QTO - Hiện nay, Bộ tiêu chí quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) giai đoạn 2026-2030 đã được ban hành để thực hiện. Tuy nhiên, đối chiếu theo bộ tiêu chí mới, nhiều xã đứng trước nguy cơ sụt giảm tiêu chí. Bên cạnh đó, việc chưa có hướng dẫn cụ thể của các bộ, ngành về thực hiện bộ tiêu chí mới khiến các địa phương khó triển khai.

Sụt giảm tiêu chí

Sau khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, các địa phương gặp không ít khó khăn do sự chênh lệch giữa các xã cũ. Nhiều xã sau khi rà soát, các tiêu chí NTM bị sụt giảm; không ít xã phải bắt tay thực hiện lại các tiêu chí ngay từ đầu.

Xã Trung Thuần được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã Quảng Lưu, Quảng Tiến, Quảng Thạch. Trước khi sáp nhập, đây là 3 xã có điều kiện kinh tế khó khăn của huyện Quảng Trạch (cũ). Nếu như trước sáp nhập, các xã cơ bản hoàn thành và đạt các tiêu chí NTM thì sau sáp nhập, qua rà soát các tiêu chí theo Bộ tiêu chí quốc gia xây dựng NTM giai đoạn 2026-2030, xã Trung Thuần chỉ đạt 3/10 tiêu chí. 

Không ít địa phương bị sụt giảm tiêu chí nông thôn mới sau sáp nhập - Ảnh: Đ.N

Phó Chủ tịch UBND xã Trung Thuần Mai Xuân Anh Huyên cho biết: Xác định nhiệm vụ xây dựng NTM là quan trọng và phải thực hiện liên tục, ngay sau khi ổn định tổ chức, xã đã tiến hành rà soát các tiêu chí để tập trung thực hiện. Qua rà soát sơ bộ theo Bộ tiêu chí xây dựng NTM giai đoạn 2026-2030, Trung Thuần thuộc xã nhóm 3 hiện đạt mức độ thấp.

Nguyên nhân do xuất phát điểm của xã sau sắp xếp đơn vị hành chính còn nhiều khó khăn, các tiêu chí về quy hoạch, hạ tầng kinh tế-xã hội, phát triển kinh tế nông thôn, đào tạo nguồn nhân lực và chuyển đổi số chưa bảo đảm. Một số tiêu chí có nền tảng thực hiện từ các xã trước khi thành lập, như: Văn hóa, giáo dục, y tế, môi trường, hệ thống chính trị cơ bản được duy trì nhưng chưa bảo đảm đầy đủ các chỉ tiêu thành phần theo yêu cầu của bộ tiêu chí mới. Qua đối chiếu với 10 tiêu chí mới theo bộ tiêu chí mới, xã có 7 tiêu chí chưa đạt và 3 tiêu chí đạt nhưng ở mức yếu.

Tương tự, xã Tuyên Bình được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã: Phong Hóa, Mai Hóa và Ngư Hóa. Trước khi sáp nhập, các xã đã hoàn thành việc xây dựng NTM. Mặc dù đạt không ít kết quả tích cực trong xây dựng NTM, tuy nhiên, sau sáp nhập, nguy cơ sụt các tiêu chí NTM là điều không tránh khỏi. Theo báo cáo của xã, về cơ bản xã vẫn đạt 19 tiêu chí NTM, nhưng hiện vẫn có 3 tiêu chí nguy cơ sụt giảm.

Cần có hướng dẫn cụ thể

Để phù hợp với thực tiễn sau khi chính quyền 2 cấp đi vào hoạt động, bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM giai đoạn 2026-2030 đã được ban hành với 10 tiêu chí, 47 chỉ tiêu. Mỗi tiêu chí đều được chia theo 3 nhóm xã gồm nhóm xã 1, nhóm xã 2, nhóm xã 3 để phù hợp với thực tiễn và sự phát triển của từng xã. Việc bộ tiêu chí áp dụng theo từng nhóm xã thể hiện tính linh hoạt, giúp các địa phương có thể hoàn thành các tiêu chí để sớm về đích NTM.

Tuy nhiên, hiện nay, việc triển khai thực hiện bộ tiêu chí giai đoạn 2026-2030 chưa có hướng dẫn đầy đủ. Đây là trở ngại với nhiều địa phương.

Ông Mai Văn Minh, Bí thư Đảng ủy xã Tuyên Hóa, cho biết: Hiện nay, việc xây dựng NTM được thực hiện theo bộ tiêu chí mới giai đoạn 2026-2030. Vì vậy, xã phải rà soát và thực hiện lại các tiêu chí. Tuy nhiên, do chưa có chủ trương, hướng dẫn đầy đủ của Trung ương, tỉnh nên xã gặp không ít khó khăn trong việc bố trí nguồn lực để xây dựng NTM. Để không gián đoạn quá trình xây dựng NTM của địa phương, sau khi rà soát các tiêu chí, xã đã chỉ đạo các tổ chức, đơn vị trước mắt tiếp tục thực hiện và nâng cao các tiêu chí.

Phó Chánh Văn phòng điều phối nông thôn mới, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Quản lý chất lượng Nguyễn Quốc Tuấn cho biết: Theo Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg, bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM giai đoạn 2026-2030 đã được ban hành, tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại chỉ có 4/13 bộ, ngành có hướng dẫn cụ thể. Điều này gây không ít khó khăn cho các địa phương khi bắt tay vào triển khai. Trước mắt, đơn vị sẽ chỉ đạo các địa phương tổ chức rà soát các tiêu chí NTM theo bộ tiêu chí giai đoạn 2026-2030 gửi về Văn phòng điều phối NTM. Trong thời gian chờ hướng dẫn cụ thể của bộ, ngành, các địa phương cần ưu tiên nguồn lực tiếp tục triển khai thực hiện các tiêu chí, qua đó củng cố và nâng cao chương trình xây dựng NTM trên địa bàn.

Đ.N