QTO - "Quê mình đây rồi!". Tiếng reo bật lên đầy xúc động khi nhà báo Ngô Đức Lợi , phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị gặp một chiến sĩ đồng hương đang làm nhiệm vụ nơi đảo xa. Giữa biển trời Trường Sa mênh mông, cuộc gặp gỡ ấy mang đến cảm giác thân thuộc khó diễn tả thành lời. Nhiều năm sau, anh vẫn nhớ như in khoảnh khắc ấy. Giữa đại dương bao la, giữa tiếng sóng và tiếng gió không ngừng nghỉ, hai tiếng “quê mình” bỗng trở nên thiêng liêng hơn bao giờ hết.

Có lẽ đó cũng là cảm xúc chung của nhiều thế hệ phóng viên từng đặt chân đến Trường Sa và nhà giàn DK1. Đằng sau mỗi bài báo, thước phim hay khuôn hình tư liệu là những hải trình đầy gian khó, những ký ức theo họ suốt cuộc đời cầm bút.

Hải trình thử thách những giới hạn

Tháng 1/2025, tôi có mặt trên tàu Trường Sa 21 trong chuyến công tác thăm, chúc Tết cán bộ, chiến sĩ các nhà giàn DK1. Chỉ sau vài giờ rời đất liền, biển đã bắt đầu động. Những con sóng bạc đầu liên tiếp xô vào thân tàu khiến không ít thành viên trong đoàn mặt mày tái nhợt vì say sóng. Thế nhưng không ai muốn bỏ lỡ chuyến đi. Bởi phía trước là những cột mốc chủ quyền giữa biển khơi mà nhiều người làm báo chỉ mơ ước được đặt chân đến một lần trong đời.

Sau ba ngày hai đêm lênh đênh, nhà giàn DK1 hiện ra giữa ngút ngàn sóng nước. Không có cầu cảng hay lối lên cố định, mọi người phải đu dây từ xuồng giữa điều kiện sóng biển liên tục xô đẩy. Chỉ khi thực sự đặt chân lên nhà giàn, tôi mới hiểu hết những gì đồng nghiệp đi trước từng kể về hành trình đến với DK1.

Để đến được với nhà giàn DK1, các phóng viên, nhà báo phải đu dây - Ảnh: NVCC

Năm 2019, nhà báo Nguyễn Thị Việt Thanh, phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị tham gia chuyến hải trình gần 1.000 hải lý trên tàu HQ561 mang mùa xuân đến với huyện đảo. Giữa những đợt cuồng phong khiến nhiều đồng nghiệp nam phải nằm bẹp trong khoang tàu, chị gần như là người hiếm hoi không bị say sóng. “Chỉ có khoảng hai giờ đồng hồ ở mỗi điểm đảo để tác nghiệp”, chị nhớ lại. Hai giờ ấy phải đủ cho việc ghi hình, phỏng vấn, tìm tư liệu và lưu giữ những khoảnh khắc đáng nhớ nhất. Đó là cuộc chạy đua với thời gian mà bất cứ phóng viên nào từng đến Trường Sa cũng đều trải qua.

Mỗi người, một hành trình, một góc nhìn khác nhau nhưng càng đi, càng gặp gỡ những người lính nơi đầu sóng, họ càng hiểu rằng phía sau những cột mốc chủ quyền giữa biển khơi là biết bao hy sinh lặng thầm của những con người đang ngày đêm canh giữ biển trời Tổ quốc.

Ký ức mặn vị biển

Gần 30 năm đã trôi qua nhưng điều nhà báo Nguyễn Tâm Phùng, phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường nhớ nhất sau chuyến công tác Trường Sa năm 1998 là hình ảnh một chiến sĩ trẻ nhòe nước mắt khi ngọn bàng vuông vừa mới nhú lên đã bị gãy mất.

“Những ai chưa từng đến Trường Sa có lẽ khó hình dung hết ý nghĩa của một mầm xanh giữa biển khơi. Vào những năm cuối thập niên 1990, nước ngọt trên đảo quý hơn vàng. Mỗi chiến sĩ chỉ được cấp một lượng nước rất ít cho sinh hoạt hằng ngày. Nước rửa mặt được tận dụng để giặt quần áo rồi tiếp tục dùng tưới cây. Mỗi nhành cây, mỗi mầm lá đều lớn lên bằng sự chắt chiu gần như khắc khổ của những người lính đảo. Giữa đất liền, đó có thể chỉ là một cành cây. Nhưng giữa Trường Sa, đó là một phần sự sống. Ngay giây phút xúc động đó, tôi nhận ra, người lính đảo ngoài tình yêu Tổ quốc, yêu biển đảo họ còn yêu cả những nhành cây, ngọn cỏ”, nhà báo Nguyễn Tâm Phùng nhớ lại.

