QTO - Sở hữu một "kho báu" di sản văn hóa phong phú, Quảng Trị có nhiều cơ hội để phát triển công nghiệp văn hóa. Nhận thức rõ điều đó, việc khơi dậy những giá trị di sản văn hóa, tạo động lực cho sự phát triển đang là mục tiêu của tỉnh...

Lợi thế nổi trội

Những ngày đầu tháng 7, tiết trời ẩm ương không ngăn được dòng người đến Quảng Trị. Ai cũng mong muốn hòa mình vào Lễ hội Vì Hòa bình, một sự kiện đặc biệt của tỉnh. Trải nghiệm bầu không khí lễ hội, nhiều người ấm lòng khi thấy vùng đất chịu nhiều đau thương, mất mát do chiến tranh đã chuyển mình ấn tượng, trở thành biểu tượng của khát vọng hòa bình.

Cựu chiến binh Trần Xuân Khởi, quê ở Phú Thọ lặng lẽ đứng nhìn dòng Thạch Hãn. Vượt quãng đường xa xôi đến Quảng Trị, ông Khởi xúc động chia sẻ: “Năm nào, tôi cũng thu xếp vào Quảng Trị hương khói cho đồng đội. Những lần trở lại gần đây, tôi cảm nhận thêm nhiều điều mới mẻ. Đáng chú ý là phương thức đón tiếp, cách làm du lịch của người dân nơi đây đã đổi khác rất nhiều. Nhờ thế, chúng tôi được trải nghiệm nhiều hơn, nghe những câu chuyện sâu sắc hơn, dường như sống lại ký ức của một thời hoa lửa”.

Du khách nước ngoài đến Khu Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải tham gia hoạt động trồng cây xanh, gửi gắm thông điệp hòa bình - Ảnh: T.L

Điều ông Khởi thấy cũng là cảm nhận chung của nhiều du khách đến Quảng Trị gần đây. Sau sáp nhập, Quảng Trị sở hữu hệ thống di sản văn hóa phong phú, đa dạng, mang tính đặc thù. Với hàng trăm di tích được xếp hạng, trong đó có nhiều di tích quốc gia đặc biệt, cùng hệ thống di sản phi vật thể phong phú, tỉnh hội tụ đầy đủ các yếu tố để hình thành các sản phẩm văn hóa, sáng tạo có giá trị cao.

Các di tích như: Thành Cổ Quảng Trị, địa đạo Vịnh Mốc, Khu Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải… không chỉ mang giá trị lịch sử sâu sắc mà còn là nguồn “tài nguyên ký ức đặc biệt”. Bên cạnh đó, hệ thống di sản vật thể, đặc biệt là không gian văn hóa của các dân tộc: Bru-Vân Kiều, Pa Kô, Tà Ôi, Chứt… cũng đang thu hút du khách.

Nắm bắt lợi thế ấy, những năm gần đây, các cấp, ngành, đơn vị liên quan trong tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp phát triển công nghiệp văn hóa, tạo bước chuyển biến mới. Các yếu tố của nền kinh tế sáng tạo bước đầu hình thành. Việc gắn kết di sản với phát triển du lịch đã đạt được kết quả rõ nét. Các dòng sản phẩm như: Du lịch chiến trường, du lịch lịch sử-tâm linh, du lịch cộng đồng… đã và đang từng bước được hình thành, khai thác hiệu quả. Một số chương trình tham quan, trải nghiệm theo hướng kể chuyện ra đời, góp phần nâng cao giá trị cảm xúc, tạo chiều sâu trải nghiệm cho du khách.

Trên địa bàn tỉnh, việc ứng dụng công nghệ trong bảo tồn và phát huy giá trị của các di tích, di sản văn hóa bước đầu được triển khai. Một số hạng mục tại Bảo tàng Quảng Trị đã được số hóa. Đến nhiều di tích, du khách nắm bắt thông tin thuận tiện hơn nhờ có mã QR. Nội dung trình bày và thuyết minh điện tử từng bước được xây dựng. Việc thí điểm số hóa một số lễ hội truyền thống của đồng bào Chứt đã mở ra hướng tiếp cận mới trong bảo tồn, lan tỏa giá trị di sản.

“Viên ngọc thô” cần mài giũa

Dù có tiềm năng lớn và đã đạt được kết quả ban đầu nhưng thẳng thắn nhìn nhận, công nghiệp văn hóa tại Quảng Trị vẫn còn là một “viên ngọc thô”. Trên địa bàn, chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa hoàn chỉnh vẫn chưa được hình thành. Các sản phẩm văn hóa còn đơn điệu, chưa có thương hiệu mạnh và chưa tạo được dấu ấn trên thị trường.

Một thực tế khác là năng lực đổi mới sáng tạo còn hạn chế. Theo ghi nhận, số lượng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa còn ít, thiếu đơn vị có khả năng dẫn dắt thị trường. Những sản phẩm đột phá trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đặc biệt là công nghệ số vẫn chưa hình thành. Nguồn nhân lực sáng tạo còn thiếu và yếu. Đội ngũ nghệ nhân đang có xu hướng già hóa, trong khi lớp người kế cận chưa được đào tạo bài bản. Một “điểm nghẽn” nữa đó là nguồn lực đầu tư cho văn hóa còn hạn chế và chưa đồng bộ. Tỉnh còn thiếu các không gian sáng tạo, trung tâm văn hóa hiện đại và sự kết nối hiệu quả giữa văn hóa, công nghệ với doanh nghiệp.

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lê Thị Ngọc Hà, để chuyển hóa hiệu quả nguồn lực di sản văn hoá thành động lực phát triển công nghiệp văn hóa, Quảng Trị cần triển khai đồng bộ hệ thống giải pháp mang tính tổng thể, bảo đảm sự kết hợp chặt chẽ giữa thể chế, công nghệ, thị trường và nguồn nhân lực.

Trong đó, yêu cầu đặt ra là phải hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển; đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản văn hóa, phát triển nguồn nhân lực sáng tạo, xây dựng không gian sáng tạo văn hóa và sản phẩm văn hóa đặc trưng, đẩy mạnh truyền thông và xây dựng thương hiệu… Từ đó, để Quảng Trị khẳng định vị thế một vùng đất giàu truyền thống, đồng thời năng động, sáng tạo và hội nhập trong thời kỳ mới.

Tây Long