QTO - Vào buổi sáng ngày 30/4, trong khuôn viên Bảo tàng Quảng Trị cơ sở 2 tại phường Đông Hà, tôi gặp em Trần Thảo Ngân, học sinh lớp 4B, Trường tiểu học Hàm Nghi cùng các bạn và người thân của mình đang chuẩn bị hoạt động tham quan, trải nghiệm...

Nơi thời gian dừng lại

Buổi sáng ấy, dưới sự hướng dẫn của các thuyết minh viên, Trần Thảo Ngân quyết định tập làm người kể chuyện lịch sử. Hành trang Ngân mang theo là cuốn sách “135 chuyện kể về Bác Hồ” do Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch phối hợp với Nhà xuất bản Thông tấn biên soạn, xuất bản.

Ngân cho hay: “Đây là tập hợp những câu chuyện xúc động, chân thực, sâu sắc nhất mà những người từng may mắn sống, làm việc, học tập gần gũi bên Bác kể lại. Và trong không gian linh thiêng, giàu cảm xúc tại Bảo tàng Quảng Trị, cháu muốn kể với mọi người về Bác Hồ kính yêu, về lời Bác dạy đối với lịch sử nước nhà “Dân ta phải biết sử ta/Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”.

Đúng như Trần Thảo Ngân chia sẻ, khi bước vào không gian của Bảo tàng Quảng Trị cơ sở 2, em cảm nhận thời gian như dừng lại. Lịch sử quê hương, đất nước từ quá khứ dội về. Vùng đất Quảng Trị hiện lên không chỉ có đau thương, mất mát mà bất khuất, kiên cường, thủy chung và bình dị.

Bảo tàng Quảng Trị cơ sở 2 thu hút nhiều du khách đến tìm hiểu các hiện vật - Ảnh: T.L

Khởi công xây dựng năm 2000 và chính thức mở cửa đón khách tham quan từ tháng 5/2008, Bảo tàng Quảng Trị cơ sở 2 trở thành điểm đến lý tưởng giúp mọi người cảm nhận, tìm hiểu khá rõ về chiều sâu văn hóa, lịch sử một vùng đất qua chính những câu chuyện người thật, việc thật, tái hiện bằng chất liệu nguyên bản của hơn 10.000 tài liệu, hiện vật sắp xếp theo một trình tự logic với 16 chuyên đề trải dài từ quá khứ đến hiện tại.

Không gian trưng bày trong nhà với diện tích lên đến 2.350m², bố trí ở hai tầng chia làm ba nội dung chính: Tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên; văn hóa các dân tộc; lịch sử, xã hội tỉnh Quảng Trị qua các thời kỳ. Trải nghiệm các lớp trầm tích lịch sử, văn hóa, để thấy một Quảng Trị kiên cường, hào sảng, từng ba lần được lịch sử lựa chọn làm “kinh đô”: Lần thứ nhất là thủ phủ Ái Tử của Chúa Nguyễn Hoàng. Lần thứ hai là thành Tân Sở của vua Hàm Nghi. Và lần thứ ba là nơi đóng trụ sở Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, quân dân Quảng Trị anh dũng lập nên nhiều chiến công vang dội với lũy thép Vĩnh Linh cùng Quảng Bình trở thành tuyến đầu miền Bắc xã hội chủ nghĩa; với sông Hiền Lương-khát vọng thống nhất non sông, 20 năm bên thương, bên nhớ; với Gio Linh, Đông Hà, Cam Lộ, Đường 9-Khe Sanh, Hải Lăng, Triệu Phong chiến công lẫy lừng... Và còn đó, một Cổ thành Quảng Trị 81 ngày đêm chấn động địa cầu “quyết tử cho Tổ quốc, quyết sinh”...

Khi người và hiện vật hòa chung làm một

Tôi biết Nguyễn Thị Thùy An (SN 1987), thuyết minh viên Bảo tàng Quảng Trị cơ sở 2 trong một lần đến tìm hiểu những kỷ vật liên quan đến nữ anh hùng Lê Thị Tuyết của quê hương xã Vĩnh Định. Trước di ảnh nữ anh hùng Lê Thị Tuyết, Thùy An như “nhập hồn” vào mạch cảm xúc.

