QTO - Vừa qua, hai nhiệm vụ khoa học-công nghệ (KHCN) về phát triển nhãn hiệu chứng nhận (NHCN) cho sản phẩm “hàu Quán Hàu” và “mật ong Phong Nha” được nghiệm thu thành công đã tạo động lực quan trọng để xây dựng các mô hình quản lý tài sản trí tuệ đối với những sản phẩm đặc sản địa phương khác.

Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số (Sở KHCN) Nguyễn Đăng Tuấn, chủ nhiệm nhiệm vụ: “Đăng ký bảo hộ, quản lý và phát triển NHCN cho sản phẩm mật ong Phong Nha của tỉnh Quảng Bình cũ (nay là tỉnh Quảng Trị)” cho biết, mục tiêu chính của nhiệm vụ là nhằm nâng cao danh tiếng, uy tín, chất lượng và tăng khả năng cạnh tranh, tăng giá trị của sản phẩm mật ong Phong Nha trên thị trường nội địa và xuất khẩu. Qua đó, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của người dân địa phương, góp phần vào sự phát triển kinh tế của tỉnh.

Quá trình triển khai nhiệm vụ gặp không ít khó khăn, như: Địa hình vùng đồi núi, thời tiết nắng nóng nên việc bảo quản mẫu mật ong không thuận lợi; đại bộ phận người nuôi ong trong vùng tiếp cận chưa nhiều về khoa học kỹ thuật tiên tiến; vấn đề quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) chưa được chính quyền và các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh quan tâm phổ biến…

Hướng dẫn thực hành kỹ thuật nuôi ong an toàn tại các lớp tập huấn hỗ trợ quy trình thực hành chăn nuôi ong an toàn - Ảnh: NVCC

Với sự nỗ lực và phối hợp chặt chẽ giữa chủ nhiệm nhiệm vụ, đơn vị chủ trì, các cơ quan chuyên môn và địa phương, đồng thời, tranh thủ sự hướng dẫn, tư vấn, hỗ trợ từ đơn vị, tổ chức…, các khó khăn đã vượt qua và thu hoạch những kết quả ấn tượng. Nhiệm vụ đã giúp cho cán bộ của địa phương, các tổ chức/cá nhân sản xuất và kinh doanh sản phẩm mật ong hiểu biết thêm về quyền bảo hộ SHTT, nâng cao năng lực, kiến thức, kinh nghiệm cho các thành viên tham gia thực hiện. Qua đó, tuyên truyền quảng bá về sản phẩm mật ong và mô hình tổ chức quản lý NHCN đến các cá nhân, tổ chức trong hệ thống quản lý và sử dụng NHCN trong khu vực.

Việc xây dựng thành công NHCN mật ong Phong Nha còn góp phần nâng cao vị thế sản phẩm mật ong trên thị trường, mang lại hiệu quả kinh tế-xã hội cho địa phương. Mô hình quản lý NHCN đã giúp UBND xã Phong Nha và các địa phương giải quyết được những tồn tại, vướng mắc trong việc phát triển NHCN. Nhiệm vụ đã đề xuất chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu dùng một cách ổn định, thu hút thêm lao động tham gia vào hệ thống, giải quyết việc làm cho lao động địa phương.

Đối với nhiệm vụ “Tạo lập, quản lý và phát triển NHCN “hàu Quán Hàu” cho sản phẩm hàu của thị trấn Quán Hàu, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình cũ”, kỹ sư Hoàng Thị Xuân Hồng (Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Quảng Ninh), chủ nhiệm nhiệm vụ cho biết, nhiệm vụ được triển khai nhằm giải quyết đồng thời các vấn đề: Đánh giá thực trạng sản xuất, kinh doanh và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm; xác lập cơ sở pháp lý thông qua NHCN; xây dựng bộ công cụ quản lý, kiểm soát và truy xuất nguồn gốc; tổ chức vận hành thí điểm mô hình quản lý, quảng bá, phát triển thương mại; từ đó, đề xuất giải pháp mở rộng sản xuất và phát triển thương hiệu bền vững.

Một trong những kết quả quan trọng của nhiệm vụ là xác lập quyền SHTT đối với NHCN “hàu Quán Hàu”. Nhiệm vụ đã xây dựng đầy đủ hồ sơ đăng ký bảo hộ theo quy định. Kết quả, NHCN “hàu Quán Hàu” đã được Cục SHTT, Bộ KHCN cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu. Việc được cấp văn bằng bảo hộ tạo cơ sở pháp lý để địa phương quản lý tên gọi “hàu Quán Hàu”, ngăn ngừa việc sử dụng sai nguồn gốc, bảo vệ quyền lợi của chủ thể sản xuất, kinh doanh hợp pháp và giúp người tiêu dùng nhận biết sản phẩm đúng.

Bên cạnh đó, nhiệm vụ cũng đã tổng hợp, phân tích các bảng số liệu về phương thức khai thác, mùa vụ, sản lượng, nguồn giống, thời vụ nuôi, thị trường tiêu thụ, nhu cầu liên kết cộng đồng và điều kiện môi trường nước. Nhờ đó, bộ công cụ quản lý NHCN được xây dựng không mang tính hình thức mà bám vào thực trạng sản xuất, kinh doanh và nhu cầu quản lý tại địa phương. Đặc biệt, mô hình thử nghiệm tổ chức, quản lý và khai thác NHCN “hàu Quán Hàu” đã được xây dựng và vận hành trên thực tế với 3 hộ/cơ sở tham gia.

Nhiệm vụ đã xây dựng sổ tay quản lý và sử dụng NHCN, tờ rơi quảng bá NHCN “hàu Quán Hàu”, tài liệu giới thiệu một số món chế biến từ hàu Quán Hàu; đồng thời, đẩy mạnh công tác truyền thông. Qua đó, góp phần giới thiệu nguồn gốc, đặc điểm, giá trị, điều kiện sử dụng NHCN và cách nhận diện sản phẩm mang NHCN.

Ngoài ra, hệ thống tem, nhãn, bao bì và truy xuất nguồn gốc đã được thiết kế, hướng dẫn sử dụng và kiểm nghiệm trong mô hình thí điểm. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức của người dân, hộ/cơ sở sản xuất, kinh doanh và cán bộ địa phương về giá trị của việc bảo hộ, quản lý và phát triển thương hiệu sản phẩm đặc sản.

Có thể khẳng định, những kết quả ghi nhận từ hai nhiệm vụ xây dựng NHCN cho mật ong Phong Nha và hàu Quán Hàu sẽ mở ra nhiều cơ hội hơn cho các đặc sản sản khác của tỉnh Quảng Trị trong hành trình xác lập quyền SHTT, phát triển thương mại, nâng cao thu nhập cho người dân và xây dựng thương hiệu đặc sản địa phương theo hướng bền vững.

M.N