QTO - Từ tháng 11/2025 đến nay, mặc dù nhiều hộ trồng hồ tiêu ở xã Nam Trạch đã tìm mọi cách để ngăn chặn, nhưng tình trạng vườn cây hồ tiêu chết dần chết mòn vẫn tiếp tục diễn ra. Để "cứu" tiêu, từ nhiều tháng qua, các hộ dân nơi đây đã tự chủ động tìm mua thuốc bảo vệ thực về chữa trị, nhưng diện tích vườn tiêu chết vẫn không hề thuyên giảm.

Thôn Bắc Dinh, xã Nam Trạch hiện có 722 hộ, với hơn 3.000 nhân khẩu. Hầu hết người dân trong thôn đều sống dựa vào sản xuất nông nghiệp, trong đó nguồn thu nhập chủ yếu dựa vào 2 loại cây trồng chủ lực là cao su (gần 700ha) và hồ tiêu (gần 100ha).

Giữa cái nắng như đổ lửa của những ngày đầu tháng 7/2026, trực tiếp dẫn chúng tôi đi xem một số vườn tiêu lớn trên địa bàn, ông Hồ Xuân Tuệ, Trưởng thôn Bắc Dinh, xã Nam Trạch đưa tay bứt một cây tiêu đã chết khô, rồi bày tỏ sự tiếc nuối: “Hàng năm, thông thường cứ đến thời điểm này là người trồng hồ tiêu quanh khu vực này đều thu hoạch xong hạt tiêu để phơi khô, đem bán cho thương lái. Với giá hạt tiêu khô ở thời điểm hiện tại khoảng 140.000 đồng/kg, cứ mỗi vụ thu hoạch tiêu, bình quân mỗi hộ trồng tiêu ở thôn Bắc Dinh thu về chừng vài chục đến vài trăm triệu đồng. Đặc biệt, có những hộ trồng nhiều cây hồ tiêu như Trần Như Hùng, Phạm Hồng Thức, Nguyễn Thanh Hải… (bình quân mỗi hộ có khoảng 1ha tiêu), mỗi năm thu hoạch được từ 7-9 tấn hạt tiêu khô, sau khi bán ra thị trường sẽ thu về hơn 1 tỉ đồng/hộ.

Từ cuối năm 2025 đến nay, vườn cây hồ tiêu của ông Nguyễn Xuân Sơn, thôn Bắc Dinh, xã Nam Trạch đã chết với tỉ lệ hơn 90% - Ảnh V.M

Từ tháng 11/2025 đến nay, tỉ lệ cây hồ tiêu trên địa bàn thôn Bắc Dinh chết chiếm từ 40-60% tổng diện tích cây hồ tiêu của địa phương. Hầu hết diện tích tiêu chết đều có các dấu hiệu, như: Lá đang xanh mướt chợt ngã dần sang màu vàng rồi rụng đồng loạt, khô lá, héo thân, chết đồng loạt… Thiệt hại đối với người trồng tiêu trên địa bàn là rất lớn, ảnh hưởng xấu đến quá trình phát triển kinh tế-xã hội cả trước mắt và những năm tiếp theo”.

Ông Nguyễn Xuân Sơn, một hộ trồng tiêu ở thôn Bắc Dinh, xã Nam Trạch buồn bã kể: "Vườn tiêu này được gia đình tôi gây dựng từ những năm 2000, đến năm 2015 thì mở rộng diện tích lên gần 0,5ha, với hơn 700 gốc. Trước đây, bình quân mỗi năm vườn tiêu này cho năng suất 7-8 tạ/vụ. Những lúc được giá, gia đình thu về cả trăm triệu đồng từ việc bán tiêu. Từ cuối năm 2025 đến nay, cả vườn tiêu đang xanh um bỗng dưng vàng lá, rụng dần rồi chết khô, trơ gốc. Thấy cây tiêu chết nhiều, gia đình xót của, đã chi ra 4 triệu đồng để mua thuốc về chữa bệnh cho cây, nhưng không thể cứu vãn nổi, tỉ lệ cây chết hiện đã lên đến trên 90%, xót lắm các chú ơi...!".

