QTO - Sông Vĩnh Định được xem là con sông đào ở phía Nam tỉnh Quảng Trị, hình thành từ thời nhà Nguyễn, có độ dài trên 25km, chảy qua địa bàn hai huyện Hải Lăng và Triệu Phong trước đây. Rất nhiều công sức, tiền bạc đã đầu tư để làm nên con sông này. Khi hoàn thành sông đào Vĩnh Định, nhà Nguyễn đã cho khắc tên con sông vào Cửu đỉnh, tượng trưng cho vương triều trong Đại Nội của kinh thành Huế.

Sông Vĩnh Định hiện đã có những biến đổi đáng quan tâm. Trước hết là do công trình đại thủy nông Nam Thạch Hãn phục vụ tưới tiêu phù hợp với bối cảnh mới nên nhiều đoạn sông Vĩnh Định bị ngăn lại. Dòng chảy vì những lý do thủy lợi, bồi lấp, biến đổi khí hậu… nên thường ngày cũng yếu đi, dễ tồn đọng cỏ rác, chất thải ảnh hưởng đến môi trường sống.

Đặc biệt, từ khi người dân đưa bèo Tây về để phục vụ chăn nuôi thì loài thực vật này sinh sôi nảy nở nhanh chóng, nhiều đoạn phủ kín cả mặt sông, nhất là sau những trận mưa, dòng nước cuốn bèo từ nơi khác dồn lại từng đoạn, những nơi dòng chảy thong thả hoặc những góc khuất vào của con sông. Rác thải và cả xác động vật cũng theo đó mắc vào những cụm bèo càng gây nên ô nhiễm môi trường.

Bèo hoa dâu lấn cả mặt sông Vĩnh Định, xã Triệu Cơ - Ảnh: P.X.D

Nhà giáo ưu tú, nhà thơ Võ Văn Hoa, quê ở làng Thi Ông, xã Vĩnh Định, cho biết: “Làng tôi cũng như nhiều làng khác được náu mình bên dòng Vĩnh Định thật là thơ mộng và mát mẻ. Chính tôi cũng đã làm thơ về Vĩnh Định và được nhạc sĩ đồng cảm phổ nhạc.

Tuy nhiên, sau này do nhiều biến đổi của khách quan và cả chủ quan, nên dòng Vĩnh Định không còn được như xưa. Đáng nói nhất là nạn bèo Tây nhiều năm nay đã làm tắc nghẽn dòng chảy, khiến sông nhiều chỗ tù đọng, rác thải bám vào, ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường sống của người dân, kể cả việc sản xuất nông nghiệp như nuôi gia cầm, thủy sản.

Theo tôi, chính quyền địa phương và các đơn vị cần có kinh phí để bảo vệ môi trường, chống nạn bèo hoa dâu và vận động người dân cùng chung tay góp sức tham gia giữ gìn dòng sông quê hương, để Vĩnh Định lại sạch đẹp, thông thoáng”.

Chúng tôi lại đi dọc theo dòng sông đến xã Triệu Cơ để quan sát Vĩnh Định vào mùa hè. Mặc dù đất trời đang nắng chói chang, thiếu mưa nhưng nhiều nơi vẫn có tình trạng bèo lấn lướt dòng chảy, kể cả những nơi sông khá rộng như khu vực Ngô Xá Đông của xã Triệu Trung trước đây.

Ông Nguyễn Chơn Chí, một người dân địa phương bày tỏ: “Bèo mùa này tuy có đỡ hơn nhưng sau những cơn mưa thì bà con lại sợ bèo giăng đầy mặt sông. Đây là chuyện phổ biến vào những năm trước. Nhưng còn nỗi lo khác nữa, đó là con đường chạy qua làng, trục giao thông huyết mạch của vùng này đã và đang bị xói lở. Hiện tại đã xây kè nhưng chỉ được một đoạn, e rằng về lâu dài khó chống chọi với mùa mưa lũ. Việc xây kè hay làm đường thì phải chú trọng thực chất mới phát huy tác dụng lâu bền. Nếu không thì thật khó đạt hiệu quả như người dân mong muốn”.

Cảnh báo khu vực nguy hiểm ven sông Vĩnh Định - Ảnh: P.X.D

Chúng tôi theo người dân tận mắt thấy có những chỗ kè nứt ra gần cả gang tay, kéo dài chừng 5m. Một đoạn đường ước tính trăm mét như thế với nhiều chỗ nứt bên hông giáp với dòng sông đang trực tiếp đe dọa con đường độc đạo này. Đúng là đáng lo ngại nên chính quyền xã Triệu Cơ cũng đã dựng biển cảnh báo nguy hiểm để người qua lại chú ý bảo vệ an toàn cho bản thân. 

Chị Nguyễn Thị Quyến, nhà ở sát đường, đối diện với dòng sông, lo lắng: “Dọc cả đoạn dài đều bị xói lở, đến cả bụi tre còn bị nước cuốn phăng ra giữa sông nên người dân chúng tôi lo lắm. Đoạn dưới còn có kè, còn ngay trước mặt nhà tôi không có, sợ vài mùa mưa nữa đường sá chắc khó trụ nổi, nhà cửa cũng khó yên. Mùa nắng còn đỡ, mùa mưa thì xảy ra tình trạng sạt lở, hư đường, rất nguy hiểm. Bà con rất lo lắng”.

Ông Lê Quang Cường, Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Ngô Xá Đông, cho biết thêm: “Đúng là có hai việc đáng lo ngại là bèo hoa dâu và xói lở con đường ven sông Vĩnh Định. Về tình trạng bèo thì chưa có biện pháp để ngăn ngừa hiệu quả. Còn đối với tình trạng xói lở thì mặc dù nhà nước đã quan tâm cho xây kè, nhưng do nguồn vốn có mức độ nên công trình chưa hoàn thành. Mong rằng cuối năm sẽ tiếp tục xây thêm kè”.

            An Xuân