QTO - Cửa biển Lý Hòa, xã Đông Trạch từng là nơi tấp nập tàu thuyền ra vào, nay vắng bóng những thuyền đánh cá lớn. Thay vào đó chỉ còn những chiếc thuyền nan nhỏ ra vào nhưng cũng rất khó khăn bởi một doi cát khổng lồ chắn ngang dòng chảy ra cửa biển. Ngày qua ngày, cát vẫn tiếp tục bồi lấp, biến cửa biển thành một "nút thắt" khổng lồ, đẩy sinh kế của hàng nghìn người dân nơi đây vào vòng xoáy khó khăn.

Khi cửa biển bị bồi lấp

Cửa biển Lý Hòa đối với người dân xã Đông Trạch không đơn thuần là một cửa sông, đó là lối ra biển để mưu sinh của hàng trăm tàu cá; nơi tiêu thoát nước cho đồng ruộng và cũng là nguồn sống của những vùng nuôi trồng thủy sản trải dài ven sông. Tuy nhiên, những năm qua, cát biển liên tục bồi lấp khiến cửa biển ngày càng thu hẹp. Đến nay, nhiều đoạn gần như bị bịt kín hoàn toàn.

Ông Hồ Đăng Tiến, ngư dân xã Đông Trạch, không giấu được nỗi lo cho biết: Đây đang là thời điểm đi biển thuận lợi nhất trong năm. Những năm trước, tàu thuyền liên tục ra khơi, mang về những khoang đầy cá. Nhưng năm nay, nhiều tàu phải nằm bờ vì không thể vượt qua lớp cát bồi ở cửa biển. Nhiều tàu cá được đầu tư vài tỉ đồng nên mỗi ngày không thể ra khơi là thêm áp lực trả nợ ngân hàng. “Ngư dân không ra biển cũng giống như nông dân phải rời xa ruộng đồng”, ông Tiến chia sẻ thêm.

Hiện, xã Đông Trạch có hơn 300 tàu cá lớn nhỏ đang chịu tác động trực tiếp từ tình trạng bồi lấp cửa biển Lý Hòa. Do cửa biển bị bồi lấp không thể ra vào được nên những tàu công suất lớn phải đi neo đậu ở địa phương khác. Ngay cả các tàu nhỏ cũng thường xuyên mắc cạn và phải chờ thủy triều lên mới dám cho tàu vượt luồng ra biển.

Cửa biển Lý Hòa hiện bị một dải cát bồi lấp dài khoảng 1km và rộng khoảng 100m chắn ngang cửa sông - Ảnh: B.T

Cùng cảnh với ngư dân, những người sống bằng các dịch vụ hậu cần nghề cá cũng bị ảnh hưởng. Tại khu vực thu mua hải sản ven sông, bà Hoàng Thanh Hoa nhìn những kho lạnh hoạt động cầm chừng cho hay: Khi tàu đánh cá không vào ra được, các cơ sở thu mua thiếu nguồn hàng hải sản. Lao động làm nghề bốc xếp, vận chuyển, chế biến thủy sản cũng mất việc hoặc giảm thu nhập. "Điểm nghẽn" ở cửa biển đangtác động dây chuyền đến toàn bộ cộng đồng dân cư sống dựa vào nghề biển. “Cửa biển bị bít lại giống như khóa luôn cánh cửa sinh kế của ngư dân” bà Hoa chia sẻ thêm.

Cửa biển bị bồi lấp còn khiến nước từ thượng nguồn không thể thoát ra biển qua sông Lý Hòa. Hệ quả là việc ngập úng xuất hiện trên diện rộng đối với hàng trăm ha đất lúa và vùng nuôi thủy sản trong lưu vực.

Ông Phạm Việt Tùng, Trưởng phòng Kinh tế xã Đông Trạch cho biết: Việc bồi lấp cửa biển đã làm khoảng 50ha lúa vụ đông-xuân 2025-2026 bị ngập úng; khoảng 20ha đất sản xuất khác trên địa bàn xã không thể gieo trồng đúng thời vụ do nước tồn đọng kéo dài. Gần 200ha diện tích nuôi trồng thủy sản nước mặn, nước lợ chịu ảnh hưởng trực tiếp do nguồn nước không được lưu thông như trước.

“Không chỉ Đông Trạch mà các khu vực thượng lưu thuộc xã Hoàn Lão và Bố Trạch cũng bị ảnh hưởng do việc tiêu thoát nước gặp rất nhiều khó khăn”, ông Tùng cho biết thêm.

Ông Lê Văn Nam, một hộ nuôi thủy sản lo lắng cho biết: Tình trạng bồi lấp cửa biển Lý Hòa đang trở thành "điểm nghẽn" phát triển, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và đời sống của cả vùng hạ lưu. Thể hiện rõ qua việc lấy nước mới và thay nước ao nuôi trở nên khó khăn hơn nhiều. Và chỉ cần chậm thời vụ hoặc môi trường nước biến động là nguy cơ thiệt hại rất lớn cho người nuôi trồng thủy sản.

