QTO - Những năm 1968-1970 của thế kỷ trước, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn khốc liệt nhất, Trung đoàn 270 (E270), Quân khu 4 (Trung đoàn bảo vệ giới tuyến), đóng quân tại Đặc khu Vĩnh Linh “Ăn cơm Bắc, đánh giặc Nam”. Trong một trận đánh ở bờ Nam sông Bến Hải, hầu hết cán bộ, chiến sĩ thuộc Đại đội 9 (C9), Tiểu đoàn 6 (D6), E270 hy sinh, đến nay vẫn chưa về đoàn tụ với gia đình.

Thông tin về trận đánh

Quá trình tìm kiếm, khớp nối từ nhiều nguồn thông tin chính thống và nhân chứng là ông Nguyễn Văn Minh (SN 1949, quê tỉnh Hà Tĩnh), hiện đang sinh sống tại TP. Hồ Chí Minh, nguyên chiến sĩ liên lạc cho Đại đội trưởng C9 Trần Đình Thân (liệt sĩ Trần Đình Thân sau này hy sinh tại chiến trường Campuchia, phần mộ hiện ở Nghĩa trang liệt sĩ Ba Dốc), những người làm báo của Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị cùng thân nhân các liệt sĩ tiếp cận được với danh sách liệt sĩ E270 lưu trữ tại Ban Chỉ huy Quân sự (CHQS) huyện Vĩnh Linh trước đây hy sinh ngày 17/6/1969 tại thôn Hà Trung, xã Gio Châu (số 216/DS-BCH, lập ngày 21/3/2023). Trong danh sách này có 57 danh tính liệt sĩ đã xác định.

Khu vực rú Cây Bồng, thôn Hà Trung, nơi các liệt sĩ C9, D6, E270 hy sinh - Ảnh: T.L

Cũng theo thông tin từ Ban CHQS huyện Vĩnh Linh (cũ): Khi thực hiện việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đơn vị C9, D6, E270 hy sinh ngày 17/6/1969 tại thôn Hà Trung, xã Gio Châu từ năm 1975-2013, đã phát hiện 4 phần mộ chưa xác định rõ danh tính. 4 phần mộ này sau đó được an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Gio Linh cũ (số mộ từ 36-39, hàng số 4, lô số 14).

Như vậy, đối chiếu với danh sách số 216/DS-BCH, số liệt sĩ hy sinh trong trận đánh ngày 17/6/1969 tại thôn Hà Trung còn lại 53 người, quê quán trải dài khắp cả nước, gồm: Hà Nội, Hà Bắc (cũ), Hải Hưng (cũ), Nam Hà (cũ), Ninh Bình, Phú Thọ, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh. Riêng tỉnh Quảng Trị có 4 liệt sĩ.

Sơ đồ khu vực các liệt sĩ C9, D6, E270 hy sinh - Ảnh: T.L

Thêm một chi tiết quan trọng khác, quá trình tìm hiểu sâu về trận đánh và sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ E 270 tại thôn Hà Trung, những người làm báo tại Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị phát hiện có 2 “liệt sĩ” trong danh sách số 216/DS-BCH bị địch bắt, trải qua tù đày, sau hòa bình đã trở về quê hương, gồm: Đinh Văn Phối (hiện đang sinh sống tại tổ dân phố An Hòa, phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình) và Lê Thiện Căn (đã mất), quê quán cũng ở tỉnh Ninh Bình. Như vậy, từ các nguồn thông tin thì số liệt sĩ E 270 hy sinh trong trận đánh này là 51 người.

Theo lời kể của ông Nguyễn Văn Minh: Ngày 15/6/1969, C9, D6, E270 được nhận thêm quân chuẩn bị cho trận đánh mới. Đêm 16/6, rạng sáng ngày 17/6, đơn vị vượt sông Bến Hải, bí mật ém quân ở bờ Nam. Khoảng 10 giờ sáng, trinh sát đại đội phát hiện lính Mỹ hành quân cách nơi ém quân của C9 khoảng 30 phút đi bộ.

