong tương lai.

Bà Lê Thị Tố Hoài, Trưởng Ban quản lý Di tích Quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải, cho biết: “Thời gian qua, công tác trùng tu, tôn tạo khu di tích luôn được tỉnh quan tâm triển khai nhằm giúp di tích khang trang, xanh, đẹp hơn, xứng đáng với giá trị lịch sử vốn có của nó. Nhờ vậy, khách tham quan đến với di tích ngày càng đông. Đặc biệt, chúng tôi vô cùng vinh dự, tự hào khi Di tích Quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải được lựa chọn là nơi diễn ra lễ hội Vì hòa bình. Nơi đây chính là “nhân chứng lịch sử” vừa khẳng định giá trị của độc lập, tự do, vừa là biểu tượng thống nhất, khát vọng hòa bình, đổi thay và phát triển”.

Lê Mai