QTO - Giai đoạn 1965-1968, Cồn Tiên và Dốc Miếu là những cứ điểm quan trọng trong tuyến phòng thủ thuộc “hàng rào điện tử McNamara”, nhằm ngăn chặn sự chi viện cho chiến trường miền Nam. Quân đội Mỹ và chính quyền Sài Gòn khi đó gọi Cồn Tiên là “con mắt miền Nam trên đường 9”. Rạng sáng 8/5/1967, quân ta mở cuộc tiến công vào Cồn Tiên. Trận đánh diễn ra ác liệt, góp phần giáng đòn mạnh vào tuyến phòng thủ McNamara. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ở Cồn Tiên vẫn còn những người lính nằm lại. Hành trình tìm kiếm các anh vẫn đang được tiếp nối, để những người lính năm xưa được trở về với gia đình, đồng đội.

Những dấu tích từ trận đánh năm xưa

Trận đánh Cồn Tiên được ghi lại qua những tư liệu lịch sử và ký ức của những người lính từng trực tiếp tham gia. Theo cuốn “Lịch sử Trung đoàn 2 (Trung đoàn 812) và Sư đoàn 324”, lực lượng tiến công Cồn Tiên ngày 8/5/1967 gồm Tiểu đoàn 4, Đại đội 20 Đặc công của Trung đoàn 812 và Tiểu đoàn 31 Đặc công Quân khu 4.

Các đồng chí lãnh đạo Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 4, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Quảng Trị và các thành viên đoàn công tác khảo sát khu vực tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Cồn Tiên - Ảnh: N.M

Khoảng 1 giờ 45 phút, khi các mũi đặc công bí mật vào vị trí, bộ binh phía sau cũng sẵn sàng, lệnh nổ súng được phát ra. Hỏa lực của ta tiêu diệt các hỏa điểm địch, bộc phá liên tục phá hàng rào, mở đường tiến công cho bộ binh. Cuộc chiến diễn ra quyết liệt, giành giật từng tấc đất. Gần 4 giờ sáng, quân ta chiếm được khoảng 2/3 căn cứ, sau đó lực lượng đặc công được rút về vị trí để củng cố đội hình.

Sáng 8/5, thủy quân lục chiến Mỹ phản kích với sự yểm trợ của xe tăng, pháo binh và máy bay. Cuộc chiến diễn ra ác liệt suốt ngày, nhiều cán bộ, chiến sĩ của ta anh dũng hy sinh. Dù chịu nhiều tổn thất, trận tiến công Cồn Tiên đã giáng một đòn mạnh vào tuyến phòng thủ McNamara. Theo các nhân chứng, tư liệu và kết quả quy tập hài cốt liệt sĩ thời gian qua, dự báo có hơn 170 chiến sĩ đã hy sinh và được chôn cất tại Cồn Tiên. Đến nay, 83 hài cốt liệt sĩ đã được quy tập.

Trong số những người nằm lại nơi đây có đồng đội của cựu chiến binh Lê Văn Chớ. Gần 80 tuổi, thương binh hạng 2/4, nguyên mũi trưởng đặc công Trung đoàn 812, Sư đoàn 324, ông vẫn nhớ như in trận đánh Cồn Tiên ngày 8/5/1967 và sự hy sinh của đồng đội. 35 năm qua, ông miệt mài tìm kiếm đồng đội tại những chiến trường nơi Sư đoàn 812 từng chiến đấu, trong đó có Cồn Tiên.

Có mặt tại hội thảo xác minh thông tin về mộ liệt sĩ tại khu vực căn cứ Cồn Tiên, xã Cồn Tiên, đầu tháng 9/2026, ông mang theo những ký ức về đồng đội và niềm hy vọng sẽ có thêm nhiều hài cốt liệt sĩ được tìm thấy, quy tập, đưa về quê hương. Tuổi cao, sức yếu nhưng ông vẫn đau đáu với hành trình ấy.

Từng trực tiếp chiến đấu tại Cồn Tiên, ông Nguyễn Văn Giáo, cựu chiến binh Đại đội 24 Đặc công, Trung đoàn 270 (Trung đoàn Vĩnh Linh) hiểu rõ sự khốc liệt của chiến trường năm xưa và những mất mát của đơn vị. Ngày 8/5/1967, ông có mặt trong đội hình đặc công tiến công Cồn Tiên. Từ diễn biến trận đánh và những gì còn nhớ được, ông nhận định các vị trí có khả năng địch chôn cất bộ đội ta trong những mộ tập thể, góp thêm cơ sở cho công tác xác minh, tìm kiếm, quy tập.