Ông Nguyễn Văn Minh đang tái hiện lại sự kiện các liệt sĩ C9, D6, E270 hy sinh ngày 17/6/1969 - Ảnh: T.L

Đúng 12 giờ 15 phút, C9 áp sát trận địa. Theo phương án tác chiến, 3 mũi giáp công đồng loạt nổ súng. Thời gian nổ súng ấn định lúc 12 giờ 25 phút và kết thúc vào 12 giờ 55 phút, chỉ đánh địch trong khoảng 30 phút sau đó rút lui, về tập kết tại rừng Hà Trung. Nổ súng đúng giờ, đồng loạt, hỏa lực cấp tập, địch đang nghỉ trưa bất ngờ trở tay không kịp, thương vong rất nhiều, tháo chạy theo hướng Đông.

Sau trận đánh, C9 về ém quân trong rừng Hà Trung. Tuy nhiên, trên đường rút thì bị lộ, địch dùng trực thăng đổ quân, phun xăng bột và lửa đốt hủy diệt, khiến bộ đội hầu hết đều hy sinh.

Chiến dịch 500 ngày đêm-Thắp niềm hy vọng!

Ông Nguyễn Văn Minh cho biết: “Bộ đội hy sinh nhiều, nằm dọc hai bên bờ suối, địch kéo lên các triền đồi xếp ngay ngắn nhưng lại cài lựu đạn phục kích ta vào lấy thi hài liệt sĩ. Hai ngày sau, chúng tôi quyết tâm vào đưa đồng đội về, nhưng đơn vị vấp phải địch phục kích, lựu đạn gài dưới các thi thể phát nổ gây thương vong phải quay trở ra.

10 ngày sau, mặt trận đồng ý phương án cho đơn vị vào lại trận địa tìm cách chôn cất đồng đội tại chổ. Ban đêm, khi địch rút quân, chúng tôi tiến hành an táng đồng đội. Quá trình chôn cất diễn ra từ 23 giờ đến 5 giờ sáng hôm sau”.

Bà Hoàng Thị Vân, em gái liệt sĩ C9 Hoàng Quốc Hợi - Ảnh: T.L

Đau đáu về sự hy sinh bi tráng của đồng đội mình, từ năm 2011, ông Nguyễn Văn Minh viết bài “Lời tâm sự của một cựu chiến binh”, kể về trận đánh tại rừng Hà Trung gửi Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) và Hội Cựu chiến binh tỉnh Quảng Trị cũ, tuy nhiên không nhận được hồi âm.

Sau khi nghỉ hưu, ông Nguyễn Văn Minh dành nhiều thời gian đi tìm đồng đội. Năm 2017, ông Minh về Quảng Trị dò hỏi địa danh thôn Hà Trung. Quá trình tìm kiếm và khớp nối với những tư liệu thu thập được, ông xác định chính xác địa điểm nơi xảy ra trận đánh năm xưa là rú Cây Bồng, thôn Hà Trung, xã Gio Châu cũ (nay là xã Gio Linh).

Ngay tại địa điểm các liệt sĩ E 270 hy sinh, năm 2024, được sự nhất trí của cấp ủy, chính quyền các cấp, thân nhân liệt sĩ cùng nhau đóng góp nguồn kinh phí xây dựng một công trình bia tưởng niệm, làm nơi hương khói, tưởng nhớ những người đã khuất.

Gia đình các liệt sĩ C9, D6, E270 thắp hương tưởng nhớ người thân - Ảnh: T.L

Trở lại thăm viếng đồng đội, người thân, ông Nguyễn Văn Minh hay anh Nguyễn Văn Ước (phường Đồng Thuận, con trai liệt sĩ Nguyễn Bá Mễ, Đại đội phó C9) cùng những gia đình có người thân hy sinh trong trận đánh ngày 17/6/1969 tại thôn Hà Trung đều chung mong ước: Trong chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, các ngành chức năng tỉnh Quảng Trị, xã Gio Linh nên tiến hành xác minh, tổ chức khai quật, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại khu vực rú Cây Bồng, thôn Hà Trung.

“Chỉ một lần thôi, cho gia đình, người thân chúng tôi được thỏa mãn. Hy vọng hương hồn các anh linh thiêng, cho tìm thấy phần mộ, để người thân đón về đoàn tụ cùng gia đình sau 57 năm đi xa”, bà Hoàng Thị Vân (SN 1962, quê tỉnh Nghệ An, em gái liệt sĩ C9 Hoàng Quốc Hợi) chia sẻ.

Ngô Thanh Long