QTO - Cuốn hồi ký “Bước qua đầu thù” do NXB Chính trị quốc gia ấn hành năm 1996, tái bản năm 2020. Cuốn sách gồm 17 chương, gần 400 trang kể về chặng đường hoạt động của nhà cách mạng Trần Hữu Dực.

Khi hồi tưởng quá khứ, ông Trần Hữu Dực trước tiên nhớ đến những đồng chí, đồng bào trong những tháng ngày nằm gai nếm mật, nhất là những chiến sĩ cộng sản tiên phong như Nguyễn Đình Cương. Giọng kể của tác giả hồi ký hào hứng đón nhận tin vui cho thấy rõ tấm lòng thành kính, biết ơn: “Khoảng từ thượng tuần tháng 5/1929 trở đi, Nguyễn Đình Cương nói nhiều về cộng sản hơn trước. Anh ta nói đến cả duy vật sử quan, thặng dư giá trị, giai cấp tranh đấu, vô sản chuyên chính... Một hôm vào khoảng trung tuần tháng 6/1929, Nguyễn Đình Cương nói với tôi: “Chuyến này thì chắc anh mãn nguyện, ta đã có Đông Dương cộng sản Đảng...”. Tôi ngồi nghe mà như bị nhấc bổng lên...”.

Cuốn hồi ký kể về chặng đường hoạt động của nhà cách mạng Trần Hữu Dực - Ảnh: P.X.D

Và khi đã giác ngộ lý tưởng cách mạng quyết tâm đấu tranh vì dân, vì nước thì bất chấp gian khổ, hiểm nguy. Nói như nhà thơ Tố Hữu: “Đời cách mạng từ khi tôi đã hiểu/Dấn thân vô là phải chịu tù đày/Là gươm kề tận cổ, súng kề tai/Là thân sống chỉ coi còn một nửa…”. Nhà cách mạng Trần Hữu Dực, bao lần vào tù ra khám. Khi bị giam ở nhà đày Buôn Ma Thuột, trước sự giết chóc tù chính trị một cách trắng trợn và dã man, ông cùng các đồng chí đã không thể ngồi yên mà tìm cách hành động để bảo vệ lực lượng của mình dù biết rằng nguy hiểm trùng vây.

Ông nhớ lại: “Nguyên nhân xảy ra cuộc tranh đấu là trong Tết âm lịch khoảng tháng 2/1943, Trần Tống (Quảng Nam), Nguyễn Tuy (Hà Tĩnh), Vũ Nhân (Thừa Thiên) trốn tù ở Dakmin, một địa điểm cách thị xã Buôn Ma Thuột 57km, khi địch đưa tù chính trị ở nhà đày Buôn Ma Thuột thay nhau đến lao động. Môtxin (sếp ngục nhà đày) mượn tiếng tù trốn bằng cách cho lính đưa 4 tù chính trị là Nguyễn Thành Hữu (Quảng Nam), Văn Diệp (Quảng Trị), Nguyễn Liên (Thanh Hóa), Đỗ Ngọc Mai (Quảng Nam) từ Dakmin về Buôn Ma Thuột, nhưng đến nửa đường thì dừng lại. Khi tù xuống xe qua khỏi vệ đường đến bụi cây thì bắn chết, vu cho là chạy trốn…”.

Tù chính trị trước khi đi làm đã đưa ra yêu sách, một bản cho công sứ địa phương, một bản cho Khâm sứ Trung Kỳ. Lúc đầu bọn cai ngục tàn ác do Pháp chỉ huy đàn áp dã man. Nhưng những người tù cộng sản không chùn bước nên rốt cuộc, chúng buộc phải nhượng bộ. Sau 12 ngày đấu tranh bền bỉ và anh dũng, những người tù không một tấc sắt trong tay đã thắng đám binh lính súng đạn đầy mình. Đó là chiến thắng của tinh thần gang thép và tình đoàn kết keo sơn trong lao tù đế quốc, thực dân.

Không chỉ đấu tranh với kẻ thù cướp nước, những chiến sĩ cách mạng trung kiên còn quan tâm đến đời sống phía ngoài xà lim, song sắt. Đúng như tác giả đã viết: “Tù chính trị ở nhà đày Buôn Ma Thuột ngày đêm chăm lo công việc bên trong nhà đày, đồng thời cũng rất quan tâm đến công tác bên ngoài, làm tất cả những việc có thể làm được. Trước hết, bằng mọi cách bác bỏ những lời xuyên tạc của bọn thống trị cho rằng những người bị giam trong nhà đày là “giặc”…”.

Đúng vậy, những người tù tranh thủ cơ hội tiếp xúc với người dân để nói cho họ hiểu lý do bị cầm tù, đày ải, đó là do họ vì dân, vì nước, muốn đánh đuổi ngoại xâm, giành lại độc lập, tự do cho dân tộc, xây dựng một xã hội tiến bộ, công bằng, no ấm, văn minh…, rồi tuyên truyền, giác ngộ lý tưởng cách mạng. Và các chiến sĩ cách mạng đã thành công. Chính nhờ có lý tưởng cao đẹp, nhờ Nhân dân hiểu và đồng tình, ủng hộ, che chở, đồng hành chiến đấu mà có được thành công vang dội, làm nên Cách mạng Tháng Tám 1945.

Cũng từ kinh nghiệm của bản thân, đồng chí Trần Hữu Dực đã rút ra những bài học thật sự cần thiết và sâu sắc. Như một ý kiến mà nhà cách mạng đã chân tình chia sẻ: “Nhiều người thường nói: “đối ngoại khó” nhưng theo tôi đối ngoại đã khó nhưng đối nội càng khó hơn, nhất là đối với bản thân mình. Sở dĩ khẳng định như vậy là vì suốt cả cuộc đời hoạt động cách mạng, tôi nghiệm ra những trở ngại, thiệt hại do địch gây ra rất nhiều nhưng không nhiều bằng từ nội bộ gây ra. Việc giải quyết đối với địch thì dễ dứt điểm còn nội bộ thì vất vả, rắc rối...”.

Sinh thời, Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng ghi nhận: “Đồng chí Trần Hữu Dực là một đảng viên cộng sản hết lòng phục vụ Nhân dân, phục vụ Tổ quốc, nêu tấm gương “Kiên cường, bất khuất, cần, kiệm, liêm, chính”.

Những tấm gương sáng và sinh động như thế cần được hậu thế nhìn vào và soi rọi mỗi ngày để không ngừng học tập, rèn luyện và sống có ích cho xã hội.

Phạm Xuân Dũng