QTO - Sinh ra và lớn lên ở làng Đức Phổ xưa (nay thuộc phường Đồng Hới), nghệ nhân trà Trần Thị Thanh Nhị vẫn ngày ngày cần mẫn luyện hương cho trà, góp phần nâng tầm trải nghiệm di sản trà trên mảnh đất Cố đô Huế. Trong không khí đầu xuân năm mới, trong hương thơm lan tỏa của trà Nhị Độ Mai do chính tay chị chế tác, phóng viên (P.V) Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị có buổi trò chuyện với nghệ nhân trà Thanh Nhị.

P.V: Mở quán trà ở Huế từ năm 2015, đến nay đã hơn 10 năm nghệ nhân Trần Thị Thanh Nhị gắn bó với nghệ thuật trà. Hành trình đó chắc hẳn nhiều khó khăn, thách thức với một cô gái Quảng Trị bé nhỏ lập nghiệp ở phương xa. Trong nỗ lực miệt mài, bền bỉ của chị, quê nhà Quảng Trị có phải cũng là một cơ duyên, động lực thôi thúc lớn lao?

Nghệ nhân Trần Thị Thanh Nhị: Tôi luôn nghĩ, mình đi được bao xa không chỉ nhờ đam mê, mà nhờ vào gốc rễ tinh thần phía sau mình. Tôi sinh ra ở Quảng Trị-một vùng đất nhiều nắng gió, khắc nghiệt nhưng giàu nghị lực. Chính sự khắc nghiệt ấy đã rèn cho tôi tính bền bỉ và sự nhẫn nại. Khi còn trẻ, tôi không nghĩ đó là hành trang đặc biệt, nhưng càng đi xa, tôi càng nhận ra đó là vốn quý nhất.

Năm 2015, khi mở trà quán tại Huế, tôi mang theo cái chất mộc mạc và tinh thần không ngại khó của người con Quảng Trị. Hơn 10 năm gắn bó với nghệ thuật trà, có những giai đoạn thử thách rất lớn, nhưng mỗi lần chùn bước, tôi lại tự nhắc mình phải sống và làm nghề xứng đáng với nơi đã nuôi dưỡng mình. Huế cho tôi không gian văn hóa để trà thăng hoa, còn Quảng Trị cho tôi nội lực để đi đường dài.

Nghệ nhân trà Trần Thị Thanh Nhị -Ảnh: M.N

P.V: Lựa chọn dòng trà luyện hương để tiếp cận người thưởng thức, đặc biệt là với giới trẻ, nghệ nhân Thanh Nhị chắc hẳn ấp ủ những ý định và mục tiêu riêng?

Nghệ nhân Trần Thị Thanh Nhị: Nếu người làm nghề không chủ động định hướng thẩm mỹ, thì đôi lúc thị hiếu sẽ tự dẫn dắt văn hóa đi theo chiều khá dễ dãi. Tôi chọn dòng trà luyện hương để tiếp cận người trẻ không phải vì nó dễ bán, mà vì nó là điểm chạm phù hợp với cảm quan đương đại. Người trẻ hôm nay quen với sự tinh tế về mùi hương, về trải nghiệm giác quan. Trà luyện hương, nếu được làm đúng chuẩn mực, có thể mở ra cánh cửa đầu tiên để họ bước vào thế giới trà. Nhưng điều tôi hướng đến không chỉ là sự yêu thích ban đầu. Tôi mong qua đó, người trẻ dần hình thành khả năng phân biệt hương tự nhiên và hương gượng ép, cảm nhận được sự hài hòa thay vì chạy theo ấn tượng mạnh. Đó là quá trình nuôi dưỡng gu thưởng thức, chứ không chỉ thỏa mãn sở thích tức thời.

P.V: Hiên trà Nhị Độ Mai do nghệ nhân Thanh Nhị và chồng là anh Trương Minh Hiếu đồng sáng lập đang là địa chỉ hấp dẫn người yêu trà, nhất là những bạn trẻ mong muốn khám phá vẻ đẹp của nghệ thuật trà. Đáng chú ý, ngày càng nhiều du khách cũng tìm đến địa chỉ này để tìm hiểu, trải nghiệm. Vậy, Hiên trà Nhị Độ Mai khác biệt như thế nào so với các quán trà phong phú, đa dạng của TP. Huế?

Nghệ nhân Trần Thị Thanh Nhị: Hiên trà Nhị Độ Mai không đơn thuần là một quán trà, mà là một mô hình văn hóa sáng tạo dựa trên di sản trà Huế. Tại Hiên trà Nhị Độ Mai, chúng tôi theo đuổi một hướng đi khác: Lấy trà làm trung tâm để kể câu chuyện về phong vị cố đô. Dòng trà Hoàng Mai Huế, trà luyện hương theo mùa, hay những buổi thực hành thưởng trà đều được xây dựng như một sản phẩm văn hóa có chiều sâu, chứ không chỉ là dịch vụ giải khát.

