QTO - Quảng Trị là một trong những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu và các hình thái thời tiết cực đoan. Trong công tác ứng phó và giảm thiểu rủi ro thiên tai, cấp xã giữ vai trò lực lượng tuyến đầu trực tiếp chỉ đạo, điều hành và hỗ trợ Nhân dân. Việc nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở trong công tác xây dựng, triển khai kế hoạch phòng, chống thiên tai (PCTT) chuẩn xác, thực tế không chỉ là giải pháp cấp thiết trước mắt mà còn mang tính chiến lược lâu dài.

Chuẩn hóa dữ liệu

Thời gian qua, công tác lập kế hoạch PCTT ở một số địa phương vẫn còn những hạn chế. Một trong những nguyên nhân chính là do đội ngũ cán bộ phụ trách ở cấp xã đa số là kiêm nhiệm, thường xuyên thay đổi vị trí công tác nên kỹ năng đánh giá rủi ro chưa đồng đều. Kế hoạch của một số địa phương còn nặng tính hình thức, chủ yếu sử dụng lại số liệu cũ mà chưa cập nhật biến động địa hình hay các hình thái thời tiết bất thường.

Bên cạnh đó, việc xác định khu vực có nguy cơ sạt lở, lũ quét hay danh sách hộ dân cần di dời có nơi chưa sát thực tế. Việc lồng ghép nội dung PCTT vào kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội địa phương cũng như khâu thu thập, tổng hợp số liệu diện rộng gặp không ít lúng túng do thiếu phương pháp và công cụ hỗ trợ chuẩn hóa.

Tham gia tập huấn, các học viên thảo luận về sử dụng công cụ lập kế hoạch phòng, chống thiên tai - Ảnh: P.K

Để khắc phục tình trạng này, Chi cục Thủy lợi và PCTT tỉnh đã phối hợp với Hội Chữ thập đỏ tỉnh và Tổ chức Plan International Việt Nam tổ chức lớp tập huấn cho 40 cán bộ phụ trách công tác PCTT của 10 xã trên địa bàn.

Tham gia tập huấn, các học viên được cập nhật văn bản pháp luật mới, hướng dẫn quy trình lập phương án sơ tán dân và kịch bản ứng phó theo từng cấp độ rủi ro. Học viên dành nhiều thời lượng thực hành các công cụ chuyên môn như đánh giá rủi ro có sự tham gia của cộng đồng, xây dựng bản đồ nguy cơ sạt lở, ngập lụt tại từng thôn, bản.

Đặc biệt, điểm nhấn của đợt đào tạo là việc chuyển giao và hướng dẫn cán bộ cơ sở làm chủ công cụ lập kế hoạch PCTT trên tệp phần mềm Excel, giải pháp do dự án “Tăng cường khả năng chống chịu biến đổi khí hậu cho cộng đồng” (thuộc Tổ chức Plan International) hỗ trợ xây dựng. Công cụ này được thiết kế trực quan, khoa học, giúp đơn giản hóa quy trình nhập liệu và tự động hóa các khâu tính toán, phân tích.

Mục tiêu giúp địa phương không chỉ xây dựng bản kế hoạch PCTT chuẩn xác, sát thực tế, mà còn tạo sự thuận tiện, dễ dàng tối đa trong việc thu thập, tổng hợp dữ liệu, thông tin từ cấp thôn, bản lên cấp xã và huyện. Nhờ chuẩn hóa dữ liệu đầu vào trên file Excel, thông tin rủi ro thiên tai được cập nhật liên tục, chính xác, khắc phục tình trạng số liệu “ảo” hay báo cáo mang tính hình thức.

Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và PCTT Lê Chí Công chia sẻ: “Cấp xã là lực lượng tiếp cận địa bàn và xử lý tình huống đầu tiên khi thiên tai xảy ra. Nếu kế hoạch lập ra chỉ nằm trên giấy thì khi có bão lũ lớn sẽ rất lúng túng. Việc ứng dụng công cụ lập kế hoạch trên Excel giúp cán bộ cơ sở quản lý, tổng hợp dữ liệu rủi ro một cách hệ thống, xác định chính xác khu vực nguy hiểm và lên danh sách di dời chi tiết đến từng hộ dân, từ đó phát huy tối đa hiệu quả phương châm “4 tại chỗ””.

Chủ động ứng phó

Cùng với việc đào tạo cán bộ, Hội Chữ thập đỏ tỉnh và Tổ chức Plan International cũng tổ chức các đợt hướng dẫn người dân tại các khu vực xung yếu, mới đây nhất là triển khai cho các hộ dân ở bản Trung Sơn (xã Trường Sơn) và bản Còi Đá (xã Kim Ngân) tự lập kế hoạch phòng ngừa tại gia đình.

Theo đó, lực lượng chuyên trách và cán bộ dự án đã truyền đạt các kiến thức nhận biết dấu hiệu cảnh báo thiên tai nguy hiểm như lũ quét, sạt lở đất, dông lốc. Người dân được trực tiếp hướng dẫn phương pháp xác định rủi ro tại gia đình, ưu tiên các biện pháp bảo vệ nhóm đối tượng dễ bị tổn thương gồm trẻ em, người già và người khuyết tật. Qua thực hành các tình huống giả định sơ tán, các hộ dân đã chủ động xây dựng phương án ứng phó phù hợp với điều kiện của gia đình mình.

Bà Hồ Thị Hoa, bản Trung Sơn, xã Trường Sơn chia sẻ: “Trước đây nghe báo bão lũ thì dân bản lo nhưng không biết chuẩn bị gì, thường chờ cán bộ đến nhắc mới chuyển đi. Giờ được hướng dẫn, gia đình tôi đã chuẩn bị sẵn túi đồ gồm giấy tờ, thuốc men, lương khô và biết rõ đường di dời an toàn khi nước sông dâng cao”.

Khi đội ngũ cán bộ cấp xã thành thạo công cụ lập kế hoạch PCTT trên Excel, công tác thu thập số liệu và lập kế hoạch tại địa phương sẽ đạt được tính chủ động, thống nhất, đồng bộ và chuyên nghiệp cao.

Tuy nhiên, để công tác này duy trì hiệu quả bền vững, các cấp, các ngành cần tiếp tục chuẩn hóa và duy trì công tác đào tạo, tập huấn định kỳ nhằm bảo đảm sự nối tiếp kiến thức, kỹ năng khi có sự thay đổi nhân sự cán bộ kiêm nhiệm. Đồng thời, việc tiếp tục đầu tư trang thiết bị, công cụ hỗ trợ, bản đồ cảnh báo rủi ro và duy trì cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan chuyên môn với chính quyền cơ sở là điều kiện tiên quyết để giữ vững thành quả, góp phần bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản cho Nhân dân trước thảm họa thiên tai.

P.K