QTO - Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, diện tích quản lý tăng gấp đôi, cùng địa hình đồi núi chia cắt hiểm trở đặt ra bài toán khó cho công tác cảnh báo thiên tai tại xã vùng biên Tuyên Lâm. Trong điều kiện khó khăn, cấp ủy, chính quyền và người dân nơi đây đã chủ động biến những chiếc điện thoại thông minh, nhóm zalo cộng đồng thành “cầu nối số” đắc lực, đưa thông tin phòng, chống bão, lũ đến từng ngôi nhà nhanh nhất.

Chủ động ứng phó từ sớm

Tuyên Lâm là xã miền núi biên giới phía Tây Bắc của tỉnh Quảng Trị, sở hữu diện tích tự nhiên lên đến 234,6km², có đường biên phía Tây giáp nước bạn Lào. Địa hình của xã hẹp, độ dốc lớn, giảm dần từ Tây sang Đông, bị chia cắt mạnh bởi nhiều dãy núi đất, núi đá và hệ thống khe suối thuộc lưu vực sông Gianh. Hằng năm, địa phương chịu ảnh hưởng trực tiếp từ 3-5 cơn bão, lượng mưa trung bình dao động từ 2.500-3.000mm, thường xuyên đối mặt với các hình thái thời tiết cực đoan như bão, lũ quét, ngập lụt và sạt lở đất nghiêm trọng.

Sau chủ trương sáp nhập địa giới hành chính, quy mô quản lý của xã tăng gấp đôi, trong khi các cụm dân cư lại phân bố rải rác bên triền núi cao, vực sâu. Thực tế trận mưa lũ năm 2025 vừa qua cho thấy, hệ thống loa truyền thanh cơ sở ở nhiều thôn, bản, qua thời gian dài sử dụng đã xuống cấp, hư hỏng, không còn khả năng phủ sóng đồng đều.

Khi xảy ra mưa to, gió lớn, việc truyền tin bằng phương thức thủ công bộc lộ nhiều hạn chế. Để đưa thông tin cảnh báo đến bà con, cán bộ thôn, bản phải mất hàng giờ đi bộ giữa rừng sâu, đối mặt với hiểm nguy rình rập từ đất đá sạt lở và suối lũ dâng cao.

Cán bộ xã Tuyên Lâm cập nhật tình hình mưa lũ trên các nhóm zalo cộng đồng - Ảnh: N.M.P

Trước yêu cầu cấp bách phải đưa thông tin cảnh báo “đi trước một bước”, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự xã Tuyên Lâm đã xác định chuyển đổi số chính là chìa khóa tháo gỡ "điểm nghẽn" này.

Ông Trần Mạnh Lực, Phó Chủ tịch UBND xã Tuyên Lâm cho biết: “Sau khi sáp nhập, diện tích quản lý của xã tăng lên gấp đôi. Do đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số là giải pháp then chốt để quản lý, điều hành phòng, chống thiên tai. Thời gian qua, UBND xã đã chỉ đạo rà soát, số hóa toàn bộ dữ liệu các hộ dân cư thuộc vùng có nguy cơ sạt lở, chia cắt để tích hợp vào các tổ điều hành, tổ phản ứng nhanh của xã. Nhờ vậy, phương châm “4 tại chỗ” được triển khai đồng bộ, chính xác và hiệu quả trong mọi tình huống khẩn cấp”.

Kết nối số đến từng nhà

Hiệu quả rõ nét nhất của việc ứng dụng công nghệ số thể hiện tại bản Ka Tang-bản vùng cao vừa được hợp nhất từ bản Cáo và bản Chuối, hiện có 125 hộ đồng bào sinh sống. Đây là địa bàn xung yếu với đường vào thấp trũng, các sườn đồi, mái taluy luôn tiềm ẩn rủi ro sạt lở mỗi khi mưa bão kéo dài.

Tận dụng hạ tầng mạng internet đã phủ sóng tới thôn, bản, Ban Công tác Mặt trận bản Ka Tang đã nhanh chóng thành lập các nhóm zalo cộng đồng. Ngay khi nhận được bản tin cảnh báo thời tiết từ xã, trưởng bản lập tức chuyển tiếp văn bản, hình ảnh hướng dẫn vào nhóm để người dân theo dõi.

Người dân bản Ka Tang xem thông báo trên nhóm zalo cộng đồng để chủ động ứng phó với mưa lớn do áp thấp nhiệt đới ngày 13/9/2026 - Ảnh: N.M.P

Anh Hoàng Văn Thuận, Trưởng bản Ka Tang chia sẻ: “Vào mùa mưa bão, lợi thế lớn nhất của công nghệ số là tiết kiệm thời gian. Trước đây, cán bộ thôn phải đi bộ 3-4 km đến từng hộ. Bây giờ, thông qua nhóm zalo của bản, bà con tiếp nhận cảnh báo rất nhanh. Với các hộ nằm trong vùng nguy cơ cao, chúng tôi kiểm tra danh sách xem hộ nào chưa đọc tin nhắn thì gọi điện trực tiếp. Trường hợp không liên lạc được mới phải đến tận nơi, vừa bảo đảm kịp thời, vừa không để sót hộ dân nào”.

Sự chuyển biến trong phương thức truyền tin đã thay đổi căn bản nhận thức và hành động của người dân. Thay vì tâm lý thụ động chờ đợi nước dâng mới chạy lũ, người dân nay đã chủ động nắm bắt thông tin để ứng phó sớm. Anh Hồ Văn Nê, người dân ở bản Ka Tang phấn khởi bày tỏ: “Khi có bão, gió lớn hay mưa to, nhận được thông tin của trưởng bản qua nhóm zalo là cả nhà biết ngay. Nhà tôi ở khu vực triền dốc có nguy cơ sạt lở, nên hễ có cảnh báo là gia đình chủ động dọn dẹp đồ đạc, chấp hành di dời tới nơi an toàn để bảo vệ tính mạng và tài sản”.

Ngôi nhà của anh Hồ Văn Nê, ở bản Ka Tang nằm trong khu vực có nguy cơ sạt lở - Ảnh: N.M.P

Mô hình “số hóa cảnh báo” ở Tuyên Lâm đã gắn kết nhịp nhàng với phương án phòng, chống thiên tai năm 2026 của địa phương. Toàn bộ dữ liệu về các vị trí xung yếu, như các khu vực ngập sâu tại thôn Bắc Sơn, Thanh Lạng, Sơn Hà và các điểm có nguy cơ sạt lở đất tại thôn Lâm Hóa, bản Ka Tang, đều được cập nhật thường xuyên, giúp Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự xã chủ động triển khai phương án sơ tán dân phù hợp với từng cấp độ rủi ro.

Khi xảy ra sự cố, lực lượng xung kích cùng công an, quân sự phối hợp với các thôn, bản điều động phương tiện và lực lượng ứng cứu kịp thời theo đúng phương châm "chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ".

Cách làm sáng tạo của xã Tuyên Lâm đã chứng minh một điều: Chuyển đổi số không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án quy mô, mà bắt nguồn từ chính những giải pháp gần gũi, thiết thực nhất nhằm giải quyết khó khăn của đời sống. Những chiếc điện thoại thông minh cùng các nhóm liên lạc số đã thực sự trở thành "chiếc phao cứu sinh", giúp chính quyền và Nhân dân vùng cao biên giới chủ động bảo vệ tính mạng, tài sản trước sự khắc nghiệt của thiên tai. Đây có thể là kinh nghiệm để các địa phương miền núi, vùng sâu, vùng xa trong tỉnh nghiên cứu, nhân rộng trong thời gian tới.

Nguyễn Minh Phong