Nhà báo Nguyễn Thị Việt Thanh và đồng nghiệp tác nghiệp tại đảo Phan Vinh B, năm 2019 - Ảnh: NVCC

Với nhà báo Nguyễn Thị Việt Thanh, Trường Sa lại hiện lên bằng những mảng màu xanh rất khác. Đó là những luống rau nhỏ. Chúng xuất hiện ở những khoảng không gian chật hẹp phía sau khu nhà ở, dưới chân cầu thang, bên hành lang hay trong những góc khuất tránh gió. Ở đâu có một ít đất và chút nước ngọt ít ỏi, ở đó, người lính gieo xuống một mầm xanh.

“Tôi cứ đứng nhìn mãi những luống rau ấy”, chị kể. Trong ký ức của chị, Trường Sa cũng hiện lên qua những cuộc gặp gỡ rất đỗi bình dị. Giữa mênh mông sóng nước, những câu chuyện về quê nhà, về người thân và những dự định còn dang dở nơi đất liền khiến khoảng cách hàng trăm hải lý dường như được kéo lại gần hơn. Chính những cuộc gặp gỡ ấy đã giúp người làm báo hiểu rằng phía sau quân phục hải quân là những con người bằng xương bằng thịt, cũng có nỗi nhớ, những hy sinh và khát vọng rất đỗi đời thường.

Mang Trường Sa về với đất liền

Nếu những chuyến hải trình giúp người làm báo hiểu hơn về cuộc sống nơi đầu sóng, ngọn gió thì khi trở về đất liền, họ lại mang theo một sứ mệnh khác: Kể lại những câu chuyện ấy bằng tất cả sự chân thực, trách nhiệm và tình cảm.

Trong số những phóng viên từng nhiều lần đến với Trường Sa, nhà báo Ngô Đức Lợi luôn nhắc đến một điều đặc biệt. Sau mỗi chuyến đi, anh nhận ra rằng những bài báo về biển đảo không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin hay phản ánh hiện thực. Đôi khi, từ những trang viết ấy lại mở ra những cuộc gặp gỡ, những hành trình và những câu chuyện mang đậm nghĩa tình. Sau chuyến công tác Trường Sa năm 2024, anh thực hiện loạt bài “Gần lắm... Trường Sa”.

Tác phẩm sau đó được trao giải B Giải Báo chí về xây dựng Đảng của tỉnh Quảng Bình (cũ). Nhưng điều khiến anh nhớ nhất không nằm ở giải thưởng, mà là những con người anh gặp trên hành trình. Trong chuyến đi ấy có người con trai trở lại vùng biển nơi cha mình-người liệt sĩ Gạc Ma ngã xuống năm 1988; có người vợ lần đầu được ra đảo Sinh Tồn thăm chồng sau nhiều năm xa cách. Những khoảnh khắc ấy giúp người làm báo hiểu rằng phía sau mỗi người lính đảo luôn có những gia đình âm thầm chờ đợi, sẻ chia và hy sinh.

Nhiều nhà báo từng đến Trường Sa đều mang về những câu chuyện rưng rưng và đặc biệt như thế. Nhà báo Nguyễn Tâm Phùng vẫn nhớ mãi cuộc gặp gỡ xúc động với một chiến sĩ quê ở Lệ Thủy trong một chuyến công tác giữa trùng khơi. Trở về, anh viết một bài báo về người lính trẻ ấy. Ít lâu sau, bố của người chiến sĩ tình cờ đọc được bài báo. Người cha già ở quê nhà xúc động khi nhìn thấy hình ảnh con trai mình giữa Trường Sa xa xôi.

Nhà báo Tâm Phùng kể, đến giờ, gia đình vẫn cẩn thận ép plastic bài báo ấy và lưu giữ ở vị trí trang trọng nhất trong nhà. Có lẽ với người làm báo, niềm vui lớn nhất không nằm ở những giải thưởng, mà ở việc những gì mình viết ra có thể chạm đến trái tim người đọc. Một bài báo được gia đình người lính nâng niu gìn giữ suốt nhiều năm, tự thân nó đã là phần thưởng đặc biệt của nghề.

Từ những hải trình giữa trùng khơi, những người làm báo không chỉ mang về thông tin hay những khuôn hình tư liệu. Họ mang về những câu chuyện của con người, của sự hy sinh và tình yêu Tổ quốc để nối gần hơn khoảng cách giữa đất liền với biển đảo.

Rồi con tàu sẽ cập bến. Những chuyến công tác sẽ khép lại. Nhưng những cuộc gặp gỡ nơi đầu sóng ngọn gió, những ánh mắt, nụ cười và câu chuyện của người lính biển vẫn ở lại trong từng trang viết. Và cũng từ những trang viết ấy, Trường Sa tiếp tục hiện hữu trong lòng đất liền, như một phần máu thịt thiêng liêng của Tổ quốc.

Diệu Hương