QTO - Trong gần 35 năm làm báo, tôi đã có nhiều chuyến đi đáng nhớ. Có những chuyến đi giúp tôi hiểu thêm về vùng đất, có những chuyến đi để lại những tác phẩm tâm huyết. Nhưng có lẽ hai lần tác nghiệp tại vùng Ðông Bắc Thái Lan vẫn là những hành trình mang đến nhiều cảm xúc đặc biệt nhất.

Lần đầu là khi tôi cùng đồng nghiệp thực hiện bộ phim tài liệu về Hội Người Việt Nam toàn Thái Lan nhân dịp kỷ niệm 10 năm thành lập. Lần thứ hai là chuyến công tác cùng đoàn báo chí tỉnh Quảng Trị (cũ). Hai chuyến đi cách nhau không xa, nhưng mỗi lần trở lại đều cho tôi thêm những câu chuyện mới, những góc nhìn mới về cộng đồng người Việt trên đất nước Chùa Vàng.

Hành trình của chúng tôi đi qua các tỉnh Mukdahan, Nakhon Phanom, Udon Thani, Sakon Nakhon, nơi có đông bà con Việt kiều sinh sống. Đây cũng là vùng đất từng in dấu chân của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những năm tháng hoạt động cách mạng ở nước ngoài. Hơn một thế kỷ qua, biết bao thế hệ người Việt đã sinh cơ lập nghiệp nơi đây, hòa nhập với xã hội Thái Lan nhưng vẫn gìn giữ cội nguồn dân tộc.

Tháp Phra That Phanom-biểu tượng tâm linh nổi tiếng của tỉnh Nakhon Phanom, Thái Lan - Ảnh: L.V.N

Điều khiến tôi xúc động trước tiên không phải là những khu đô thị hiện đại hay những cơ sở sản xuất quy mô lớn, mà là những hình ảnh rất đỗi bình dị. Đó là buổi lễ kỷ niệm Quốc khánh 2/9 tại huyện Sawang Daen Din, tỉnh Sakon Nakhon. Trong không gian trang nghiêm, hàng trăm bà con Việt kiều mặc áo dài truyền thống, cùng hát Quốc ca và hướng về Tổ quốc. Giữa tiếng nhạc thiêng liêng ấy, tôi bắt gặp những ánh mắt rưng rưng xúc động. Có những người đã xa quê hương hàng chục năm. Có những người sinh ra trên đất Thái, chưa một lần đặt chân về Việt Nam. Thế nhưng, khi lá cờ đỏ sao vàng tung bay, tình yêu quê hương vẫn hiện hữu nguyên vẹn trong trái tim họ.

Một buổi chiều ở tỉnh Mukdahan, chúng tôi đến thăm gia đình một Việt kiều đang dạy con cháu sử dụng đàn bầu, đàn tranh và hát những làn điệu dân ca Việt Nam. Những đứa trẻ nói tiếng Việt chưa thành thạo nhưng vẫn chăm chú học từng câu hát quê hương. Người ông trong gia đình bảo rằng, dù ở đâu thì con cháu cũng phải biết mình là người Việt, phải hiểu tiếng Việt, văn hóa Việt. Câu nói giản dị ấy khiến tôi nhớ mãi.

Đến bản Mạy, xã Noỏng Nhạt, huyện Mương, tỉnh Nakhon Phanom, tôi thực sự bất ngờ khi bắt gặp hình ảnh một làng quê Việt Nam hiện hữu giữa đất nước Thái Lan. Cổng làng mái ngói đỏ tươi, những câu đối bằng tiếng Việt, những hàng cau, vườn chuối, bờ ao và những ngôi nhà thấp thoáng sau tán cây xanh khiến cảm giác xa quê như tan biến. Hơn 90% cư dân bản Mạy có nguồn gốc từ các tỉnh miền Trung Việt Nam. Trải qua nhiều thế hệ sinh sống trên đất Thái, họ vẫn duy trì tiếng Việt trong sinh hoạt hằng ngày, gìn giữ phong tục tập quán, tổ chức Tết Nguyên đán, thờ cúng tổ tiên và lưu giữ gia phả dòng họ. Nơi đây còn có Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, "địa chỉ đỏ" gắn bó với cộng đồng người Việt và là biểu tượng sinh động của tình hữu nghị Việt Nam - Thái Lan.