Gần 60 năm trôi qua, ký ức về trận đánh và những người đồng đội vẫn nguyên vẹn trong ông. Mỗi lần trở lại Cồn Tiên dâng hương, tìm kiếm dấu tích, trước những đổi thay của địa hình, ông vẫn canh cánh một mong muốn: Những dấu tích còn lại sẽ giúp tìm thấy thêm đồng đội, đưa các anh trở về với đất mẹ.

Hành trình đi tìm đồng đội

Cựu chiến binh Lê Văn Chớ, người tham gia trận đánh lịch sử, gần 35 năm vẫn miệt mài đi tìm đồng đội - Ảnh: N.M

Biết ơn các anh hùng liệt sĩ, thấu hiểu tâm tư của thế hệ cha anh, trong đó có những người lính tham gia trận đánh ngày 8/5/1967, hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Cồn Tiên đã được triển khai từ rất sớm. Từ năm 1992 đến nay, Ban Chỉ huy Quân sự (CHQS) huyện Gio Linh cũ đã huy động lực lượng, tổ chức nhiều đợt tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Hai đợt quy tập lớn nhất là vào năm 1999 và 2007 với gần 100 hài cốt liệt sĩ được quy tập.

Ông Trần Lương Thanh, nguyên Chỉ huy trưởng Ban CHQS huyện Gio Linh cũ là người từng tham gia 2 đợt tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Cồn Tiên vào năm 1999 và 2007. Khi đó, lực lượng quy tập chủ yếu là dân quân các xã Gio An và Gio Sơn (nay là xã Cồn Tiên).

Từ thực tế tham gia tìm kiếm, ông Thanh cho rằng cần tiếp tục thu thập, đối chiếu, xác minh các nguồn thông tin về trận đánh Cồn Tiên để có thêm cơ sở tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Ông đề nghị mở rộng phạm vi tìm kiếm tại một số khu vực cụ thể trong căn cứ Cồn Tiên.

“Đó không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà còn là đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, là trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã hiến dâng trọn tuổi thanh xuân của mình cho Tổ quốc”, ông Thanh chia sẻ.

Ông Đỗ An Chung, người từng tham gia tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Cồn Tiên năm 1999, hiện là Phó Chủ tịch UBND xã Cồn Tiên. Từ ký ức và những gì trực tiếp trải qua, ông cung cấp thêm thông tin về địa hình, vị trí căn cứ, góp phần xác định khu vực cần tiếp tục tìm kiếm và đề xuất phương án phù hợp để có thêm cơ hội đón các liệt sĩ trở về. 

Đó cũng là tình cảm và quyết tâm của Đảng bộ và Nhân dân toàn tỉnh, đặc biệt là Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh (Ban Chỉ đạo 515). Đồng chí Lê Văn Bảo, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo chia sẻ: “Đối với tỉnh Quảng Trị, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, là trách nhiệm thiêng liêng, là sự tri ân sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ và là lời đáp nghĩa đối với thân nhân các gia đình đã chịu nhiều mất mát, hy sinh vì Tổ quốc!”.

Từ những thông tin, tư liệu thu được tại hội thảo, hành trình tìm kiếm đồng đội lại tiếp tục. Đại tá Trương Viết Hải, Chính ủy Bộ CHQS tỉnh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo cho biết, Bộ CHQS tỉnh, cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo, sẽ phối hợp với Tổ giúp việc Ban Chỉ đạo quốc gia, các nhân chứng lịch sử và Sư đoàn 968, đơn vị đảm nhiệm tìm kiếm trên địa bàn, xây dựng kế hoạch, xác định phương pháp và lộ trình phù hợp.

Trước mắt, lực lượng tìm kiếm sẽ ưu tiên những khu vực có nhiều cơ sở xác định, thực hiện phương châm dễ làm trước, từng bước mở rộng phạm vi tìm kiếm; tập trung vào các hướng tiến công chủ yếu, khu vực được nhân chứng xác định có khả năng còn hài cốt liệt sĩ. Trong quá trình thực hiện, hiện trường sẽ được bảo vệ nghiêm ngặt, các dấu tích được ghi nhận, đánh giá thận trọng để tránh bỏ sót thông tin.

Gần 60 năm sau trận đánh, Cồn Tiên bây giờ đã nhiều đổi thay. Nhưng hành trình tìm kiếm những người lính đã nằm lại nơi đây vẫn tiếp tục, với hy vọng từ dấu tích được tìm thấy sẽ đưa thêm nhiều người con trở về với đồng đội, gia đình và quê hương.

Ngọc Mai