QTO - Sau 54 năm, khói lửa chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức về cuộc chiến đấu 81 ngày đêm bảo vệ Thành Cổ Quảng Trị vẫn hiện diện trong đời sống hôm nay. Không giống một ngày giỗ truyền thống, nơi người đã khuất hiện diện qua di ảnh, tên tuổi và ngày mất, tại Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị, hằng năm vào ngày 16/9 lại diễn ra ngày giỗ chung tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ đã anh dũng nằm xuống trên mảnh đất này.

Những người nằm lại chưa thể gọi tên

Chiến tranh đã lùi xa và với nhiều gia đình, sự chờ đợi vẫn chưa có điểm kết thúc. Trong những năm tháng chiến đấu khốc liệt tại Thành Cổ Quảng Trị, có biết bao người con trên mọi miền Tổ quốc đã ngã xuống khi tuổi đời vừa mới mười tám, đôi mươi. Các anh hy sinh, có người chỉ kịp để lại một tấm ảnh, một lá thư, một dòng địa chỉ gửi về quê nhà. Nhưng cũng có người ra đi mà không có cơ hội để lại bất cứ thông tin, vết tích nào đủ để gia đình có thể nhận diện.

Đoàn cựu chiến binh Tiểu đoàn K3-Tam Đảo trở về thăm chiến trường xưa - Ảnh: N.H

Với những thân nhân ấy, hành trình tìm kiếm không chỉ là đi tìm một cái tên, mà còn là đi tìm một nơi để có thể thắp nén hương cho người đã khuất. Có trường hợp xác định được đơn vị, quê quán nhưng chưa tìm thấy hài cốt, cũng có trường hợp hài cốt đã được quy tập nhưng danh tính vẫn chưa thể xác định. Mỗi gia đình một hoàn cảnh, nhưng cùng mang theo những câu hỏi chưa có lời đáp: Người thân của mình đã hy sinh khi nào? Nằm lại ở đâu? Và giữa hàng nghìn người đã ngã xuống, đâu là nơi người thân đang yên nghỉ?

“Anh em chúng tôi từ nhiều tỉnh, thành đã hẹn nhau hàng năm cùng trở về thành cổ, trở về nơi năm xưa chúng tôi đã cùng chiến đấu. Mỗi lần về đây, tôi lại nhớ đến những đồng đội đã nằm lại, có những đồng chí đến nay vẫn chưa tìm thấy, chưa thể trở về với gia đình. Nghĩ đến các anh, chúng tôi vừa xúc động, vừa biết ơn. Chúng tôi may mắn hơn khi còn sống, được chứng kiến hòa bình và có ngày trở lại nơi này. Vì thế, mỗi lần trở về thành cổ cũng là một lần chúng tôi tưởng niệm những đồng đội đã không thể trở về”, ông Phạm Xuân Đức, cựu chiến binh Tiểu đoàn K3-Tam Đảo xúc động chia sẻ.

“Có những gia đình lần theo ký ức tìm về đây nhưng không có thông tin chính xác và vì thế họ xem đây như là điểm tựa cho sự trở về. Điều họ mong muốn nhất khi đến đây là được thắp một nén hương tại Đài tưởng niệm trung tâm, nơi tưởng nhớ những người đã hy sinh trong cuộc chiến đấu 81 ngày đêm bảo vệ Thành Cổ Quảng Trị”, bà Cáp Thị Thiên Trang, Trưởng ban Quản lý Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn và Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị cho biết.

Cựu chiến binh xúc động tri ân, tưởng nhớ đồng đội - Ảnh: N.H

Ở những nghĩa trang liệt sĩ, mỗi người nằm xuống thường có một phần mộ, một tấm bia, một cái tên để người thân tìm về. Nhưng ở Thành Cổ Quảng Trị, câu chuyện ấy lại khác. Nơi đây không có những phần mộ riêng. Đài tưởng niệm trung tâm Thành Cổ Quảng Trị được xây dựng như một biểu tượng về “nấm mồ chung” cho những người đã anh dũng nằm xuống trong cuộc chiến đấu 81 ngày đêm bảo vệ Thành Cổ Quảng Trị mùa hè năm 1972.