Trong những ngày tác nghiệp, tôi được gặp nhiều con người đặc biệt. Đó là ông Dương Văn Can ở tỉnh Mukdahan. Ông từng hai lần bị bắt giam chỉ vì dạy tiếng Việt cho con em Việt kiều trong giai đoạn khó khăn trước đây. Với ông, tiếng mẹ đẻ không chỉ là ngôn ngữ mà còn là linh hồn của dân tộc.

Ở tuổi ngoài 70, ông vẫn miệt mài đứng lớp với niềm tin giản dị nhưng sâu sắc: “Tiếng Việt còn thì nước Việt còn”. Đó là bà Nguyễn Thị Xuân Oanh ở Udon Thani. Dù đã ngoài 80 tuổi, bà vẫn đều đặn nhiều buổi mỗi tuần dạy tiếng Việt miễn phí cho con em kiều bào. Mỗi bài giảng của bà không chỉ là những con chữ mà còn là những câu chuyện về quê hương, về lịch sử dân tộc và đạo lý uống nước nhớ nguồn. Chứng kiến những lớp học ấy, tôi càng hiểu vì sao tiếng Việt vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ trên đất Thái. Đó là nhờ sự hy sinh thầm lặng của những người như ông Can, bà Oanh và rất nhiều kiều bào khác.

Bên cạnh những câu chuyện văn hóa, tôi còn được chứng kiến sự thành đạt của nhiều doanh nhân Việt kiều. Tại Mukdahan, Nakhon Phanom và Udon Thani, nhiều người đã đầu tư các trang trại chăn nuôi lợn, dê quy mô lớn với tổng vốn hàng chục triệu USD.

Chúng tôi cũng được tham quan cơ sở khai thác cát, sỏi lớn nhất vùng Đông Bắc Thái Lan của doanh nhân Nguyễn Ngọc Thìn, một Việt kiều thành đạt luôn dành nhiều tâm huyết cho các hoạt động cộng đồng và hướng về quê hương. Điều đáng quý là dù thành công trên đất khách, họ vẫn luôn đau đáu với nguồn cội. Nhiều người tích cực đóng góp xây dựng các hội đoàn, hỗ trợ dạy học tiếng Việt, tham gia các hoạt động thiện nguyện và là cầu nối thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với Thái Lan.

Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình tác nghiệp tại tỉnh Mukdahan, Thái Lan - Ảnh: L.V.N

Mỗi chuyến tác nghiệp đều để lại những khuôn hình, những trang sổ ghi chép và những tác phẩm báo chí. Nhưng điều quý giá nhất mà nghề báo mang lại cho tôi chính là cơ hội được gặp gỡ những con người bình dị mà phi thường như thế.

Trên đất Thái Lan, tôi hiểu rằng tình yêu Tổ quốc không chỉ hiện hữu nơi quê nhà. Nó có mặt trong những lớp học tiếng Việt ở Udon Thani, Mukdahan, trong tiếng đàn bầu ngân vang giữa vùng Đông Bắc Thái Lan, trong những nén hương thành kính tại Khu tưởng niệm Bác Hồ ở bản Mạy, trong những ngôi đền thờ tổ tiên, trong lá cờ đỏ sao vàng được bà con Việt kiều nâng niu gìn giữ và trong trái tim của những người con đất Việt dù đã xa quê hương nhiều thế hệ.

Nhìn lại hai chuyến tác nghiệp ấy nhân kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6, tôi càng thêm yêu và trân trọng nghề báo. Bởi nghề báo không chỉ cho tôi cơ hội được đi nhiều nơi, gặp nhiều người, mà còn giúp lưu giữ những câu chuyện đẹp về con người, về tình yêu quê hương đất nước và sức sống bền bỉ của văn hóa Việt ở những miền đất xa Tổ quốc. Đó chính là những câu chuyện mà tôi luôn mang theo từ đất Thái.

Lê Vĩnh Nhiên