QTO - Với mục tiêu hướng tới xây dựng Quảng Trị trở thành mô hình điểm “Tỉnh an toàn với động vật hoang dã (ĐVHD)”, đầu năm 2026, UBND tỉnh đã có quyết định phê duyệt kế hoạch hoạt động của dự án “Tăng cường thực thi pháp luật và thay đổi hành vi tiêu thụ ĐVHD, giai đoạn 2025-2027” do Tổ chức WildAid INC Hoa Kỳ tài trợ thông qua Công ty TNHH Không vì lợi nhuận Choice.

Chung tay hành động vì động vật hoang dã

Hiện nay, nhu cầu đối với các sản phẩm từ ĐVHD trên địa bàn cả nước vẫn đang có xu hướng tăng, đặc biệt đối với các sản phẩm như thịt rừng ngâm rượu, làm thuốc, trang trí, trang sức, thú cảnh. Các loài và sản phẩm tiêu thụ trái phép phổ biến, gồm: Tê tê, rùa, rắn, ngà voi, cầy, hổ, gấu, sừng tê giác. Điều này không chỉ tác động xấu tới công tác bảo tồn, hình ảnh đất nước, mà còn tiềm ẩn nguy cơ lây lan bệnh lây truyền từ động vật sang người như dịch SARS (2003)…

Nhằm tăng cường đấu tranh phòng, chống vi phạm pháp luật về quản lý, bảo vệ ĐVHD, đa dạng sinh học và môi trường sinh thái, thời gian qua, Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách, pháp luật quan trọng để thực hiện hiệu quả công tác bảo vệ ĐVHD.

Trong bối cảnh đó, tỉnh Quảng Trị cũng khẩn trương ban hành các kế hoạch hành động về bảo tồn đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác bảo vệ rừng và ĐVHD với hai tỉnh Sạ-vẳn-na-khệt và Sả-lạ-văn (Lào) nhằm ngăn chặn săn bắt, buôn bán, vận chuyển ĐVHD…

Các kế hoạch trên được gắn chặt với mục tiêu tăng cường năng lực bảo vệ rừng và bảo tồn ĐVHD; kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến săn bắt, buôn bán, vận chuyển trái phép ĐVHD; nâng cao nhận thức cộng đồng, đặc biệt là người dân vùng đệm, vùng sâu vùng xa về bảo tồn thiên nhiên; hợp tác liên ngành và quốc tế trong quản lý và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

Tuyên truyền cho học sinh, sinh viên về bảo vệ động vật hoang dã - Ảnh: V.M

Đại diện lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, những năm gần đây, một số tổ chức phi chính phủ nước ngoài đã thực hiện các dự án tại tỉnh Quảng Trị, như: Bảo tồn sao la, phục hồi cảnh quan rừng; phát triển chuỗi cung ứng nứa bền vững, nâng cao năng lực quản lý tài nguyên rừng; xây dựng phương án quản lý rừng bền vững; du lịch sinh thái, trang bị thiết bị giám sát thông minh, điều tra đa dạng sinh học bằng bẫy ảnh với quy mô lớn tại Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng và Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu-khe Nước Trong; bảo tồn loài vượn siki ở khu vực phía Tây tỉnh Quảng Trị; triển khai các hoạt động giám sát thực thi pháp luật, nâng cao nhận thức và đào tạo cộng đồng.

Phần lớn các dự án, chương trình đều tập trung vào nghiên cứu, quản lý rừng, bảo tồn tại các khu bảo tồn thiên nhiên, tài chính carbon, du lịch sinh thái. Trong khi đó, những hoạt động về giảm nhu cầu tiêu thụ ĐVHD ở cấp cộng đồng vẫn còn rất hạn chế.

Do đó, dự án “Tăng cường thực thi pháp luật và thay đổi hành vi tiêu thụ ĐVHD, giai đoạn 2025-2027” được triển khai tại tỉnh ta sẽ bổ sung, hỗ trợ trực tiếp các nỗ lực hiện có thông qua thay đổi hành vi tiêu dùng, vận động thực thi pháp luật và truyền thông cộng đồng, góp phần hoàn thiện mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học tại Quảng Trị và khu vực Bắc Trung bộ.