Giữa từng tấc đất ấy, một cái tên có thể chưa kịp xác định, một phần mộ riêng có thể chưa được tìm thấy, nhưng ký ức về các anh sẽ sống mãi, hóa thành sông núi, hòa vào nhịp đập bình yên của Tổ quốc hôm nay.

Viết tiếp câu chuyện hòa bình

Ngày 16/9 hằng năm đã trở thành một dấu mốc đặc biệt tại Thành Cổ Quảng Trị. Trong ngày này, thân nhân liệt sĩ, người dân và những người từng gắn bó với mảnh đất Quảng Trị cùng trở về, thắp nén hương tưởng nhớ những anh hùng liệt sĩ đã hiến trọn tuổi thanh xuân cho hòa bình, hạnh phúc hôm nay.

Hơn 20 năm qua, mâm cúng ngày giỗ chung các anh hùng liệt sĩ được đặt trước Đài tưởng niệm trung tâm Thành Cổ Quảng Trị - Ảnh: N.H

Vượt lên trên một nghi thức truyền thống, ngày giỗ không chỉ là lúc mọi người cùng nhau đứng trước đài tưởng niệm, nấm mồ chung để thắp một nén hương. Hơn hết, đó là lúc mỗi người hồi tưởng lại những mảnh ký ức được đan xen nối tiếp: Ký ức về mùa hè rực lửa 1972, ký ức về những gương mặt mười tám, đôi mươi gác lại bút nghiên theo tiếng gọi của Tổ quốc non sông; ký ức của những người mẹ, người vợ mòn mỏi ngóng trông suốt nửa hơn thế kỷ và ký ức của mỗi một gia đình đã hòa vào ký ức chung của cả dân tộc.

Để ký ức ấy luôn được tiếp nối, trước ngày diễn ra lễ giỗ chung, Ban Quản lý Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn và Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị đã tổ chức trở lại những địa điểm từng in dấu sự kiện 81 ngày đêm cuộc chiến đấu bảo vệ Thành Cổ Quảng Trị. Chuyến đi ấy không chỉ là một hành trình tri ân, mà còn như một “lời mời” thành kính gửi đến những anh hùng liệt sĩ, những người đồng đội từng chung chiến hào năm xưa “trở về” thành cổ-nơi đồng chí, đồng đội từng sát cánh bên nhau trong những ngày tháng khốc liệt nhất.

Trong dòng người tìm về đất thiêng thành cổ, mỗi người mang theo một tâm niệm riêng. Anh Lê Thanh Hải, đến từ TP. Đà Nẵng cùng gia đình đã về Thành Cổ Quảng Trị trong dịp giỗ chung này.

Các đại biểu thành kính tổ chức lễ giỗ chung cho các anh hùng liệt sĩ-Ảnh: N.H

“Tôi và gia đình đã hẹn với nhau từ rất lâu phải tranh thủ ra Thành Cổ Quảng Trị sớm nhất có thể. Không gì ý nghĩa hơn khi gia đình tôi đã có mặt ở đây vào một ngày rất đáng nhớ. Tôi luôn biết ơn, trân trọng giá trị hòa bình hôm nay bởi các bác, các chú đã không tiếc máu xương, anh dũng chiến đấu, hy sinh để giành lấy độc lập, tự do cho đất nước”, anh Hải chia sẻ.

Trong không gian linh thiêng thành cổ, những câu chuyện một thời bi tráng vẫn tiếp tục được kể, những nén hương tiếp tục được thắp lên. Người có người thân nằm lại tìm về để tưởng nhớ, người không có mối liên hệ trực tiếp với cuộc chiến cũng tìm đến để tri ân. Những bước chân thầm lặng ấy đã cùng nhau góp phần sưởi ấm những người con kiên trung của Tổ quốc đã nằm lại giữa đất thiêng thành cổ để vòm trời, để cỏ cây nơi này thêm sắc xanh…

Đức Việt - Ngọc Hà