Vòng luẩn quẩn trong khơi thông cửa biển

Thực tế cho thấy, sau mỗi mùa mưa bão, sóng biển lại mang theo lượng lớn cát bồi tụ vào khu vực cửa biển Lý Hòa. Đặc biệt, cuối năm 2025 và đầu năm 2026, các đợt bão, áp thấp nhiệt đới cùng tình trạng biển động kéo dài đã làm quá trình bồi lấp diễn ra nhanh hơn, khiến luồng lạch ngày càng thu hẹp.

Luồng lạch gần như bi bịt kín khiến những thuyền đánh bắt hải sản nhỏ ra vào rất khó khăn - Ảnh: B.T

Chủ tịch UBND xã Đông Trạch Võ Hải Quân cho biết: Trước tình trạng cấp bách này, đầu năm 2026 UBND xã đã huy động lực lượng, phương tiện đào mở một tuyến cửa biển tạm xuyên qua cồn cát để khơi thông dòng chảy. Hàng nghìn mét khối cát được nạo vét, tạo thành tuyến luồng mới dài khoảng 100m, rộng khoảng 50m với kinh phí khoảng 200 triệu đồng.

Những ngày đầu, dòng nước được khơi thông, tàu thuyền có thể ra vào trở lại. Thế nhưng chỉ khoảng hai tháng sau, dưới tác động của sóng biển và dòng chảy ven bờ, cát tiếp tục bồi tụ, nhanh chóng lấp đầy luồng lạch vừa được mở. Cửa biển lại trở về tình trạng bịt kín như trước. Tiếp đó, tỉnh tiếp tục hỗ trợ 700 triệu đồng để khơi thông cửa biển.

Năm 2022, tỉnh Quảng Bình (cũ) cũng đã đầu tư khoảng 14 tỉ đồng để nạo vét cửa sông Lý Hòa. Tuy nhiên, những giải pháp này cũng chỉ mang tính tạm thời, bởi sau mỗi lần khơi thông, cát lại tiếp tục bồi lấp, khiến nỗ lực giữ luồng lạch ở cửa biển Lý Hòa tiếp tục rơi vào tình cảnh cũ.

Cũng theo ông Quân, đây là vấn đề mang tính liên vùng, ảnh hưởng rất lớn đến kinh tế và sinh kế của người dân liên quan đến các hoạt động khai thác và nuôi trồng thủy sản, tiêu thoát nước và sản xuất nông nghiệp...của nhiều địa phương trong lưu vực sông Lý Hòa. Vì vậy, đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn, vượt quá khả năng tự cân đối của địa phương.

Cần sớm thực hiện giải pháp chiến lược dài hơi

Các chuyên gia thủy lợi nhận định: Cửa sông Lý Hòa chịu tác động tổng hợp của sóng ven bờ, dòng chảy cửa sông và quá trình vận chuyển bùn cát tự nhiên. Trong điều kiện đó, việc nạo vét đơn thuần chỉ có thể giải quyết khó khăn trước mắt, khó mang lại hiệu quả lâu dài và tốn kém nguồn lực. Để xử lý tận gốc tình trạng bồi lấp, cần triển khai một phương án tổng thể gồm xây dựng hệ thống kè dẫn dòng, kè chắn cát, công trình bảo vệ bờ. Đồng thời nạo vét lòng sông, khơi thông dòng chảy khu vực thượng nguồn và điều tiết hợp lý dòng nước nhằm ổn định cửa sông, bảo đảm tiêu thoát lũ, chống ngập úng và duy trì luồng tàu ra vào an toàn.

Một đoạn luồng lạch gần như bi bịt kín khiến tàu đánh cá lớn không thể vào ra - Ảnh: B.T

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Quốc Tuấn nhấn mạnh, tình trạng bồi lấp cửa biển Lý Hòa đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân trong toàn lưu vực, đồng thời tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế-xã hội địa phương. Tỉnh đặc biệt quan tâm đến vấn đề này và phương án xây dựng tuyến sông đào mới thông ra biển đang được xem là giải pháp chiến lược để tạo hướng thoát nước ổn định và giảm nguy cơ bồi lấp lâu dài.

Hiện, UBND tỉnh đã báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất đầu tư dự án xây dựng tuyến sông đào từ sông Lý Hòa ra biển với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 1.000 tỉ đồng từ nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.

Hàng nghìn ngư dân, nông dân và hộ nuôi trồng thủy sản đang từng ngày chờ đợi việc sớm xây dựng một công trình đủ sức ổn định dòng chảy và ngăn cát bồi lấp để có thể chấm dứt vòng luẩn quẩn bồi lấp kéo dài nhiều năm qua; để dòng sông tìm lại lối ra biển và người dân tìm lại sự ổn định vốn có nhằm phát triển sản xuất, đời sống.

                                                                                          Thành Quảng