Hướng đến “Tỉnh an toàn với động vật hoang dã”

Với tổng diện tích rừng hơn 840 nghìn ha (gồm: Rừng tự nhiên trên 596 nghìn ha, rừng trồng gần 225 nghìn ha…), độ che phủ rừng đạt 61,47%, tỉnh Quảng Trị có hệ động thực vật vô cùng đa dạng, là nơi có sinh sống của nhiều loài thú, chim, động vật lưỡng cư, cá, nhiều loài thực vật khác. Trong số này có nhiều loài đặc hữu, quý hiếm, đang bị đe dọa, bao gồm: Gà lôi lam mào trắng, sao la, bò tót, mang lớn, thỏ vằn Trường Sơn, lan hài và trầm hương...

Những cá thể voọc chà vá chân nâu được phát hiện tại Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu-khe Nước Trong - Ảnh: V.M

Với mức độ đa dạng sinh học cao, Quảng Trị đang đối mặt với tình trạng săn bắt ĐVHD ngày càng gia tăng và tinh vi. Theo khảo sát của WWF năm 2022, khoảng 50% lượng thịt thú rừng tiêu thụ tại Quảng Trị diễn ra ở các nhà hàng.

Ngoài ra, một phần thịt thú rừng được tiêu thụ tại địa phương được vận chuyển từ Lào hoặc mua trực tiếp từ người dân đặt bẫy... Do đó, việc tăng cường thực thi pháp luật và thay đổi hành vi tiêu thụ ĐVHD là hành động cấp thiết để bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học tại địa bàn tỉnh.

Kế hoạch hoạt động của dự án “Tăng cường thực thi pháp luật và thay đổi hành vi tiêu thụ ĐVHD, giai đoạn 2025-2027” được UBND tỉnh Quảng Trị phê duyệt có 17 hoạt động chính, gồm: Khảo sát tiền dự án về nhu cầu tiêu thụ sản phẩm từ ĐVHD và mức độ nhận thức về pháp luật liên quan đến bảo vệ ĐVHD; hội thảo giới thiệu dự án và tăng cường sự phối hợp đa phương trong công tác bảo vệ ĐVHD; tập huấn kỹ năng nhận dạng và cứu hộ ĐVHD, kỹ năng thực thi pháp luật trong bảo vệ ĐVHD cho cán bộ kiểm lâm; sản xuất và phát sóng các chương trình về bảo vệ ĐVHD tại vùng dự án; chiến dịch truyền thông sáng tạo “Thịt thú rừng? Đừng ăn!” tại các phường Đồng Hới, Nam Đông Hà, xã Cam Lộ…

Các vấn đề cốt lõi sẽ được giải quyết trong khuôn khổ dự án, gồm: Giảm áp lực từ các hoạt động săn bắt và buôn bán qua biên giới, đặc biệt là tại khu vực giáp Lào và vùng đệm các khu bảo tồn (Đakrông, Bắc Hướng Hóa); hỗ trợ thực thi pháp luật và tăng cường kiểm soát tại các điểm nóng về vi phạm liên quan đến ĐVHD; thay đổi hành vi tiêu dùng thông qua truyền thông, giáo dục cộng đồng và vận động nhà hàng cam kết loại bỏ thịt thú rừng khỏi thực đơn; xây dựng chuẩn mực xã hội “không tiêu thụ ĐVHD không có nguồn gốc hợp pháp”; giảm thiểu nhu cầu ở cả khu vực đô thị và nông thôn.

Đặc biệt, dự án còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng và chính quyền địa phương về các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ ĐVHD; tăng cường năng lực cho lực lượng kiểm lâm, cán bộ xã, phường và các cơ quan chức năng trong nhận diện, xử lý và điều tra vi phạm; giảm áp lực lên các loài ĐVHD nguy cấp, quý, hiếm; bảo vệ các khu rừng đặc dụng, khu bảo tồn thiên nhiên và hành lang đa dạng sinh học. Mục tiêu tổng thể của dự án nhằm hướng tới xây dựng tỉnh Quảng Trị trở thành mô hình “Tỉnh an toàn với ĐVHD”.

Văn Minh