QTO - Hơn 30 năm trước, đồng bào dân tộc Bru-Vân Kiều, Pa Kô của nhiều bản làng nằm dọc theo dòng sông Sê Pôn của các xã Lìa, A Dơi đã tìm nhiều loài cây gỗ quý như giáng hương, huê, trắc… trong rừng về trồng xung quanh nhà, trên nương rẫy.

Xuyên rừng, băng qua khe, suối rồi leo ngược lên ngọn đồi, tôi cùng anh Hồ Văn Còm (49 tuổi) ở bản Kỳ Tăng, xã Lìa mới đặt chân đến khu vực nương rẫy có hơn 60 cây giáng hương cổ thụ mọc tự nhiên. Anh Hồ Văn Còm nói rằng, loài cây giáng hương cổ thụ ở xã Lìa, A Dơi thuộc loài quả to, cây càng nhiều năm tuổi thì gỗ càng đỏ và bền chắc. Hiện tại, có hàng trăm hộ đồng bào dân tộc Bru-Vân Kiều, Pa Kô ở xã Lìa, A Dơi sở hữu ít nhất là vài cây, còn nhiều nhất 30-40 cây giáng hương cổ thụ nên nhiều người thường ví von là lạc vào “lãnh địa” giáng hương cổ thụ khi đặt chân đến miền đất này.

Già làng Ăm Moan (80 tuổi) ở bản A Quan, xã Lìa cho biết, hiện gia đình ông đang sở hữu hàng chục cây giáng hương cổ thụ, ngoài ra còn sở hữu vườn gỗ trắc với diện tích gần 2ha. Từ năm 1994, cứ mỗi lần lên nương, rẫy hoặc vào rừng, gặp cây giáng hương mọc hoang, già làng Ăm Moan đào về trồng xung quanh vườn nhà để làm choái trồng cây hồ tiêu. Và những cây giáng hương ấy được già làng Ăm Moan chăm sóc cho đến tận bây giờ. Nhiều năm qua, đã có hàng chục người ghé qua ngỏ ý mua vườn cây giáng hương cổ thụ và vườn gỗ trắc.. với giá hàng chục triệu đồng/cây nhưng già làng Ăm Moan từ chối không bán.

Vườn giáng hương trên nương rẫy của người dân xã Lìa - Ảnh: S.H

Đối với bà Hồ Thị Bút ở bản 7, xã Lìa, 6 cây giáng hương cổ thụ có tuổi hơn 32 năm là “gia tài” mà người chồng quá cố để lại cho bà. Mỗi cây cao hàng chục mét vươn tán lá xanh tỏa bóng che chắn cho căn nhà sàn của bà Hồ Thị Bút. Mấy năm gần đây, đã có nhiều người đến hỏi mua 6 cây giáng hương cổ thụ nhưng bà Bút từ chối.

Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm khu vực Lao Bảo Nguyễn Minh Hiền cho biết, đối với đồng bào dân tộc Bru-Vân Kiều, Pa Kô khi thực hiện việc tuyên truyền bảo vệ rừng phải linh hoạt, mềm dẻo mới mang lại hiệu quả trong thực tế. Đơn cử như việc tuyên truyền các hộ đồng bào dân tộc Bru-Vân Kiều, Pa Kô ở các xã Lìa, A Dơi có cây giáng hương cổ thụ nằm trong diện tích đất được cấp quyền sử dụng đất, lực lượng kiểm lâm phải đến từng nhà để tuyên truyền, giải thích cho người dân hiểu việc khai thác gỗ giáng hương phải được cơ quan có thẩm quyền cấp phép. Nếu tự ý khai thác loài cây quý hiếm này khi chưa được các cơ quan chức năng đồng ý sẽ là hành vi vi phạm pháp luật. Tuyệt đối không được khai thác cây giáng hương cổ thụ cũng như các loài cây rừng khác trong rừng tự nhiên, “rừng ma”… vì giáng hương thuộc nhóm gỗ IIA quý hiếm, cấm khai thác.

Sỹ Hoàng