Kết quả kiểm tra thực tế của Phòng Kinh tế xã Nam Trạch mới đây cho biết, tại một số vườn tiêu thuộc khu vực thị trấn Nông trường Việt Trung (cũ), đã xuất hiện hiện tượng vàng lá, cây chết nhanh, chết chậm và thối rễ. Nguyên nhân chủ yếu là do mưa ẩm kéo dài làm bộ rễ bị tổn thương, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh trong đất phát sinh, gây hại. Các bệnh này có khả năng lây lan nhanh, gây rụng lá, chết dây, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất hồ tiêu năm 2026 của địa phương. Hiện nay, xã Nam Trạch đang tiến hành kiểm đếm lại tổng số diện tích trồng hồ tiêu trên địa bàn đã bị chết nhằm xây dựng kế hoạch hỗ trợ cho người dân...

Không chỉ riêng thôn Bắc Dinh, ở một số thôn, gồm: Nam Dinh, Phú Quý, Việt Trung và bản Khe Ngát của xã Nam Trạch cũng xuất hiện nhiều vườn cây hồ tiêu của người dân chết với những dấu hiệu tương tự. 

Tháng 5/2026, Phòng Kinh tế xã Nam Trạch đã ban hành văn bản số 962/HD-KT nhằm hướng dẫn các biện pháp chăm sóc hồ tiêu giai đoạn phát triển hạt và cận thu hoạch, thực hiện một số biện pháp kỹ thuật. Theo đó, để phòng trừ bệnh chết nhanh, chết chậm, thối rễ, người dân cần thường xuyên kiểm tra vườn tiêu, phát hiện sớm cây có biểu hiện vàng lá, sinh trưởng kém để xử lý kịp thời; áp dụng biện pháp phòng là chính, nâng cao sức khỏe đất, sức khỏe cây trồng (IPHM) là biện pháp phòng bệnh hiệu quả; sử dụng chế phẩm sinh học đối kháng nấm bệnh (Trichoderma spp.) kết hợp bón phân hữu cơ; khi phát hiện bệnh mới xuất hiện, cần xử lý thoát nước và xử lý đất quanh gốc hồ tiêu bằng thuốc phòng trừ nấm bệnh (có thể sử dụng các loại thuốc có gốc đồng, như: Curenox oc 85WP, Champion 37.5SC hoặc Agriphos 400, Ridomil, Mataxyl 500WP...).

Ông Hồ Xuân Tuệ, Trưởng thôn Bắc Dinh, xã Nam Trạch cho biết, từ cuối năm 2025 đến nay, cây hồ tiêu của thôn Bắc Dinh chết hàng loạt, với tỉ lệ cây chết từ 40-60% - Ảnh V.M

Đối với cây tiêu bị bệnh nặng, cần khoanh vùng, tiêu hủy cây bệnh và xử lý đất để hạn chế lây lan. Với vườn tiêu đã có cây nhiễm bệnh chết nhanh (cây có màu xanh tái, lá héo và rụng nhanh trong thời gian ngắn), cần khẩn trương rải vôi vào gốc cây nhiễm bệnh với lượng 1-2kg/gốc; phải xử lý hố trồng bằng chế phẩm sinh học trước khi trồng lại. Ở những vườn tiêu có hiện tượng chết chậm (cây bị vàng lá, phiến lá nhìn dày hơn...), có thể sử dụng chế phẩm Tricoderma rải (tưới) vào gốc hoặc sử dụng COC85 để tưới khống chế bệnh kịp thời, thực hiện lặp lại 2-3 lần cách nhau từ 10-15 ngày tùy theo tình hình của cây trồng. Sau khi cây đã phát triển ổn định thì nhanh chóng bổ sung chế phẩm hữu cơ sinh học như phân hữu cơ vi sinh, Humic để rễ cây phục hồi.

Ngoài ra, Phòng Kinh tế xã Nam Trạch còn hướng dẫn thêm, đối với tuyến trùng rễ ở cây tiêu (cây phát triển còi cọc, không thấy mầm non, thân cây không bám vào gốc choái, phiển lá nhỏ), sử dụng Map Logic để xử lý, 1kg thuốc dùng cho 20-30 gốc hoặc sử dụng Tervigo 020SC để tưới vào gốc...

Văn Minh