Giữa sự đa dạng của các quán trà tại Huế, Nhị Độ Mai chọn cách phát triển dựa trên bản sắc: Nghiên cứu kỹ thuật luyện hương truyền thống, phục dựng phong vị trà gắn với văn hóa Huế và tạo nên trải nghiệm có cấu trúc để người trẻ, du khách thực sự hiểu giá trị của trà Việt. Chúng tôi cũng xem đây là một hướng khai thác sản phẩm du lịch văn hóa bền vững, là nơi du khách không chỉ tham quan, mà được tham dự vào một thực hành sống động của di sản.

Có lẽ vì sự nhất quán đó mà Nhị Độ Mai không chỉ được người yêu trà tìm đến, mà còn được nhìn nhận như một mô hình khởi nghiệp sáng tạo từ văn hóa địa phương. Nếu nói về sự khác biệt, tôi nghĩ đó là việc chúng tôi đặt trà vào vị thế của một di sản sống vừa gìn giữ truyền thống, vừa đối thoại với đời sống đương đại.

Hiên trà Nhị độ mai là địa chỉ thực hành di sản trà độc đáo- Ảnh: NVCC

P.V: Quảng Trị cũng có không ít vùng đất trồng được trà ngon và văn hóa thưởng trà cũng hình thành từ lâu đời. Theo nghệ nhân Thanh Nhị, Quảng Trị còn thiếu những điều kiện cần và đủ nào để nâng tầm trà bản địa?

Nghệ nhân Trần Thị Thanh Nhị: Muốn nâng tầm trà bản địa, chúng ta phải đi từ tư duy nông sản sang tư duy di sản. Theo tôi, Quảng Trị có nền tảng tự nhiên tốt để phát triển trà chất lượng. Tuy nhiên, để trà không dừng ở mức nguyên liệu thô mà trở thành sản phẩm trải nghiệm xứng tầm, cần một chiến lược tổng thể. Trước hết là quy hoạch và bảo hộ thương hiệu vùng có thể tiến tới xây dựng chỉ dẫn địa lý cho những vùng trà đặc thù. Khi tên vùng gắn với chất lượng được kiểm chứng, giá trị kinh tế và văn hóa sẽ được bảo đảm lâu dài. Tiếp theo là đầu tư vào chế biến sâu và đào tạo nhân lực nghề trà. Trà ngon nếu không có kỹ thuật chế tác tinh tế, không có người hiểu và kể được câu chuyện của nó, thì rất khó tạo dấu ấn trên thị trường cao cấp. Bên cạnh đó, cần gắn trà với du lịch trải nghiệm.

Tôi tin nếu có những không gian thực hành trà, những lễ hội hay tuyến du lịch gắn với vùng trà, du khách sẽ đến không chỉ để mua sản phẩm mà để tham dự vào đời sống văn hóa của địa phương. Cuối cùng, rất cần sự kết nối giữa nhà nông-nghệ nhân-nhà nghiên cứu-doanh nghiệp-chính quyền. Khi có một hệ sinh thái đồng hành, trà Quảng Trị hoàn toàn có thể trở thành một biểu tượng văn hóa-kinh tế mới của địa phương. Tôi tin vùng đất nhiều nắng gió ấy không thiếu nội lực. Điều cần là một tầm nhìn dài hạn và sự kiên định trong xây dựng thương hiệu trà bản địa.

P.V: Trước đây, nghệ nhân Thanh Nhị đã có dịp giới thiệu nghệ thuật trà với người yêu trà Quảng Bình (cũ), nay là Quảng Trị hay chưa? Và trong tương lai, chị có tiếp tục theo đuổi dự định này hay không?

Nghệ nhân Trần Thị Thanh Nhị: Tôi luôn nghĩ, hành trình với trà của mình rồi sẽ có một điểm trở về. Trước đây, tôi đã có những dịp giới thiệu nghệ thuật trà và các dòng trà luyện hương với cộng đồng yêu trà tại Quảng Bình cũ và hiện nay là Quảng Trị. Những buổi chia sẻ ấy cho tôi cảm nhận rất rõ: Quê hương có nền tảng thưởng trà, có người quan tâm và có khát vọng nâng tầm trà bản địa. Trong tương lai, tôi không chỉ muốn dừng lại ở những buổi giao lưu. Nếu điều kiện thuận lợi, tôi mong có thể xây dựng một mô hình thực hành và trải nghiệm trà bài bản tại Quảng Trị là nơi người yêu trà có thể học cách cảm nhận, hiểu kỹ thuật chế tác và tiếp cận trà như một giá trị văn hóa, chứ không chỉ là sản phẩm tiêu dùng.

Tôi tin rằng khi có sự kết nối giữa người làm nghề, vùng nguyên liệu và không gian trải nghiệm, trà Quảng Trị hoàn toàn có thể bước sang một giai đoạn phát triển mới. Và nếu có thể đóng góp vào hành trình ấy, đó sẽ là một niềm hạnh phúc lớn đối với tôi-với tư cách một người con của quê hương.

P.V: Xin cảm ơn nghệ nhân Trần Thị Thanh Nhị về cuộc trò chuyện thú vị này!

Mai Nhân (thực hiện)