Chị bảo: “Hàng trăm lần tôi kể cho du khách về tấm gương hy sinh liệt oanh của người con gái vùng đất Vĩnh Định, nhưng không lần nào giống lần nào, và lần nào nước mắt tôi cũng rơi”.

“Nữ du kích anh hùng Lê Thị Tuyết hy sinh khi vừa tròn 19 tuổi, ngay trên mảnh đất quê hương Duân Kinh, xã Hải Xuân cũ (nay là xã Vĩnh Định). Hiện tại, bảo tàng còn lưu giữ một số kỷ vật sưu tầm được từ năm 1975 như chiếc áo chị từng mặc khi bị giặc tra tấn; cái soong nhỏ bọn lính Trâu Điên dùng luộc gan của chị rồi chia nhau ăn...”, Nguyễn Thị Thùy An cho biết.

Thuyết minh viên Nguyễn Thị Thùy An giới thiệu cho du khách về câu chuyện nữ anh hùng Lê Thị Tuyết - Ảnh: T.L

Nguyễn Thị Thùy An dẫn tôi đến dưới gốc “Cây đời” tại gian khánh tiết. Chị bảo rất thích địa điểm này và dành nhiều thời gian hình thành nên một câu chuyện về hình ảnh gốc “Cây đời”. Qua lời thuyết minh, tôi hình dung rõ ràng về một “Cây đời” thẳng đứng đâm chồi nảy lộc vươn lên giữa thinh không. Trên cao, bầu trời xanh vời vợi tượng trưng cho cõi dương. Sàn trung tâm hạ xuống ba cấp tượng trưng cho cõi âm. “Cây đời” ngày ngày làm mạch nối giữa trời và đất, âm với dương, giữa quá khứ với hiện tại, hướng tới tương lai.

Phía sau gốc “Cây đời” sừng sững bức phù điêu “Non Mai, sông Hãn”- cặp đôi sông núi biểu trưng văn hóa, con người Quảng Trị. Trên bức phù điêu, hình tượng ba ngọn núi Tá Linh Sơn, Mai Lĩnh Sơn và Linh Sơn hợp thành không gian văn hóa ba dân tộc Kinh, Bru-Vân Kiều và Tà Ôi sinh sống trên mảnh đất Quảng Trị. Từ mạch nguồn văn hóa sâu thẳm ấy, sông Thạch Hãn uốn lượn qua bao làng quê, xuôi chảy về biển lớn, hòa vào dòng chảy văn hóa chung của dân tộc.

Trong không gian “Cây đời”, còn có biểu tượng mặt trống đồng, kết tinh những giá trị di sản văn hóa dân tộc như vầng dương đang nhô lên báo hiệu một ngày mới, một vận hội mới, một trang sử mới về quá trình hội nhập và phát triển của tỉnh Quảng Trị.

Tốt nghiệp khoa Ngữ văn, Trường đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, sau khi ra trường, Thùy An được tuyển dụng vào Sở Văn hóa tỉnh Quảng Trị cũ làm biên tập viên tại Trung tâm Phát hành phim và Chiếu bóng. Năm 2016, theo sự điều động, Thùy An chuyển về Bảo tàng tỉnh Quảng Trị.

“Từ một biên tập viên quen với trang viết, tôi trở thành thuyết minh viên trực tiếp dẫn dắt, kết nối và truyền tải những tư liệu lịch sử đến với du khách. Đây là một thử thách không nhỏ. Bằng nỗ lực bản thân cùng sự dìu dắt, động viên tận tình của các anh chị đi trước, tôi dần thích nghi và trưởng thành. Khi từng câu chuyện lịch sử không còn những dòng chữ khô khan mà trở thành từng ký ức sống động, tôi khéo léo chuyển hóa thành những lời kể gần gũi, chân thành, chạm đến cảm xúc người nghe. Hiện nay, ngoài công việc chính là thuyết minh viên, tôi còn phụ trách công tác tuyên truyền và quản trị viên trang Bảo tàng Quảng Trị cơ sở 2”, Nguyễn Thị Thùy An tâm sự về nghề.

Ngô Thanh Long